một thời để nhớ và để quên

                                           MỘT THỜI ĐỂ NHỚ  VÀ ĐỂ QUÊN . ĐỂ

            Hôm nay là giỗ bà Miên già , bà thím ruột của cha tôi . Bà mất lâu lắm rồi , hơn  ba mươi năm .  Ngày bà đi xa , tôi đang  học  làm cô giáo ( để được lên  cấp .. 2+1  ) . Chẳng ai nhớ để điện báo tôi về, dù trong  một lúc bất chợt nào đó , những ngày xa quê, tôi  nghĩ đến bà và  biết rằng , bà bây giờ như chuối chín cây . Tuổi của bà ngày một  cao .

        Bà là vợ thứ hai của ông Cửu Miên ( cả xóm ai cũng gọi ông như thế , vì trước đây ông từng đi lính cho Pháp,  thăng chức Cửu ) Ông là chú ruột của cha tôi . Lũ chúng tôi gọi ông Miên , để phân biệt ông với  ông nội. Còn bà ,  có người gọi bà là bà Hai (bà là vợ thứ hai của ông ) . Tên bà Miên già xuất hiện khi ông cưới thêm bà ba , rất  trẻ,vốn là    chị giúp việc vườn tược nhà ông bà .Tên trên bia mộ của bà  là cụ Lê thị  Mưa .

          Sao mỗi lần nghĩ về bà, tôi đều bâng  khuâng buồn . ?

           Ông bà giàu có nhất thôn Nghệ Tĩnh ở Dalat  của tôi ngày ấy . Bắt đầu từ việc ông mua được nhiều xương nai,cọp,khỉ … do bọn  quan Tây đi săn về bán lại . Ông bà có kỹ thuật nấu cao ,trở thành bí kíp, nhiều người phải tìm đến học, nhưng chất lượng các loại cao không sao bằng nhà ông . Hồi ấy thuốc bổ, thực phẩm chức năng không có nhiều như bây giờ . Nhà nào càng  khá  giả , con cái càng khỏe mạnh, không phải chỉ nhờ được ăn uống đầy đủ ,mà nhờ có cao .

              Tôi chỉ biết rằng lâu lâu  mẹ tôi lại  ngồi nặn từng xấp tiền xếp nhỏ từ một chiếc ruột tượng bằng vải  cất kín dưới đáy rương  , rồi cha tôi lễ mễ ôm sang nhà,cậy cục nhờ ông bà cho “ chung” vài chục lượng cao các loại . Nhà tôi không có điều kiện nấu riêng . Phải có chỗ đặt bếp .Có chỗ giăng mùng chặt xương (để xương khỏi văng ra ngoài ). Phải có thợ giúp việc  tin cậy để canh bếp hằng đêm ( nếu không , họ sẽ ăn cắp cao  bằng cách nhúng những cùi lá chuối -đã rọc bỏ lá – hút cao nóng chảy trong lò . Một cùi là có được vài ba lượng, có diện tích hinh khối chữ nhật,dài độ 5cm, rộng 3cm, dày 2cm , đủ cả nhà năm miệng ăn  đong gạo cả tháng .Mà lòng bàn tay người lớn chỉ đủ đặt hai lượng .Phải có kinh nghiệm nấu như ông, đặc biệt là bà . Anh em chúng tôi rất biết ơn những lượng cao ấy, nhất là …tôi . Tôi xa nhà, cả nước sau ngày thống nhất, khó khăn trăm bề .Miền đất   tôi đến không xa chốn quê nhà là bao,mà lại là nơi rừng thiêng nước độc :  chiến khu D .Thực tế tôi chỉ về đây trong tám tuần sau ngày ra trường  để làm công tác xóa nạn mù chữ , rồi sau đó được nhận quyết định về đứng lớp tại một xã gần khu vực cầu La ngà , nhưng đây cũng là “ổ sốt rét”- cứ mỗi sáng qua quốc  lộ 20 để mua  thức ăn trong ngày, bọn cô giáo trẻ chúng tôi chết  khiếp với những xác người được đặt ngay hiên trạm xá xã , thân đắp chiếu,những cẳng chân thò ra , đen thui ! Tôi về  đấy ,có lẽ nhờ những  miếng cao bé tí, rất cứng và dai ,mẹ đã chặt vụn để mỗi lần dùng  có thể nuốt chửng cùng mật ong ( nếu ngậm đường thì lại sợ giun sán trong bụng … giành cao !) nên không bị sốt rét hay cảm vặt như đồng nghiệp .Cả  khi về sau này, khi có nhiều thày cô bị nhiễm chất độc da cam rất nặng,  cái thứ “thuốc diệt cỏ” khủng khiếp và tàn bạo ấy cũng tan bớt trong máu tôi ,nhờ cao ,cao khỉ và cao nai , chứ cao xương cọp chỉ dành cho các sản  phụ  và các cụ già  .

            Có một lần, tôi đón chị đồng nghiệp cũ từ Saigon lặn lội lên tận nhà ông bà Miên để mua cao .Chị giải thích với bà là dưới thành phố cũng có nơi bán ,nhưng chỉ ở bà, chị mới tin đó là cao không bị làm giả .Nhưng dù chúng tôi năn nỉ, van xin – nói theo kiểu bây giờ - đến gãy lưỡi, bà cũng chỉ “ để lại” cho chị số lượng đủ đặt vào trong lòng bàn tay luôn nhơm nhớp mồ hôi của chị . Chúng tôi vừa ra cổng , một bà to béo, trang phục diêm dúa bước vào .Chỉ lát sau bà bước ra .Ban nãy bà đi tay không.Bây giờ tay kia cầm theo một túi giấy  nhỏ ,căng lên với những hình khối chữ nhật ,bước tung tẩy .Chúng tôi vừa chạy đến thì bà đã leo lên một chiếc Suzuki đỏ chói chờ bên đường .  Chị bạn tôi đã mất .Chị bị  ung  thư máu ,bắt nguồn từ những năm ở bên cạnh tôi thuở  tuổi đôi mươi .

            Ông bà có vườn rộng ở khắp các miền chuyên trồng rau hoa nổi tiếng của Dalat . Nhiều người dân quê trong làng là con nợ của ông bà  .Nhà tôi  cũng thế .Chỉ một ngoại lệ  đặc ân  là không phải chịu lãi . Cũng từ số “vốn” ông bà giúp ban đầu, vườn nhà tôi có hai thứ quan trọng : phân và giống .Sau mỗi vụ rau ,dù  thiếu thốn đến đâu,mẹ cũng dành một khoản lớn  trả nợ,theo  bài học tổ tiên dạy “cháo húp quanh,nợ trả dần” .

           Trong con mắt một đứa trẻ lên mười, nhà ông bà Miên thứ gì cũng nhất . Nhà rộng ,có mấy bức bích họa vẽ trên tường rất đẹp, cảnh một phiên chợ tết ,một chiều  các nàng tiên xuống trần ,một đêm trăng sáng trên sông .Chưa thấy tranh ở đâu rộng và đẹp như thế .Nhà ông bà có rất nhiều trai bạn ,gọi nôm na là kẻ ăn người ở ,và sách vở gọi là tá điền, trong nhà . Vì  thế,  chạn ở bếp ,các hũ to,có nắp nặng bao giò cũng đầy lủm  mỡ heo đã  thắng , đông cứng như kem .Thỉnh thoảng cha tôi sang thăm,ông sai bà “gửi chút quà cho cháu” .Bà xắn cục mỡ to gói vào lá chuối – nếu như ngày ấy có túi ni lông thì tiện biết mấy .Thế là ông bố phải ba chân bốn cẳng chạy về , băng qua hai  dọc vườn của hai nhà , và một con suối nhỏ , để mỡ chưa kịp tan .Có hôm ông  vấp cục đá , móng chân trỏ bong ra, mấy tháng liền chưa lành ! Còn có nhiều thẩu  to  chứa đầy tôm khô,mua thẳng từ  Phan Thiết . Những con tôm con cứng , to bằng ngón cái  chúng tôi , thơm lừng mùi nắng,mùi muối và  mùi..tôm . Chỉ mơ thôi .Có lần tôi trông thấy chú Bông ,cháu gọi bà bằng cô ruột,lâu lâu vào Dalat nghỉ mát,đổi gió , túi quần căng phồng tôm .Lâu lâu lại moi một con cho vào miệng,nhai nhóp  nhép . Nhiệm vụ của chúng tôi là “ đứng ngẩn trông vời … chú tôm khô” (thơ ..Huy Cận ) mà  thôi .Một túi tôm như  thế, mẹ tôi nấu canh ăn cả  tuần .

               Ngày tết, hai đứa nhỏ nhất trong nhà tôi  sang  thắp hương cho tổ tiên , mừng thọ ông bà. Lần đầu khấp khởi chờ bà  mừng tuổi (lì xì ) Nhưng về sau thì .. tắt hết hy vọng.Có mấy đứa cùng  độ tuổi, con những nhà khá giả,vai vế trong ấp .được bà gọi vào nhà ngang ,nơi bà tiếp những khách riêng của bà …

               Cái năm tôi 19 tuổi, về thành phố Saigon học cao đẳng, vườn bà đầy những quả hồng xanh rụng khắp nơi .Giống hồng dẻo ngày ấy rất hiếm . Bà sai người vác sang cho tôi hẳn một bao đầy ,loại bao  đựng 20 ký  gạo ,gọi là mang về “xứ nóng” (cách bà quen gọi ) làm quà .Hai ông anh làm thày giáo,người còm nhom, ì ạch thay nhau khuân ra tận bến xe cho tôi .Đến nơi,có lẽ hồng xứ lạnh không hợp xứ  nóng (!) , dù tôi có nhờ bà chủ nhà là dân vựa rau,thông thạo rau trái , mua đất đèn về dấm ,mà … Hồng mỗi ngày thối hỏng một nhiều.Cuối cùng đành mang đổ.Theo tôi, vì lũ nhóc nhà chủ cứ hàng ngày mở ra xem nên hồng “ mắc cỡ” (ở nhà dấm chuối, mẹ thường bảo thế )Tôi rất xấu hổ với chủ ,vì khoe cả bao quả hồng Dalat mà không mời họ được quả nào .

          Bà là bà hai ,vì ông có bà cả tận ngoài Nghệ an,ly biệt do chia cắt .Ông đã bốn người con lớn ngoài  ấy . Bà lấy ông nhưng không có người con nào .Nhưng bà có buồn không , vì những người gọi bà là cô,là dì ruột từ miền Trung xa xôi, quê bà ,luôn đến thăm bà. Có người còn trọ học hằng  chục năm .Cứ kẻ đi thì người đến. Rồi lâu bà lại về quê  để “ xây nhà” hay “ mua bò” cho em, cho cháu .Điều này bà chẳng hề dấu diếm .

           Ông có bà ba .Người  thiếu nũ  xinh đẹp này thật bất hạnh ..Chị chỉ  sinh được  cho ông một cô con gái rồi mất . Bị sót  nhau (hai ông anh  giáo viên Sinh  học lý giải) Y học ngày ấy chưa tiến bộ như bây giờ . Mọi người an ủi rằng ,thôi , bà lớn tuổi ,có đứa con chồng bên cạnh  cũng vui,có cây dây mới leo .

              Nhưng bà yêu đứa bé theo cách của bà : gởi xơ (nhà trẻ do các nữ tu phụ trách ) . Đến lúc nó   bảy tuổi,bà đón về, chúng tôi ,lũ cháu của cô bé ấy, vì  thân sinh  tôi là anh chị của bé ,  gọi là cô Bi . mới được gặp lần đầu . Cô bé không được mang họ cha là họ Nguyễn Thái chúng tôi . Cô không được chạy nhảy vui chơi như những đứa trẻ cùng lứa , mà tan học là phải về nhà , quanh quẩn bên bà , để  bà “ sai vặt” (lời bà ),nhưng còn để nghe những lời bà dạy ,mà  đứa em út nhà tôi ,9 tuổi, luôn thắc mắc . “ hình hài giống cha, nết na giống mẹ” nghĩa là gì . Không một ai dám mở miệng giải thích .

              Bà ốm nặng . Chiếc giường bà nằm không có nệm , vì trước đó bà đã  bán lấy tiền  để thuốc thang . Bà nhờ cô Bi tìm người  bán  cho bà chiếc bàn ủi than hình đầu gà .Bây giờ có điện rồi, không mấy ai dùng nữa .

             Những ngày bà hấp hối,mẹ tôi kể cô Bi đón bà về nhà mình để khách đến viếng cho tiện,vì nhà bà đã cắt bán hết rồi . Những người em,người cháu gọi bà là cô ,dì … chỉ đến một nhoáng rồi …không thấy tăm hơi đâu nữa

              Giỗ bà,  năm nào cô Bi cũng  đứng ra biện (dọn mâm cúng ) rất tươm tất , rồi bao giờ cũng sang mời  gia đình tôi ,các anh  chị con bà cả ( vào Dalat sau ngày 30.4 )Họ chỉ được hưởng một phần rất nhỏ  tài sản ông để lại ,vì tất cả, bà đã gửi về quê ngoại của bà ,nên chỉ một năm mới ghé nhà cô Bi ,chỉ để  cúng giỗ bà .Họ luôn nghi ngờ tấm lòng cô Bi,kẻ được bà chăm bẵm từ bé .Nhưng cô ấy cũng không khác gì họ .Xóm làng ai cũng biết rõ điều đó .

            Tôi đau liệt giường cả  tháng trời,chỉ vì tội  đam mê vườn sả .Giữa mưa mà ra vườn vét mương, dọn cỏ , đồ điên ! Ai đến thăm cũng mắng mỏ tôi như thế . Có hôm tôi nằm mơ thấy bà .Bà vẫn gọn gàng, tươm tất, sang trọng như xưa .Bà chỉ mỉm cười .Tôi tỉnh dậy,toát mồ hôi .

              Có nhiều tấm gương trong sử sách,trong cuộc đời ,tôi luôn ghi nhớ ở hai thái cực ,âm và dương . Bà có lẽ thuộc thái cực đầu .

                                        Dalat , giữa tháng 10.2015  

t

chuỗi thời gian - áo len tặng mẹ

                        CHUỖI THỜI GIAN

                          1.CHIẾC ÁO TẶNG MẸ

      Một trưa  chủ nhật gần sang đông, tôi phải lên tận Vạn Thành ,làng hoa nổi tiếng của Dalat , cách nhà tôi hơn   hai giờ đồng hồ đạp xe lọc cọc đi về, để tìm thăm học sinh chủ nhiệm . Nhà  các em ở trong mãi  Tà Nung (từ Vạn Thành phải đi vô thêm mấy cây số nữa) sống trọ trong một nhà trẻ , cũng là cơ sở của các chị tận hiến giữa đời. Người giám hộ của đám học trò tôi ,chị phụ trách dòng tu ,hứa sẽ chở tôi đến tận nhà chúng , trực tiếp gặp bố mẹ .Tôi đến khá sớm. Khi chú xe thồ thả tôi ở ngay địa chỉ cần tìm thì cổng nhà trẻ  vẫn đang im ỉm khóa . Tôi bỗng thấy …Tôi cố lết lên một con dốc ngắn , vòng qua sân sau của khu nhà thờ xứ, nhủ rằng nơi đây sẽ có chỗ … miễn phí .Nhà thờ ba bề bốn bên cửa đóng then cài , trong  sân không một bóng  người, chỉ có những chú chim sẻ chốc chốc vụt bay lên . Tôi chợt nhớ ra, cũng như nhà  thờ Hà Đông bên xóm tôi và các nhà thờ làng đều không hề có công trình phụ .Đã có lần tôi phải “quá giang” nhà một chị giáo dân gần đấy . Nhưng ở đây tôi không quen ai cả . Hai bên đường làng hoa có nhiều ngôi nhà đẹp , cổng vào giữa trưa đều đóng kín . Trông ra xa xa có hai bà cụ đang dắt nhau qua đường, tạt vào một cánh cổng , tôi vội vàng đi theo. Một bà mặc áo len màu xám tro đã cũ, bà kia khoác chiếc mới toanh màu mỡ gà có kiểu đan với những hoa văn vô cùng độc đáo ,hiện lên từ thân áo, tay áo .Họ nhẹ nhàng ngồi xuống một chiếc ghế đá đặt ở mé sân, bên dãy chậu cảnh đầy hoa sặc sỡ , lưng quay ra ngoài .Từ trong nhà bước ra một phụ nữ, dáng cao gầy , tóc túm gọn sau gáy ,trạc tuổi tôi,nhưng trong chiếc áo trắng cổ tròn tròng đầu  kiểu đàn ông ,hoa văn đan chi chít, mà phương tây gọi là áo aran , trông chị khá đầy đặn,trẻ trung 

Chị trao cho hai bà cụ chiếc  túi ni lông trong suốt, nhìn thấy rõ một cuộn len  tiệp với màu áo mới của một cụ.Thấy tôi trờ tới, vẻ mặt đỏ ửng thẹn thùng, miệng ấp úng thì chị hiểu ngay .Chị dẫn tôi men theo mép hiên bên hông nhà , chỉ cho tôi một căn nhà gỗ nhỏ khuất sau khu nhà lồng  trồng hoa .Chị còn đi thêm cùng tôi một đoạn,qua hai cái trụ sắt cao giăng dây phơi đồ.  Có một đôi gióng mẹt đung đưa dưới sợi dây  thép to , dài và chắc . Lòng mẹt  ngập nắng trưa ,ngập lên hai chiếc áo len  được trải rộng , những ống tay áo thò ra ngoài .Chưa bao giờ  tôi thấy kiểu phơi áo len độc đáo như thế . Tôi cũng  nhanh chóng nhận ra có một chiếc đồng màu, đồng dạng cỡ  ,đồng hoa văn với một áo cụ bà trong sân đang mặc .Chà, các cụ bây giờ mà cũng biết chơi “áo cặp” nữa chứ . Gần nửa giờ sau , khi tôi hoàn thành “sứ mạng” ,tìm ra vòi nước trước sân rửa tay thì mọi người đều biến mất .Đôi gióng mẹt bên hông nhà cũng không còn . Bỗng dưng tôi thấy tiếc rẻ , bởi tôi đang có dự định sẽ học chị các đan mẫu hoa văn này . Bà chị con gái  dượng Trí có nhờ tôi đan cho mẹ chồng chị một chiếc áo mới , đổi lại chị sẽ bỏ công may cho tôi chiếc áo dài đi dạy. Tôi đưa ra mấy mẫu kiểu hoa văn nhưng chị đều không ưng ý .Nhưng  bây giờ tôi biết làm sao . Chị giám hộ đã nhá điện thoại,  chiếc Honđa cũ đã dựng bên bờ rào nhà thờ .Tôi còn một trách nhiệm lớn lao phải hoàn thành trong chiều nay . Côn g việc của  tôi sau đó  diễn ra trôi chảy .Tôi còn được chị phụ trách nhà trẻ dẫn đi thăm khu vườn cà phê sum suê, ngút ngàn của họ trước khi về lại  bên  cuối bờ rào nhà thờ Vạn Thành . Tôi đã hẹn chú xe ôm ở đây .Đồng hồ chỉ bốn giờ rưỡi ,chỉ dăm phút nữa có xe sẽ đón tôi về .Tôi đứng khép người sau một bụi cây to để tránh chia trí  những người ở trong  nhà thờ dự lễ chiều.Nắng trưa đã tàn tự bao giờ .Bầu không khí buốt lạnh ẩm hơi nước trùm lên quanh tôi, thốc vào mặt , nghe tê cả lòng bàn chân .Tôi một tay ôm ngực, tay kia chống cằm , túi xách đeo chặt một bên vai ,mắt đăm đăm nhìn về phía cuối đường, nơi sẽ  xuất hiện chiếc xe thồ đến đón . Đã có lần tôi cũng đứng ở đây và khốn khổ tìm xe . 

         

   Hôm ấy do mãi  lân la đi thăm mấy nhà phụ huynh, khi tôi chợt nhớ ra đã đến giờ về thì trạm xe thồ ngay ngã ba này không còn  đưa đón khách nữa  .Tôi vô cùng hoảng sợ .  Nơi  đây vẫn là một phường nội thành của Dalat mà sao lại cách trở đến thế . Tôi chỉ cần ra  khỏi nơi này sớm nhất, vì tôi biết ngay đầu thác Cam ly cách đây dăm cây số  có một khu chợ nhỏ , dân cư khá đông, có hẳn một trạm xe thồ .Nếu họ chém chặt vì lý do chiều muộn, trời gió lạnh thì tôi cũng sẵn lòng chấp nhận. Tôi  rất muốn quay lại nhà một trong những phụ huynh ban chiều ,  mong  họ giúp đỡ , nhưng như thế tôi lại phải cuốc bộ vài  cây số nữa .Tôi cứ đứng co ro bên  cuối rào nhà  thờ như hôm nay  ,bên trong mọi người đang sốt sắng dâng lễ,còn tôi lại rất muốn khóc . Vừa lúc ấy, một thanh niên độ chừng ba  mươi tuổi thong thả đạp xe qua .Tôi  mừng hết lớn, há miệng định gọi thì tự nhiên anh ta đã dừng lại, giọng hỏi han như đã từng quen biết tôi  Một người học trò cũ ! Hơn chục năm rồi , anh ta vẫn còn nhận ra tôi ,nhưng tôi thì quả là tôi không nhớ .Tôi không phải giải thích gì thêm .

          Chợt có một bàn tay  đặt nhẹ lên vai khiến tôi giật mình .Chị chủ nhà ban nãy .Chiếc áo aran  trắng với dày đặc hoa văn đẹp chị mặc ban trưa  đã được khoác lên một chiếc jacket may bằng vải jean dày , khuy  cài kín , ấm áp . Miệng chị mỉm cười , và tôi thì mừng rỡ . Chị hứa sẽ  chỉ vẽ thật cụ thể các mẫu áo tôi cần, bằng cách nhờ các em trọ nơi nhà trẻ chuyển thư hộ .Lễ chiều đã tan , một đám trẻ ùa ra cổng ; kìa hai chiếc áo mỡ gà ban trưa 

!.Bây giờ các cụ mặc nó ngoài chiếc áo dài màu nâu đậm, như càng tôn hai  chiếc áo len rất vừa vặn, rất dày, rất ấm và rất đẹp .Họ trùm khăn nhung  đen ,một món tóc bạc phất phơ trong gió chiều. Hai cụ đi qua tôi, nắm chặt tay nhau ,đôi gò má đỏ au ,khỏe mạnh .Có một cụ tay cầm chiếc que sắt nhỏ xíu .Tôi sững sờ .Cả hai đều mù .Họ đi xa dần ,lưng còn thẳng lắm, như hai thiếu nữ .Chị áo cardian giải thích , đó là hai bà cô song sinh của chị .Các cụ đã tám tư, mộ đạo, vui vầy bên con cháu .Chị nói nhỏ ,miệng tủm tỉm ,thích ăn mặc đẹp lắm .Có đứa cháu gởi len về cho là nằng nặc nhờ đan .Tôi chợt thấy nhớ mẹ .  Đã lâu lắm tôi chưa đan áo mới cho cụ  .Có lẽ sau cBẵng đi một thời gian, tôi không có dịp trở lại Vạn Thành,  vì một lý do đơn giản, trường chuyên  của tỉnh nằm tương đối gần khu vực này đã mở thêm  nhiều lớp thuộc  hệ không  chuyên .Tôi đã đan được áo mới cho mẹ . Cụ có nhiều áo len đẹp nhưng tỏ ra  yêu thích chiếc áo mới đó lắm , có dịp đi đâu là lấy mặc .Những lúc ấy,tôi lại thấy trong đầu hiện hai “thiếu nữ” đáng yêu của tôi .Cầu mang các cụ luôn khỏe mạnh .

         Mẹ tôi đi xa . Trong quan tài nhỏ,  đám con cháu gửi theo cho cụ những bộ áo quần mới của cụ , áo dài, áo len, cả chiếc áo mới  tôi tặng . Vẻ mặt mẹ bình thản .Vâng ,mẹ đã hoàn tất đời người, đã chấm hết cuộc hành trình làm mẹ .Nước mắt chúng tôi tuôn rơi.Nguyện xin  ở nơi xa, mẹ luôn vui và ấm áp

Mấy tuần sau , có chị hàng xóm đến thăm, dẫn theo một người khách .Ôi, chị  ở Vạn Thành.!Không ngờ chị vẫn còn nhớ tôi .Hôm nay trời ấm hơn,chị mặc áo len màu xanh biển đậm , đan trơn kiểu áo cardigan , mà ở đây  chúng tôi vẫn gọi là áo bà lai .Hôm trước cha xứ bên nhà thờ  ghé thăm gia đình tôi  cũng khoác  một chiếc màu lông chuột rất mới với kiểu như thế , rồi sau thánh lễ chủ nhật tôi cũng thấy ông khoác ngoài áo chùng ra tiếp khách ở sân , các bà  già xúm xít khen cha có áo đẹp, khiến ông cha xứ ngoài bảy mươi cứ cừơi mãi .Người ta bảo “già được bát canh, trẻ được manh áo”,đó là hạnh  phúc lớn lao nhất .Nhưng già có áo len mới thực sự là

là 

niềm vui nhỏ nhoi cuối đời của họ .Chị Vạn Thành sung sướng cười to ,ồ thế hả ,vui nhỉ .Hình như suốt buổi chị liến thoảng mãi  điệp khúc ấy , vì câu chuyện của chúng tôi mãi xoay quanh chiếc áo len. Áo cha xứ nhà thờ xóm tôi  do chị đan .Chị còn nhận đan áo cho các ni sư trong các chùa .Chị kể có dạo các ni cô  trong một chùa nhận nuôi trẻ mồ côi thỉnh thoảng  lên nhờ chị cách tháo áo len cũ để đan lại . Áo len  mua chợ thường tháp lại bằng máy, nếu không biết rõ “kỹ thuật” của họ sẽ làm hỏng cả chiếc áo  .Khi nghe tôi khen kiểu  áo đẹp của các cụ  ở đây,chị kêu lên,ô ở nhà thờ con gà ( nhà thờ chính tòa ,ngay trung tâm thành phố )cũng có nhiều cụ mặc áo hoa văn độc đáo lắm .Chịu khó đi lễ ở đây vài lần, tìm ngồi sau lưng các cụ,ngắm nghía một lát  là học được  kiểu ngay .

 Nhưng tôi nhận ra chị hàng xóm suốt buổi hầu như rất ít nói ,nhất là đề tài về len,áo len .Hai  chị vốn từng là bạn thân thiết từ thời cùng học khóa  sư phạm áo nâu ,là khóa  đào tạo giáo viên tiểu học căn cơ nhất của tỉnh tôi ngày ấy .Họ cùng tuổi với người chị kế tôi , làm cô giáo từ khi tôi mới tập tễnh lên lớp sáu .Gọi là khóa sư phạm áo nâu vì đồng phục của họ là chiếc áo len nâu đỏ,đỏ yên chi  cùng màu với áo của học sinh trường chuyên tỉnh  hôm nay . Họ bây giờ cùng  cảnh góa bụa, phải bươn chải nuôi con ,nhưng còn một điều nữa, cả hai đều bỏ việc rất sớm, cũng vì hoàn cảnh gia đình .Đó là thế hệ thầy cô giáo ưu tú, bởi lẽ rất nhiều bạn bè họ đều giữ những vị trí cao trong trường,trong ngành giáo dục trước khi về nghỉ hưu .Nhưng tôi nhận ra chị hàng xóm suốt buổi hầu như rất ít nói ,nhất là đề tài về len,áo len .Hai  chị vốn từng là bạn thân thiết từ thời cùng học khóa  sư phạm áo nâu ,là khóa  đào tạo giáo viên tiểu học căn cơ nhất của tỉnh tôi ngày ấy 

.Họ cùng tuổi với người chị kế tôi , làm cô giáo từ khi tôi mới tập tễnh lên lớp sáu .Gọi là khóa sư phạm áo nâu vì đồng phục của họ là chiếc áo len nâu đỏ,đỏ yên chi  cùng màu với áo của học sinh trường chuyên tỉnh  hôm nay . Họ bây giờ cùng  cảnh góa bụa, phải bươn chải nuôi con ,nhưng còn một điều nữa, cả hai đều bỏ việc rất sớm, cũng vì hoàn cảnh gia đình .Đó là thế hệ thầy cô giáo ưu tú, bởi lẽ rất nhiều bạn bè họ đều giữ những vị trí cao trong trường,trong ngành giáo dục trước khi về nghỉ hưu .

Tôi tiễn khách ra về , qua cổng nhà  hai ông  anh đầu , lên đến tận đường lớn.  Bà chị dâu  cả đang loay hoay bày   mấy  chiếc nhựa ra sân để phơi một chiếc áo len lớn, cổ lọ và hai ống tay vắt ra ngoài. Đó là cách  giữ cho áo không bị chảy. Bây giờ nhà vườn ít phải gánh gồng , trong nhà không tìm đâu ra quang gióng để phơi theo kiểu Vạn Thành .Chiếc áo đàn ông ,màu xanh cô ban , còn mới và rất đẹp, lọai  len tốt nên áo chưa khô nhưng vẫn óng lên nhưng sợi lông trắng g .

     

Đó là áo của một ông khách bạn  của các anh tôi ,từ Nha trang lên chơi mấy hôm nay .Có lẽ khách sắp về nên mới mang áo giặt .Tôi rất ngạc nhiên và thích thú vị khách ở một vùng biển trời  nóng bức quanh năm,lại làm  chủ một chiếc áo sành điệu và đầy đặc trưng của miền đất lạnh này .Nhưng trong lúc tôi và chị Vạn thành dừng lại săm soi ,thì chị khuôn mặt chị hành xóm bỗng tái ngoét ,toàn  thân như co lại .Chị bước lập cập theo sau chúng tôi,đầu cúi gầm .Ra đến ngoài cổng,chị vẫn như chưa hoàn hồn .Khách và tôi phải đẩy  xe lên một đoạn  dốc ngắn,  nặng nề đẩy theo. Chúng tôi lo lắng hỏi han thì chị mệt nhọc bảo , tại thời tiết thôi . Rồi chị cứ dáng vẻ thẫn  thờ như thế cho đến khi chia tay tôi,  buồn bã ra về .Tôi đứng ngơ ngác nhìn theo .   (còn nữa )

      

người cha tốt

                                         NGƯỜI CHA TỐT

             Nghe cô bạn đồng nghiệp luôn miệng gọi “Ông  Bác sĩ Cầm, ông  Bác sĩ Cầm” ,tôi cứ hình dung trong đầu một người luống tuổi, tóc pha muối tiêu, mắt phải dùng kính lão, đi lại chậm chạp , nói năng từ tốn . Đó là những vị bác sĩ thú y có một dạo thường ghé nhà tôi ,khi trong khu chuồng trại luôn có bầy heo vài chục con , cũng ngần ấy  của đàn  gà, thêm con bò cái lấy sữa.Họ giúp cha tôi và cậu em út chữa trị những căn bệnh  các con thú này mắc phải , mà chủ trại chỉ là nông dân thuần túy, nuôi gia súc tay ngang (cậu em đã tốt  nghiệp trung cấp nông lâm súc Bảo lộc, nhưng lại chuyên đo đạc, quản lý đất đai ) phải bó tay .Họ được mọi người trong nhà kính nể , có vị còn trở nên gắn bó như người thân , ngày giỗ tết cha và cậu em thường mời họ đến uống chén rượu . Bẵng đi một thời gian , tôi không còn gặp họ .Có lẽ họ đã nghỉ hưu,một phần vì cậu em không còn đầu tư cho chăn nuôi nữa .

              Nhưng hôm nay , lại xuất hiện một bác sĩ thú y khác .Vì tôi có nuôi mấy con mèo , một con chó  và đàn gà vài ba mống !

              Viên bác sĩ này người nhỏ thó, trắng trẻo,thoạt trông cỡ như cậu học trò lớp mười tôi gặp trên trường phổ thông .Tất nhiên là số tuổi anh ta phải gấp ba . Anh ta luôn tươm tất , gọn gàng, từ tóc tai, trang phục , giày dép .Chiếc dream của anh luôn bóng loáng và oằn mình vì bốn túi xách khá to anh ta thường xuyên  mang theo , túi đựng đồ nghề, túi áo quần (bác sĩ  giải thích rằng do địa bàn “công tác” của mình rất rộng , bao trùm toàn tỉnh Lâm đồng, xuống các huyện của Nha trang , Phan rang, Đaklak… giáp ranh với Lâm đồng, vì hễ thân chủ  của chó  mèo bò heo gà  có nhu cầu gọi đến là anh ta không từ chối , bất chấp thời tiết,  giờ giấc , do đó phải mang theo hành lý ) Vì thế, có cả túi đựng đồ ăn, nước uống .Chiếc túi cuối cùng là rau củ, hoa quả chủ nhà  biếu , lúc nào cũng căng phồng .Tôi hỏi , chắc nhà anh đông người lắm hả .Anh ta thản  nhiên đáp , có ông bà nội , các cô chú .Có cô em kế là ni sư bên  tận Miến Điện .  Vợ anh làm việc ở khách sạn Palace, còn cô con gái duy nhất đang học lớp bảy .Túi đồ nghề  mở ra đầy đủ kim tiêm , bông băng , thuốc đỏ, anh giải thích rằng thỉnh thoảng gặp những người bị tai nạn dọc đường, xe tông, cây đè, anh có thể giúp họ .Tôi nhìn anh lòng đầy ngưỡng mộ .Anh là một bác sĩ tận tụy , gia đình anh thật hạnh phúc . Có một điều tôi hơi ngạc nhiên là anh còn trẻ , sao không công tác trong cơ quan nhà nước như những bác sĩ thú y trước đây ,nhưng tôi  tự nhủ không nên tò mò .

                Con mèo nhỏ của tôi bỏ ăn , anh ghé chích ba lần , trong suốt một tuần . Con mèo không qua  khỏi .Anh tìm mua cho tôi  hai con khác,lớn hơn ,rồi hai con nữa . Lần này thì chúng khỏe mạnh , sinh ra một đàn năm sáu con .Mèo lang thang khắp nhà, khách đến chơi la làng vì ở nhà trên, xuống nhà dưới đều vấp phải mèo .Trong xóm , nhà cửa được xây cất kiên cố, nhưng chẳng mấy ai chịu cho giống vật yểu điệu này ở chung .Chỉ có hai mẹ con tôi làm chủ một căn nhà xuống cấp , “ông kẹ” chạy khắp nơi nên phải nhờ mèo đe nẹt . Tôi rất sợ chuột .Ngày còn làm việc ở Đồng nai , có một ổ chuột “làm nhà” trong rương hành lý của tôi .Rương chỉ có chiếc áo len dày, mặc mỗi khi về thăm nhà, và gia đình chuột đã ủ đàn con đỏ hỏn trong ấy !.Rồi có đêm , những vị khách  này chui vô mùng..ngủ chung ! Vị bác sĩ thú y trẻ hình như hiểu được “ nỗi lòng” của tôi , nên tận tình giúp đõ , theo cách của anh ta .Khi đàn mèo trong nhà đông đảo như thế ( nhiều người khuyên tôi mang ra đồi cù , gần  hồ Xuân Hương để nó … tự lập) anh tìm chủ mới cho nó . Anh ta còn chiêu dụ tôi mua thức ăn cho mèo,  thuốc diệt  bọ chét cả vòng cổ  trừ bọ chét .Giá khá cao .Lý do vì phải năn nỉ mua lại của … công an (?)Tôi rất ngạc nhiên

               Tôi cảm  thấy mình không có tay nuôi mèo , vì chúng kén ăn èo uột , phải thuốc men thường xuyên ,lại khá tốn kém .Tôi nhớ nhà mình trước đây luôn có một con mèo già, béo ụ , khỏe mạnh, bắt chuột giỏi .Mỗi bận , xương cá sau bữa ăn nó chỉ được phần nhỏ, phần lớn ưu tiên cho con Mực .Lâu lâu, mẹ tôi nhân tiện ra chợ  thì mua cho nó một gói bột màu vàng như nghệ để diệt giun .Một lần vị bác sĩ thoái thác vì bận khách tỉnh xa , tôi lọc cọc đạp xe chở một con mèo ốm ra phòng mạch thú y  ngoài phố, theo lời hướng dẫn của cậu em . Và tôi tá hỏa .Ở đây, người ta chỉ chích cho nó một mũi duy nhất, trong chiếc xiranh  khá to , mà giá chỉ bằng một phần tư của “bác sĩ gia đình”, còn  anh ta dùng loại bé xíu như ngón tay hài nhi , chích ròng rã ba buổi .Cả các loại “phụ kiện” cũng được bác sĩ tính bằng giá trên trời . Tôi buồn , nỗi buồn của một cô giáo phát hiện ra đứa học trò lười học, dối trá .Thực ra  , từ lâu , tôi vẫn biết mình bị “chém”, nhưng tôi vẫn cứ để cho anh ta lợi dụng ,vả lại tôi không tin lối “chém” của anh ta dữ dội như thế .Bởi con tim  có những lý lẽ của nó .

                Thực ra anh không có một gia đình hạnh phúc như anh kể .Vợ anh bị bệnh tâm thần nặng và đang điều trị tận ngoài quê  Đà nẵng từ  khi bé con anh chưa được cai sữa .Đang làm cán bộ thú y nhà nước, anh phải bỏ ra ngoài, vì như thế mới có điều kiện chăm con .Anh chị em trong nhà giành hết phần lớn gia sản cha mẹ để lại , anh phải che chắn một gian riêng cuối  vườn .Ngôi nhà chênh vênh bên bờ taluy , anh phải ki cóp từng viên đá để xây bờ vách cao .Rau củ kiếm được , anh đem đổi thức ăn cho con .Tôi biết được  tường tận như thế vì có  hôm tìm thăm một em học trò, không ngờ họ là hàng xóm láng giềng của nhau .. Ngôi nhà của anh dù không có bàn tay phụ nữ mà rất sạch sẽ, ngăn nắp .Bé gái con anh xinh xắn, tươm tất , lém lỉnh. Tôi hỏi  mai mốt con có học bác sĩ thú y như ba không , nào ngờ nó bĩu môi , nghề ba khổ  thấy mồ . Nó thích đi công an . Ông bố đỡ lời .Tôi bật cười .Mới lớp bảy mà mục tiêu thật rõ ràng .

                  Ai cũng có tấm lòng, nhưng khi bị  xem thường quá thì cũng dễ  gây  tổn  thương. Đó là lý do  dẫn đến sự kết  thúc quan hệ của viên bác sĩ này với chúng tôi . Thôi thì cứ xem tôi là  khách hành, thuận mua thì vừa bán . Hôm ấy con chó của tôi đến đợt chích ngừa dại lần hai .Năm ngoái , anh bác sĩ ghé nhà chích , tôi  cứ nghĩ rằng giá tiền  sẽ rẻ , vì thuốc miễn phí như thông tin tôi nắm được . Nhưng khi cầm tờ hóa đơn, tôi thấy choáng váng .Đành bấm bụng chấp nhận . Lần này, đúng một năm sau ,anh ta đến rất bất ngờ , ra lệnh cho tôi phải xích con chó lại để cho anh tiêm phòng dại .Tôi  từ chối, vì biết  ít hôm nữa phường sẽ cử người đến tiêm miễn phí .Nhưng anh ta cương quyết tiêm cho bằng được . Con chó vốn rất quen anh, nhưng hôm nay nó không hợp tác .Thế là anh ta đổ thuốc vão dĩa thức ăn để sẵn góc chuồng .Rồi ung dung ngồi xuống hiên kê hóa đơn , gác lên cửa, và bỏ đi .Liên tiếp nhiều ngày sau, anh ta phóng xe đến để thu tiền , vẫn con số đã khiến tôi một lần choáng váng . Sau đó anh chàng còn nhiều lần tạt qua, mục đích là kiếm rau củ quanh nhà, nhưng tôi không tiếp đón .Con chó từ đó hễ thấy ai mặc trang phục toàn màu đen và phóng xe vào sân là nó rượt đuổi inh ỏi .Cả mấy con mèo trong nhà cũng bị nó dí chạy lên tuốt trên  mái .Đành phải đóng vai “điền vào chỗ trống” ,con chó nhỏ học bắt chuột,nay thì đã thành thạo .

                   Ngày tháng trôi qua .

                 Lâu nay thường có một cô gái rất trẻ và xinh đẹp , trang phục đúng mốt, cứ sáng sáng lại chạy xe đến gian phòng trọ sát khu vườn sả của tôi . Rồi một lát sau cô chở cô gái con chị khách trọ, cũng chưng diện không thua kém , ra sân , lên đường cái quan . Người mẹ gần năm mươi, mệt nhọc quảy đôi quang gánh trên vai, lặng lẽ đi sau .Chị làm nghề buôn đồng nát , dẫn con đến trọ ngay từ khi dãy nhà vừa được dựng lên, là tám năm rồi .Có nhiều người đến rồi đi, nhưng tôi vẫn thấy hằng ngày hai mẹ con ở gian phòng này ,có lẽ vì bên hông nhà có một khoảng đất  trống sạch sẽ, kín gió , có chỗ nấu nướng ngoài trời và chỗ cất chứa hàng để dành của chị . Họ rất tiết kiệm . Nước uống, nước đun tắm, cơm canh , đều đun nấu từ củi cành que lẻ chị nhặt nhạnh lúc đi mua bán hàng .Nước lạnh thì  hứng ở bồn chứa nước giếng khoan bên vườn sả . Đêm đến  gian nhà tối om , chỉ le lói một ngọn trái ớt trên bàn thờ , còn cô con thì  sang học ké ở các gian bên cạnh . Nhiều nữ sinh viên con nhà khá giả thuê riêng một phòng  và thường thức rất khuya ,luôn sẵn lòng chia sẻ .Cô con gái của chị đang ôn thi đại học . Hỏng thi  ,cô gái đi làm . Nhưng từ đó, tối tối , trong nhà luôn vang ra tiếng khóc của người mẹ , tiếng cằn nhằn của người con ,rồi có hôm xô xát, khiến vợ chồng cậu em tôi phải sang can gián . Cô gái đã đi làm, có thu nhập  nhưng vẫn thích  mẹ “bao cấp” như xưa ,người mẹ lại muốn con giành giụm để mai kia có chút tư trang khi lên xe hoa . Gian nhà lại vẫn tối om,vì cô con gái đi làm về muộn ..           

            Hôm nay tôi đang lúi húi dọn cỏ trong vườn, bỗng hai cô gái tìm đến . Cô khách lên tiếng chào như đã quen biết từ lâu ,khiến ban đầu tôi rất ngỡ ngàng .Ô, thì ra là cô con gái rượu của bác sĩ Cầm ngày nào .Tôi hỏi , con có thi vào ngành công an không,kết quả thế nào . Cô bé nhún vai .Thi công an khó lắm cô ơi ,  phải cao mét sáu, phải có lý lịch tốt . Vậy giờ học khoa gì trên này ( khu nhà tôi rất gần với trường đại học Dalat )?Cô bé mím môi, cô bạn đỡ lời , nó chưa xong lớp 12 , đang học uốn tóc , còn rảnh  thì đi  bán túi xách trên mạng . Vậy ra là lỗi do ngành công an yêu cầu cao quá nên cô bé đành  … chuyển ngành .

                Tôi đưa mắt nhìn ra xa, qua những dãy đồi ,nơi người cha ,người mẹ của hai cô gái trẻ này đang  

     đổ từng giọt mồ hôi ,nứơc mắt và cả danh dự để gom nhặt từng xu hào nhỏ , đắp vào những khoảng trống mà vợ họ , chồng họ không thể làm được  . Và theo họ , đó là  tất cả  . 

                  Tôi không dám trách họ .Tôi không biết đó là lỗi của nhà trường hay xã hội ?

                  Bác sĩ Cầm,ông là một người cha tốt nhất của con mình .         

hạt đậu nành p3

                 NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH (PHẦN 3)

                          Giữa  tết Tre sinh con xứ Đà,

                                       Tha xuống Saigon lúc cuối hè .

                                       Xá Xị đôi chín mẹ ba nhóc

                                       Út Mười bốn chục ngoại tam ngoe .

                                       Cà Rốt, Cà Phê, Cà Kiu , duyệt

                                        Hoa Thuận, Hoa Hiếu, Hoa Nghĩa ,chà .

                                        Kê ,Châu, Xí, Lê giành nhau bế

                                        Bởi mẹ  mê chơi, ăn ngủ(cũng ) phê .

Bài thơ này Tre viết lúc tổ chức sinh nhật thứ ba cho các bé ,cũng là lần thứ tư chúng tôi  tiễn ông táo về chầu thiên đình từ thành phố náo nhiệt này .Con dốc chúng tôi leo để đến với bục giảng đã được bảy phần tám , biết bao lao nhọc, khi tôi là kẻ làm trò muộn,còn Tre lại nhận luôn chức làm mẹ sớm .Suốt đời tôi không quên câu nói đầy ám ảnh của mẹ tôi từ quê nhà,thuở tôi còn bé .Cụ bảo rằng đời người có hai cái khổ , đó là đi cày và đi học .Muốn thoát cảnh đi cày chỉ có con đường đi học , còn ngược lại, thì chịu khó về đi cày .Cảnh “cày đồng giữa trưa, mồ hôi tuôn như mưa” cả tôi và Tre ít nhiều đã chứng kiến, đã nếm trải .Bây giờ , cày từng con chữ, nỗi cơ cực ấy dường như chồng chất , chồng chất .Hai lòng bàn tay tôi có những ngôi sao be bé hiện lên dưới chân ngón tay trò ,  theo tử vi đó là ngôi sao may mắn . Đúng là một phần tư cuộc đời đã qua , tôi chỉ  mới chiêm niệm được một chút ý nghĩa của hai ngôi sao này , nhưng chuyện học hành thì có nhiều khi không phải chỉ dựa vào hên xui may rủi

Tre cũng tin thế . Lòng bàn tay phải bị dị tật của nó , bé xíu, mềm oằn , trắng muốt duy nhất  hiện lên hai đường chỉ nối nhau như chữ T, còn lòng bàn tay trái to bè , gân guốc như tay đàn ông thì la liệt những đường rối mù .Nhưng Tre vẫn luôn cho rằng mình có nhiều sao may mắn , may mắn đủ mọi chuyện .Tre đã gặp một lúc hai bà mẹ có trái tim nhân ái như tim Phật để cho Tre có tình thương,có sự sống .Bây giờ về đây vừa học hành , vừa phải nuôi con ,  lại vừa …cặp bồ ,Tre đã được nhận bao nhiêu cánh tay thật dài vươn ra , đỡ nâng .Hôm trên chuyến xe đò từ Biên hòa về Sài gòn để thi đại học cùng tôi, có một túi đậu nành của mấy người buôn chợ đen nhét trên kệ sát trần xe bỗng nhiên bị thủng, một nắm hạt chắc cứng rơi xuống cổ áo Tre .Nó moi ra và chia hết cho tôi,chỉ giữ lại một hạt .Nhưng ngực áo sơ  mi của cô nàng có chiếc túi khá to,tôi lại nhét vào đó . Những hạt may mắn .

               Tre về lại Dalat tưởng sẽ phải âm thầm vượt cạn trong tủi hổ, đắng cay ,nhưng những người nông dân quê tôi lại dành cho nó những nghĩa cử  ăm ắp tình người . Họ vui mừng khen “mẹ cú con tiên” khi rủ nhau lên bệnh viện tỉnh thăm nó .Ba đứa bé kháu khỉnh lập tức  được làm khai sinh hợp pháp với ba người mẹ , riêng Tre còn có hôn thú đàng hoàng .Bố đứa bé trai con Tre, thằng bé Cà Rốt Hoa Nghĩa là một thanh niên độc thân đi cưa gỗ lậu và bị cây đè chết .Cô Mười nhận làm mẹ bé gái Cà Kiu Hoa Hiếu. Cô nói  thành lời ý nghĩ của cô, rằng cô muốn Tre mai kia lấy chồng thì đứa con trai sẽ sống chung bình an với dượng ghẻ hơn.Cô Út mắt long lanh, mặt đỏ bừng hạnh phúc vì ước nguyện có kẻ chống gậy khi nằm xuống đã thành hiện thực .Ba đứa trẻ, ba người mẹ nhưng vẫn là anh em ruột thịt một nhà .Thượng đế đã ưu ái cho Tre hạt đậu nành thứ nhất .

              Khi bầu đoàn thê tử nhà Tre về thành  phố, hai nhân vật mà Tre liệt kê trong bài thơ Đường …cục của mình là Kê, và Châu lại là hạt đậu thứ hai,ba .Chị Châu chủ ngôi nhà mà tôi ấn tượng nhất bởi hầm nước dưới đáy nhà bếp , vốn là bạn thân thiết với các anh tôi thời đại học, nên chị cũng xem chúng tôi như em út, người nhà .Chị chỉ giữ lại một  phần ba căn nhà rộng rãi và yên tĩnh của mình làm chỗ nghĩ ngơi và tiếp khách, còn lại là để cho chúng tôi thuê với giá vô cùng đặc biệt .Các cô mẹ của Tre về đây được bà giáo Kê, người giám thị tốt bụng và hiểu biết hôm nào ,tìm cho một công việc khá phù hợp với “chuyên môn” của họ lúc này : chăm sóc các sản phụ tại gia .Mấy hôm đầu,sáng nào hai cô Mười và Út phải thay nhau đến từng nhà sản phụ để chăm sóc họ, có khi còn bế theo một bé để xin bú nhờ . Họ phải đáp mấy chặng xe buýt, lưng địu tay bế, rồi mưa nắng bất chợt .Hai “hạt đậu nành” này lại vắt óc, vắt tim tính toán

.             Tre học hết năm hai thì bỗng dưng bị lọt vào mắt xanh của  nữ lớp phó học tập Thu Lê .Và đây là hạt đậu nành thứ tư .Cô gái dáng nhỏ nhắn, hiền lành, chăm chỉ ấy hầu như ngày nào cũng có mặt ở nhà Tre . Giúp Tre giặt giũ, trông bé, dỗ bé ăn, bé ngủ, cả tắm táp cho các bé, rồi cùng Tre học , việc nào Lê cũng rất nhiệt tình . Mùa thực tập , trong lúc chúng tôi phải nhờ người quen đi mượn áo dài , thì Lê đã lặng lẽ may cho Tre một chiếc rất đẹp ,lấy cớ là tay Tre không phù hợp với các áo mượn, khuy cài lại không thuận bên trái .Các  cô , nhất là bà sản phụ nhanh chóng nhận ra họ là một “cặp đôi … hoàn cảnh”.Lê quê Đồng tháp, trọ học ở nhà người cô ruột ,mong ước sẽ cùng  đại gia đình  Tre hồi hương một mai vinh qui bái tổ .

                     Nhưng cô Kê đã “đặt cọc” trước rồi .Cô có một người bà con ở Long Xuyên , nhà rộng, gần chợ , gần trường cấp ba, lại bỏ không .Cô quen biết nhiều thầy cô ở  Ty (sở ) giáo dục tại đây, có thể xin cho Tre dạy tại đây .Hai bà ngoại trẻ sẽ buôn bán nhỏ trong chợ .Thế là những ngày giáp hè, khi chúng tôi đang rối bời chuyện thi tốt nghiệp , các cô đã đưa ba bé về dưới ấy, sau một chuyến cô Mười đi tiền trạm .Chị Châu cũng “theo chàng về dinh” lần hai , ngôi nhà nhiều kỷ niệm của chúng tôi sang nhượng cho chủ khác .Tre sang tá túc nhà Lê , còn tôi cũng xin trọ trong một nhà người bạn từng công tác ở huyện với tôi , nay chị đã được chuyển về Sai gon .Tôi chỉ còn thỉnh thoảng gặp Tre ở giảng đường. Tre học khác lớp với tôi, trước đây chuyện chia nhu yếu phẩm,Tre cũng chỉ chung với Lê .Tôi thoáng buồn, như  thể bị bỏ rơi .Tâm trạng ấy tôi mang về tận Dalat, khi công việc đã ổn định.

Rồi những chao đảo chuyện hôn nhân , sức khỏe, gia đình, người thân , tôi dường như không liên lạc với ai .Những giao tiếp cần thiết tôi cố gắng chỉ dừng lại ở mức tối thiểu . Cùng khóa về Lâm đồng ngày ấy chỉ có một cô ,không chung lớp với tôi và Tre ,lại định cư ở huyện xa ; lâu lâu gặp gỡ qua những chuyến công tác , tôi luôn thấy nhớ Tre nhưng không thể nào hỏi thăm được .

                          Tôi về sống lại trong ngôi nhà nhỏ thời thơ ấu .Con đường  từ nhà  ra đến ngõ bên hông ngôi đình làng vẫn ngập ngụa bùn vào  mùa mưa ,chỉ được đổ bê tông khi tôi vừa về hưu .Căn nhà gạch xây tạm bợ mà Tre từng ở nay  được dùng làm kho chứa  vật tư nông nghiệp , nhưng chủ vẫn ưu ái cho tôi một góc cuối hiên để dấu đôi ủng bết bùn , có nhiều hôm còn cho tôi gửi nhờ  xe . Các khung cửa sổ được bịt kín bằng bao tải đựng gạo ,còn hai cánh cửa  gỗ ra vào đã thay bằng cửa sắt kiên cố .Tôi vẫn thấy Tre đứng trên hiên ,lăng xăng  giúp tôi đẩy xe vào góc nhà, đôi mắt ti hí ánh lên tia cười ranh mãnh sau cặp kính cận , Ô, xin  chào dũng sĩ diệt …xe đạp , chào buổi sáng tốt lành . Đó là giọng điệu luôn châm chọc của Tre .Nó cũng biết tôi dị ứng với các loại xe mà mọi người vẫn gọi chung là gắn máy,vì ,cánh tay phải của Tre .Tuổi học phổ thông,bọn tôi cuốc bộ rất giỏi , con nhà vườn mà .

Khi tôi về Saigon học Cao đẳng sư phạm, cha tôi tìm mau cho tôi một chiếc xe đạp .Khung xe sơn màu đồng lấp lánh, nhưng tôi vừa leo lên tập đã ngã nằm một đống : khung xe bị gãy .Chủ nhà  tôi ở trọ   nghĩa hiệp cho tôi mượn dài hạn một chiếc mi ni cũ kỹ nhưng khá chắc chắn, xe của một nhà giàu có đi di tản  sau ngày 30.4 bỏ lại .Chiếc xe đã giúp tôi hoàn thành khóa học sư phạm cấp tốc ấy .Về xã công tác, do phải đi lại giữa hai cơ sở cách nhau hơn năm cây số, tôi bèn “giác ngộ” ( nói theo kiểu người ở đây,hễ thấy ngồ ngộ thì ..vác )chiếc xe  mi ni cũ  vốn là của hồi môn của bà chị dâu .Bốn năm , xe đã một phần giúp tôi được trở lại giảng đường đại học .Rồi bốn năm làm học  trò, tôi cũng “đày đọa” thêm hai chiếc nữa .Tất cả những chiếc xe một thời “dọc đường gió bụi” với tôi nay hẳn cũng đã gone with the wind ( cách nói của Tre )Trở  về với bục giảng,tôi cũng cố tậu một chiếc Charley, nhưng một bữa đỏ dốc, tôi ngã nhào; xe hỏng tùm lum, còn tay tôi bị bó bột suốt hai tháng hè .Thế là tôi thề gắn bó trọn kiếp với xe đạp .Tôi sợ nếu rủi ro chân tay mình  bị thương tật , liệu tôi có được sự mạnh mẽ, lạc quan, tếu táo, ranh mãnh và ngay thẳng như Tre không ? Có  thời gian  dài tôi phải vất vả để điều trị một căn bệnh mọi người cho là nan y , tôi rất nhạy cảm với những ai tỏ ra quan tâm, tôi cũng dễ bị kích động.Tre dường như không  bao giờ . Nó dễ mở lòng với người tốt, nhưng với kẻ tâm địa,có lẽ do vết thương quá lớn đầu đời, Tre lạnh lùng từ chối .

Tôi cứ ngày hai buổi qua lại trên con đường làng nhỏ hẹp ấy,qua cổng nhà xưa của Tre .Có một khóm dã quỳ mọc ở góc bếp, người ta nhiều lần đốn tận gốc, nhưng qua một mùa mưa.lá cành lại um tùm,rồi hoa nở, đông đến, xuân về .Tôi không còn cảm giác ngai ngái của hoa ,cũng không ngỡ ngàng khi thấy có người  bẻ quỳ về cắm Cây mai anh đào trong sân trước, mỗi dịp tết lại rộ lên sắc hồng dịu dàng, tinh khiết, như thể ai  choàng lên cây chiếc khăn voan mỏng kiêu sa.Hè đến,hoa kết thành trái .Nhưng chùm quả chín đen sẫm nhỏ bằng đầu ngón út trông như những chùm cườm kết dưới lồng đèn , tôi thấy Tre đang trèo lên cây, một tay bíu lấy cành, chân giữ thế ,còn chân kia thì thò ra … bẻ quả .

Tre hái ổi, hái mận, chanh dây, đều bằng chân, rất giỏi .Tôi chỉ việc dứng há hốc , hồi hộp, kiên nhẫn chờ .Bên kia đường là ngôi đình  làng cổ kính , có tuổi cùng với các anh lớn của tôi , mà nay họ đều đã thất thập .Những bụi cà kiu ( một loại cà chua dại ) luôn bám kín bờ rào ,trái lúc lĩu, đỏ ửng .Tre thường mang rổ ra đây hái về nấu canh .Có năm, Tre còn bứng  nguyên bụi bỏ chậu chưng trong phòng khách ngày tết , trông rất độc đáo

Một hôm tôi đi dạy về, thấy của đình mở rộng .Cậu em tôi có nhà dưới chân đình nên được giao giữ chìa khóa và tiếp khách, thì thầm bảo tôi : Con cháu ông Phạm Khắc Hòe đến thắp nhang .Đó là người có công khai phá nên mảnh đất này .Rồi cậu nhờ tôi khóa cửa đình hộ,vì đang bận chút việc .Một phụ nữ luống tuổi  bước ra . Bà Phạm thị Thành , nghệ sĩ nhân dân. Bà từ  Hà Nội vào, hình như tổng đạo diễn festival hoa ở đây. Một vài người nữa .Và kìa ,Hoa Tre ! Cũng áo blouson rộng, tóc cắt tém, dáng lộc  ngộc, nụ cười tinh quái sau làn kính cận, săng đan không cài khóa .Anh chàng ra sau cùng , xách theo hai trái sầu riêng to vừa cúng đình. Rất lịch thiệp và ý tứ, chàng trai trẻ trao tặng tôi quả  có vẻ  tươi hơn, bắt mắt hơn .Đi sau cùng , đầu hơi cúi xuống, một tay bỏ túi quần, đó là dáng của  Tre .Tre, giờ ở đâu ?Sắp rằm tháng bảy âm lịch rồi, đình có nghi lễ cúng cô hồn .Tre có nhớ năm nào một chiếc đuôi heo luộc bị rơi và mất hút  giữa bùn trên con ngõ ngang đình này .Bao nhiêu người sục sạo lội bùn đi tìm, nhưng Tre mò mẫm sau cùng, lại tìm ra .Mọi người ồ lên vui mừng, bảo rằng rồi gia đình Tre sẽ gắn bó thật lâu dài với miền quê này .Vậy mà bây giờ …

Bây giờ đã đúng ba mươi năm tôi rời trường sư phạm, cũng bặt tin Tre ngần ấy năm .

        Một chiều tháng sáu  tôi tạt qua khu Vườn hoa  thành phố thăm người bạn  ở  quầy bán hàng lưu niệm tại đây . Có chiếc xe dài ngoằng đậu sát cổng vào, khách í ới gọi nhau lên xe, tôi vấp phải một người đàn ông dáng cao to, áo quần nón giày đều trắng bốp, trông như một tảng bột khổng lồ .Khối bột ấy bất ngờ chận tôi lại, rít lên mừng rõ :Ôi, chị Xí! Tôi vô cùng ngỡ ngàng, vì hẳn từng ghé nhà mới biết được cái nickname đặc biệt ấy của mẹ dành cho tôi .Người đàn ông tay mở nón, tay nắm chắc ghi đông xe tôi ,nhe răng cười .Ồ, anh Thanh ,lớp trưởng của Tre .Thật không còn niềm vui nào bằng ! Tôi nhớ câu đầu tiên tôi hỏi anh , sau hàng loạt câu anh hỏi tôi :Anh có biết Xá Xị giờ ở đâu không ? Tôi  vẫn mong tre an lành. Ở trường tôi có một cô giáo mắt bị hiếng, thế là phải chuyển sang công tác ở bộ phận thư viện . Còn Tre,với cánh  tay như thế …  Anh vỗ vỗ trán rồi đội nón lên đầu, mắt nhìn lên những người ngồi trên xe đang hối  thúc .Anh vội móc túi rút ra chiếc các vi dít ,dúi vào tay tôi rồi nói  nhanh : Cửa  hàng hoa trong chợ Bạc Liêu,hỏi cô Năm .

            Giữa tháng bảy, tôi cùng chồng theo trường cũ đi tham miền tây .Đoàn sẽ đến tận Cà mau ,Bạc liêu , trên đường  về có khá nhiều người tạt qua Sài gòn . Tôi chỉ có một mong mỏi duy nhất là tìm thăm Tre

         Tôi nhắc đến ngôi nhà Dalat,Tre mỉm cười , cô và Lê đã mua trả góp .Mai kia về hưu ,họ sẽ đến đây , mở một nhà dưỡng lão . Ngôi nhà bên đình mọi người kiêng kỵ ,cú kẻ đến lại người đi, rồi sẽ có một sinh khí mới .

                                                       Dalat tháng 9.2015

NHỮNG HẠTĐẬU NÀNH (p2)

                   NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH (PHẦN 2)

         Ngày tháng trôi qua, gia đình bé nhỏ ấy đã đón mười  một mua hoa dã quỳ nở .Nhưng đến mùa thứ mười hai, họ lại âm thầm ra đi, như dạo nào họ rời vùng đất miền đông Nam bộ vì sự sống của Hoa Tre .Bây giờ cũng thế. Tết năm ấy tôi về , gặp Tre đang học lớp 12 , một thiếu nữ với dáng vẻ già dặn hơn tuổi 18,có lẽ vì khuôn mặt xương gầy, vì tia nhìn bình thản,vì mái tóc uốn ngang thành nếp gọn gàng .Tre kể sẽ thi vào trường đại học Dalat để bớt gánh nặng cho mẹ .Hai ngành cô bé chọn là luật và báo chí . Lúc ấy tôi cũng đang ấp ủ ước mơ về thành phố học tiếp theo chính sách địa phương hóa giáo viên của tỉnh .Cô Mười may tặng tôi một bộ đồ mặc trong nhà , gồm một quần dài và hai áo kiểu khác nhau .Chưa có ai đặt đồ bộ như tôi . Cô cũng may cho Tre, màu vải và kiểu ấy, nhưng hai quần một áo . Dalat  trời lạnh nên phải mặc áo len dày quanh năm, áo lâu rách. Dưới vùng kinh tế mới  miền đông của tôi thì ngược lại . Tôi đan cho Tre một chiếc áo len màu trắng pha xanh nước biển ,mặc đi học, đi chơi đều đẹp . Vẫn là kiểu chui đầu như tất cả mọi kiểu áo của Tre, trừ áo dài, và  bây giờ thì có thể trổ thêm mấy đường dây thừng .Trước đây, áo len của Tre chỉ đan trơn . Cô bé thường theo bọn con  trai chui hàng rào, mà  kẽm gai rất mê áo có kiểu dây thường . Cứ tưởng mọi việc sẽ như dự tính . Nào ngờ . Chừng đầu tháng năm tôi nhận được thư Tre .Lá thư chỉ vỏn vẹn vài giòng,viết vội vã .Tre hỏi nó có thể xuống trường tôi để cùng ôn tập dịp  hè hay không ,vì nó sẽ thi vào sư phạm như tôi .Tôi hỏi lý do , nhưng không có thư hồi âm . Rồi Tre đến .Tóc cắt tém , áo blouson rộng , trông chững chạc lắm. Hai đứa tha  chiếc ba lô gồm áo quần, sách vở,thức ăn  từ chỗ Tre xuống xe ven quốc lộ 20, vào đến khu tập thể nhà trường thì Tre dúi cho tôi một phong thư dày.Có lẽ là thư nhà của tôi . Rồi nó nằm vật ra giường, ngủ  thiếp đi .Tôi mở thư đọc . Trời  ơi ! Thư của chính  Tre .Tre đang … có thai . Tre kể một lần ra phố mua sách ,thấy rạp chiếu phim hay bèn rúc vào xem .Hết phim  thì trời đã tối mịt,lại mưa .Có chàng  thanh niên rất trẻ  đến làm quen, hứa sẽ đưa Tre  về ,rồi  mời nó đi uống nước  ở chỗ bà con, của hàng hoa trong chợ .Tre nhớ lờ mờ nơi đây có  rất nhiều sô đầy nước  cắm những bó hoa lay ơn to  bọc  giấy báo . Sáng hôm sau,Tre thấy mình ở nhà ,người đau nhừ .Cô Mười bảo hồi đêm có hai đứa xưng là bạn  cùng đưa  Tre về trên một chiếc Suzuki.

Thế đó . Tre nghỉ học liên miên, may sao vẫn thi đỗ tốt nghiệp . Cô Mười muốn Tre lên Buôn mê thuộc ở trọ nhà chú Ngọ cắt cỏ để sinh em bé, sau đó  thì …Nhưng  Tre không muốn đứa bé lặp lại số phận mình ngày xưa .Tre sẽ đi học,đi làm , nuôi con . Giòng chữ này cô bé tô đậm . “Em mất ngủ một đêm , hai đêm , ba đêm , nhưng đến đêm thứ tư thì em ngủ rất ngon ,bởi vì quá mệt.” Tre viết  tiếp “  Cuộc sống của  em những  ngày sắp tới chắc  hẳn  cũng thế . Em sẽ vô cùng vất vả trong thời gian đầu,nhưng rồi em sẽ quen” .Cuối thư cô bé nài xin “Chị đừng tỏ lòng  thương cảm , trách mắng  hay lo lắng cho em. Chỉ mong những ngày ôn  thi ở trường cùng chị, chúng ta sẽ giữ được  nhiều  kỷ  niệm  vui , để có thể nhắc lại một mai khi da mồi tóc bạc”. Tre còn ép giữa thư hình vẽ một khuôn mặt ngộ nghĩnh, Nhìn xuôi là một chàng lính  thủy cười, nhưng nhìn ngược lại là một gã quàng khăn miệng méo xệch đau khổ . “  Em sẽ bắt chước chàng lính” Tre viết lên sau hình vẽ . Tôi nhẹ nhàng nằm xuống bên Tre , ôm lấy bờ vai gầy của nó . Phải, nếu tôi là nó, tôi cũng mong mỏi như thế

Chiều tối, hai đứa tôi xuống nhà thầy hiệu trưởng để vừa báo  thầy việc Tre ghé trường, vừa xin công lệnh  đi thi,vừa nhờ thầy giới thiệu chỗ trọ khi về Huyện đón xe  . Chiếc   công lệnh giúp   quãng đường về Saigon  thi cử sẽ  thuận tiện hơn . Đại khái là mỗi ngày Ủy ban Huyện có cấp một chuyến xe về Biên hòa, thủ phủ của tỉnh Đồng nai, nơi tôi đang làm cô giáo . Muốn leo lên xe không hề đơn giản . Phải là cán bộ của Huyện .Phải có công lệnh,tức giấy cử đi công tác do chính quyền cấp,có con dấu đỏ hẳn hoi . Xe xuất phát từ văn phòng Ủy ban từ bốn giờ sáng .Tối hôm trước, cộng lệnh được tập trung trong một cái thùng thư gắn trước của văn phòng .Trường tôi cách Ủy ban gần tám cây số, ,phương tiện lâu nay bọn tôi có việc phải lên Huyện  là xe đạp ,xe lôi và … ô tô bước .Muốn về Biên Hòa  phải ra đi từ chiều hôm trước . Bây giờ  có Tre, hành lý của Lục Vân Tiên cùng tiểu đồng xuống núi đi thi chắc hẳn sẽ cồng kềnh, hẳn phải rời trường  khi gà vừa về chuồng .Rồi tá túc qua đêm ?  Tôi có  quen một chị đồng nghiệp công tác ở trường Huyện , khu tập  thể trường sát bên Ủy Ban Huyện ,có giếng nước đầy lủm quanh năm ,có chỗ ngủ qua đêm khá tươm tất Nhưng   cái ngày tôi và Tre ghé thì chị đang nghỉ hè tận quê  nhà .  Gặp thầy , tôi nói ngay nỗi khó khăn này . Thầy cười ,ghé nhà con dâu tôi đi , gần đó mà .Tôi thở phào nhẹ nhõm .Lại  đăng ký thêm tên Tre trong công lệnh .Thầy cẩn thận ghi vào một góc, miệng nói tay viết . La Xá Xị . Gốc tây hả . Tây  nó có la phăm ,la  phin (đàn bà, con gái ) Em họ hả .Thằng này đẹp trai quá ,mày ở đây lâu bọn thanh niên nó ghen đó .Tre tủm tỉm cười .  Thầy ra sau nhà lục lọi rồi mang cho nải chuối và mấy cái trứng  gà để bồi dưỡng,Tre giành lấy xách .

    Ra đến đầu đường Tre phá lên cười .Tôi cũng cười . Khi Tre ngủ dậy, chúng tôi ra vườn trường thọc được một trái mít to vừa chín,lại moi được mấy quả bí đỏ đã già nằm lấp dưới cỏ . Thi cử mà  ăn nào là mít , bí, giờ lại chuối, trứng ,chưa thi đã biết  đậu … cành mềm . Tôi nạt nộ , mày miệng ăn mắm ăn muối .  Nhưng tôi giật mình .Tôi đã chuẩn bị cho mình những thứ “mắm muối” để  văn ôn võ luyện : mấy con gà mái đang tập nhảy ổ .Mẹ tôi đã  làm chà bông gà  nhờ Tre mang xuống .Cô Mười thì chuẩn bị cho Tre hình như là ruốc sả và hình như mấy keo thịt gà kho gừng .Tôi lo lắng , sao ba bề là gà rồi đó .Mày có ăn được không ?Tôi biết nhà Tre chẳng hề ăn gà ,vì để trị chứng sốt tê liệt hồi bé,Tre đã ôm không biết bao nhiêu con gà gi vừa mới cắt cổ .Tre không nhát sợ con gì, nhưng khiếp đảm khi thấy một bóng dáng gà đi qua !Nhưng Tre thản nhiên , em ăn được thịt gà rồi .Bữa em đau ,ngày nào Má Út cũng nấu cháo gà cho em .Quãng đường đi về hơn chục cây số bỗng nhiên thấy ngắn . 

  Ngày thi  sắp  đến, chúng tôi lại lóc cóc cuốc bộ bảy cây số lên trung tâm huyện lỵ .Hai đứa vác ba lô dạo vòng quanh khu chợ huyện rồi ra dãy đá Ba chồng, một  thắng cảnh độc đáo nơi đây,leo lên ngồi chỗ cao nhất, ăn vắt xôi nguội ,nhìn ra xa .Những vạt lúa xanh thẳm ,có vài chú trâu lững thững về chuồng .Trường cấp ba với những dãy lớp khuất sau  rặng chuối . Bốn năm sau tôi về nơi này chăng . Lòng chợt bâng khuâng .Cha tôi thư nào cũng nhắc đến chuyện gia thất  chưa yên bề của tôi .Mắt Tre mơ màng .Em ước mai kia về đây,cuộc sống yên bình , hai mẹ già ,một đứa con .Bộ mày không tính chuyện lấy chồng  hả .Tre thản nhiên .Em có biết yêu iếc đàn ông đâu mà lấy .Ơ, con này .Thiệt đó .Năm lớp mười em có để một cô bạn cùng khối , nhưng hồi gần hè nhà nhỏ ra nước ngoài sống,em buồn qua mới gặp tai nạn như vầy .Tôi há hốc nhìn Tre ,nó vẫn thản nhiên .Hồi đó tôi cũng có gặp cảnh ngộ yêu đương giữa hai người đồng phái , nhưng hình như không mấy ai quan tâm ,còn người trong cuộc lặng lẽ cam chịu .Nhưng bây giờ với Tre ? Tre quay sang nhìn tôi,thì thầm .Em nói riêng với chị thôi,chuyện  hai má em …Cô Mười và cô Út sẽ sống bên nhau suốt đời ư ? Vì thế nên họ rất yêu quí Tre .Hình như có lần tôi gặp Cô Út khóc tức tưởi khi biết có người theo tán tỉnh cô Mười . Cô Mười cũng buồn rười rượi hôm chú Ngọ muốn mai cô cho một người góa vợ giàu có trên chỗ chú đang làm cà phê . Ôi tình cảm con người, sao mà rắc rối .

              Sáng sớm hôm sau xếp hàng chờ điểm danh ,Tre giành lấy công lệnh khi người phụ xe đọc tên tôi .Anh ta hỏi : Của má anh hả ? Tre gật đầu tỉnh rụi rồi kéo tôi lên xe , ấn tôi ngồi xuống ghế .Nó rờ rờ chiếc khăn rằn tôi trùm kín đầu cổ cho ấm rồi cười rúc lên như chuột rích .Y hệt bà già trầu .Tôi làu bàu .Đi với mày tao mất điểm quá .

              Nhưng hôm bước vào phòng thi thì Tre bị mất  điểm bởi tướng ta nam nhi  già dặn của nó .Tre bị  hai nữ giám thị chận ngay cửa.Họ nhìn  nó  như người mua trâu ngắm hàng với đôi mắt đầy nghi ngờ .Tóc tém ,áo ca rô dài tay bỏ ngoài quần .Kính cận gọng vuông kiểu đàn ông .Bút viết, giấy tờ  đều nhét vào túi áo . Trang phục , dáng dấp ,cử chỉ .. là của con trai .Lại thêm nét mặt già trước tuổi nữa .  Tôi ngồi ngay bàn đầu nhìn ra , đầy lo lắng . Ban nãy tôi đã chạy ra “cứu bồ” nhưng không được . Cả phòng   thi cũng đều nghếch mặt nhìn ra hiên .Chợt xuất hiện một bà giáo độ tứ tuần, vẻ mặt  nghiêm trang .Hai cô kia  giành nhau nói, bà giáo  chỉ lặng nhìn  Tre . Một cô làm rơi cây viết ngay dưới chân Tre,tôi thấy nó cúi xuống nhặt lên . Nó trao cây viết cho cô giáo bằng  cả hai tay.Tôi chợt nhận ra vẻ mặt bàng hoàng của ba người phụ nữ .Có chút ân hận,chút thương cảm … Tre  tấp tễnh đi qua  chỗ tôi ,có lẽ  vì nó bị bắt đứng lâu quá . Tôi khẽ kéo tay áo nó, con bé  liếc nhanh tôi như bảo : Không sao đâu .

                Giữa tháng mười,chúng tôi cùng về  trường Đại học sư phạm trên thành phố . Tre bây giờ đã đem bụng bầu sáu tháng ra nghênh chiến với mọi người rồi .Tre vẫn thản nhiên .  Hẳn nó đã quen với tia nhìn mà mọi người thường đặt vào cánh tay phải của nó . Nhưng nhiều người lo  lắng cho nó .Tôi lo vì không biết chương trình năm nhất nó hoàn thành thế nào .Chị chủ nhà trọ luôn miệng nhắc nó chuyện đi lại ,ăn uống , ngủ nghỉ . Hai bà mẹ Dalat  thường xuyên gửi bánh trái,thuốc thang xuống .Còn có một người cũng dành mối quan tâm đặc biệt cho Tre : bà giáo ở hội đồng thi hôm nào . Bà nhận ra nó trước .Bà ghé nhà trọ .Rồi thỉnh thoảng bà lại ghé ,mang cho một món quà nhỏ , động viên nó học hành .

                                                      ( còn nữa )

NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH

                                                 NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH

          Gói quà đã nằm yên trong một góc kệ trên đầu chúng tôi, sát trần xe. Sẽ phải qua chặng đường bảy trăm cây số, ba ngày đêm nữa, mới dừng chân ở địa chỉ ghi bên ngoài ; rồi không biết bao giờ  thì người ta sẽ chuyển  nó đến nơi cần tìm … Thôi thì cứ hy vọng !Cô bạn ngồi ở băng ghế trên cất tiếng hỏi : Cô chú  cũng ghé Saigon rồi mới về nhà hả ?Chồng tôi  lúng túng : À... gửi chút quà .Tôi nói nhanh :Có người nhờ mang giùm xuống  chợ Bạc Liêu. Tôi hơi thẹn vì thấy mình nói dối .Nhưng biết làm sao,vì nói đúng sự thật,câu chuyện sẽ rất dài

 Tôi nhìn ra khung cửa xe .Ngọn đèn vàng từ cổng hắt vào đủ soi rõ một chiếc xe đạp mini màu đỏ đang dựng dưới tấm băng rôn cột bên bờ rào,nội dung thông báo buổi họp mặt của khóa học sinh tốt nghiệp năm 80 sẽ diễn ra tại đây,ngày mốt .Khóa của Hoa Tre .Cô ta đang ở đâu ?Có biết để về dự ?.Chiếc xe đã có một chú bé dắt đi .Dạo ở đại học, chúng tôi cũng có những chiếc xe nhỏ nhắn như thế .Ba mươi năm rồi,Tre nhỉ .Tôi như trông thấy rất rõ Tre ngồi trên chiếc xe ấy, chỉ một tay đặt nơi tay lái, tay trái,còn tay kia buông thõng bên hông , vậy mà rong ruổi khắp hang cùng ngõ hẻm của Sài gòn suốt mấy năm đại học . Tre mạnh mẽ, sắc sảo, hơi láu lỉnh , cá tính, thông minh nhưng nhiều khi rất lười ,thua tôi sáu tuổi nhưng nó vẫn cứ xem là ngang hàng,thậm chí là cả chị hai tôi . Tre sinh ra ở Long Khánh,cứ gọi như thế, vì hai người mẹ nuôi đã đón bé về từ cổng một ngôi chùa ở đây, gần  ga xe lửa .Cô Mười kể hôm ấy bỗng dưng những rặng tre ở vườn nhà chủ cô bỗng nở những chùm hoa rất đẹp .Nhưng  tre nở hoa báo hiệu điềm dữ .Đất đai sẽ khô cằn,mùa màng thất bát .Căn buồng cuối hiên của cô không biết ai quẳng vào cho một khúc cây xá xị thơm nồng nàn .Hương xá xị chở theo tin lành .Thế là Tre có hai tên .

Đó là một ngày cuối tháng mười .Dalat sau những ngày mưa dầm lê thê, thời tiết đã chuyển sang mùa nắng . Dã quỳ nở vàng rực khắp nơi,  kết thành khóm rất tự nhiên, trông như ai kết thành những lẵng hoa xinh xắn đặt  mọi góc trời . Con người cũng thấy lòng nhẹ nhàng ,vui vẻ hơn , cùng túa ra đường làng  phát cỏ, dọn bùn,đắp đất,xẻ rãnh . Hai người mẹ của Tre vừa đến đã  hăng hái góp phần .Bé Tre nhanh chóng làm quen với con chó Mực to lớn của nhà tôi .Tôi nhớ hôm ấy nó đi đôi ủng người lớn bằng chiều dài cẳng chân đứa trẻ bảy tuổi, hơi gầy, đôi mắt sáng rực và cái miệng nói không nghỉ .Tay nó cầm một bó hoa quỳ, gồm đủ  hoa,nụ, lá ; cành rất dài ,có lẽ nó đã ngắm nghía, chọn lựa trước khi hái .Ở đây chẳng ai thích bẻ hoa quỳ,vì  hương nó hăng hắc,nồng nàn . Nó đang cúi xuống bên con chó to,lông đen tuyền, tay cầm hoa đặt lên lưng chó , tay kia thì xoa nhẹ dưới cổ. Con chó dáng như chú bê con đứng lim dim mắt sung sướng . Lần đầu tiên trong đời tôi thấy con  Mực đón tiếp khách lạ thân tình  đến thế !  Cô bé líu ríu dẫn tôi và Mực lên nhà chơi.Tôi rất ngạc nhiên về khung cảnh đổi mới  nơi đây .Ngôi nhà trước kia của hai vợ chồng  người cắt cỏ khô và bổ củi thuê . Khoảng sân hẹp ngay cổng luôn chất đầy cỏ dự trữ , được che kín bằng vải bạt và chèn đá lên trên .Tôi đi học phải lội sình một quãng đường dài nên thường vào phuy nước bên hiên rửa chân và  gửi ủng dưới cỏ

Bốn tuổi , Tre bị sốt ,rồi cánh tay phải bị tê liệt .Chạy chữa khắp nơi .Dân làng đàm tiếu .Chủ nhà không thuê giúp việc cho tiệm  may nữa.May có người quen giới thiệu một chỗ ở miễn phí trên Dalat, cô Mười rủ cô Út bị câm bẩm sinh ,cũng phụ may chung chủ, bế Tre ra đi .Ngôi nhà họ đến trọ nằm bên kia đường .cạnh hông đình làng .Nhà tôi dưới chân đình .

                  Đó là một ngày cuối tháng mười .Dalat sau những ngày mưa dầm lê thê, thời tiết đã chuyển sang mùa nắng . Dã quỳ nở vàng rực khắp nơi,  kết thành khóm rất tự nhiên, trông như ai kết thành những lẵng hoa xinh xắn đặt  mọi góc trời . Con người cũng thấy lòng nhẹ nhàng ,vui vẻ hơn , cùng túa ra đường làng  phát cỏ, dọn bùn,đắp đất,xẻ rãnh . Hai người mẹ của Tre vừa đến đã  hăng hái góp phần .Bé Tre nhanh chóng làm quen với con chó Mực to lớn của nhà tôi .Tôi nhớ hôm ấy nó đi đôi ủng người lớn bằng chiều dài cẳng chân đứa trẻ bảy tuổi, hơi gầy, đôi mắt sáng rực và cái miệng nói không nghỉ .Tay nó cầm một bó hoa quỳ, gồm đủ  hoa,nụ, lá ; cành rất dài ,có lẽ nó đã ngắm nghía, chọn lựa trước khi hái .Ở đây chẳng ai thích bẻ hoa quỳ,vì  hương nó hăng hắc,nồng nàn . Nó đang cúi xuống bên con chó to,lông đen tuyền, tay cầm hoa đặt lên lưng chó , tay kia thì xoa nhẹ dưới cổ. Con chó dáng như chú bê con đứng lim dim mắt sung sướng . Lần đầu tiên trong đời tôi thấy con  Mực đón tiếp khách lạ thân tình  đến thế !  Cô bé líu ríu dẫn tôi và Mực lên nhà chơi.Tôi rất ngạc nhiên về khung cảnh đổi mới  nơi đây .Ngôi nhà trước kia của hai vợ chồng  người cắt cỏ khô và bổ củi thuê . Khoảng sân hẹp ngay cổng luôn chất đầy cỏ dự trữ , được che kín bằng vải bạt và chèn đá lên trên .Tôi đi học phải lội sình một quãng đường dài nên thường vào phuy nước bên hiên rửa chân và  gửi ủng dưới cỏ 

. Bây giờ nơi đây đã được trồng nhiều loại hoa , margueritte trắng, thược dược , hồng đỏ,hồng vàng .Những  đóa hoa tượng trưng cho tình yêu này rất khó chăm ,mà lại trồng trên đất đồi ,liệu  hoa có  kết nụ ?Căn nhà vẫn bốn bức vách loang lổ màu vôi , nhưng nó không lạnh lẽo  như xưa , bởi đồ đạc chất cao ở các góc nhà , chiếc máy may,vải vóc . Tranh  ảnh treo đầy tường . Buổi tối, nhà thơm ấm như có mùi xăng . Từ hôm ấy,mấy chị em tôi thỉnh thoảng  ghé qua nhà Tre .Tối tối, nhà tôi có đèn măng sông rất sáng,  các cô mẹ của Tre lại  mang hàng xuống làm đến tận khuya . Đó là việc ban đêm. Ban ngày, họ đi làm công ăn lương từng ngày khi  các chủ vườn cần  những công việc của  phụ nữ , nhổ cỏ, dọn bờ mương, vanh ( dùng dao lam tỉa bớt các lá  rau bị sâu cắn hay vàng úa )bắp sú,bắp cải ,  tìm rau heo, vô phân cho cây , tưới vườn … cả những việc lặt vặt trong  nhà .Nhưng khi chủ cần có những người đàn ông cày đất, xịt thuốc sâu , gánh rau …chỉ trừ  lúc chủ cần có bọn trai tráng   gánh hằng tấn  hàng chuyển lên xe tận đường cái quan .  họ đều  làm rất giỏi .Té ra ở Long Khánh  họ cũng từng làm rẫy , còn nghề may chỉ là nghề phụ .Cô Mười dáng cao gầy, cô Út thấp và đầy đặn hơn, cả hai cùng có màu da rám nắng, mái tóc đen cắt kiểu đờ mi gạc xông .Trang  phục lao động của họ  thường là quân phục  cũ của lính  tráng thời ấy được may sửa lại theo phom người ,mà ở đây chỉ đàn ông mới mặc .Nhưng mới thoạt nhìn vẫn nhận ra họ là hai người mẹ .Họ đeo bông tai, tay có vòng kiềng bằng bạc để trừ tà ma .Nhất là nụ cười hiền lành ,chịu đựng và giọng nói dịu ngọt đậm âm hưởng Nam bộ .

         Dạo ấy tôi đang học cấp hai .Con nhà vườn nên ngoài giờ học tôi vẫn được mẹ giao cho những công việc hợp với tuổi .Chẳng hạn như  tỉa rốt, rửa rốt, hay cắt cỏ khô .Tỉa rốt là công việc cần đôi mắt và đôi tay trẻ con. Hạt cà rốt được vãi  cẩn thận, nhẹ nhàng lên từng luống đất tơi , thế nhưng khi  nhú lá non vẫn có chỗ dày, chỗ thưa . Lũ con nít chúng tôi phải rón rén dứt bỏ những cọng mọc dính  hay gần nhau , phải biết tính toán cự ly mỗi cây là một gang tay mình để củ có thể phát triển .Gặp cỏ cũng phải nhổ luôn . Rau và cỏ ấy mang về luộc hay nấu canh , dân phố chợ rất mê .Một vụ rốt phải tỉa hai lần .Đến khi thu hoạch, dạng củ lớn được bó từng túm to,để cả đất,chuyển về các thành phố lớn .Củ đào sót, đứt lá,hay nhỏ, phải sửa sạch bán lẻ .Chúng tôi nhờ đó mà có chút tiền bỏ heo .Nhưng rửa sạch đất cũng mất thời gian .Hai công việc cần đến đôi bàn tay,Bé Tre đều làm không thua ai .Nếu cần ,nó huy động cả .. hai chân, điều mà trẻ cùng lứa không làm được .Khi rửa rốt, một chân Tre đè nhẹ lên củ , còn tay kia cầm giẻ nhúng nước như bọn ấy .Cắt cỏ khô cũng thế .Lưỡi liềm của nó được ông thợ rèn chế lại nhỏ hơn ,bẻ cong cho người thuận tay trái ,và rất sắc . Lưỡi liềm tới lui loang loáng giữa đám cỏ khô , tôi một hàng,nó   cũng một hàng, dù Tre còn có thêm một  động tác nữa, kê lại chỗ ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ xíu .Đi cắt cỏ khô vào những hôm trời nắng là khoảng thời gian thích thú nhất .Ra khỏi nhà từ lúc  làng mạc

còn mịt mù sương sớm, hai chiếc xe ngựa và xe máy cày nối đuôi nhau bò lên những con dốc cao, tụt xuống những  lũng sâu , cuối cùng dừng lại ở bìa một khu rừng thông

..

Từ dưới hục ( thung lũng ) sương mù bốc lên cuồn cuộn trông như miệng một con quái vật đang  thở và sẵn sàng nuốt chửng  đám người nhỏ bé đang lục tục ra khỏi xe .Tre xuống sau cùng, nhưng lại là người lần ra thung lũng trước .Hôm nay nó mặc  chiếc quần vải dày, đi ba ta ,vai khoác một tấm ni long để che sương , tay cầm gậy, cổ  đeo chiếc túi vải  thò ra cán liềm và một phần chiếc ghế gỗ .Đi mấy bước, quay lại nhìn thấy vẻ mặt thoáng sợ hãi của tôi, nó bật cười . Chị Hạ Em lo lắng ,gọi Tre ơi,từ từ , té đó .Chị lái máy cày có gắn rờ mooc phụ nhà tôi cắt cỏ, nhân thể đưa anh Thạch đi ngoạn cảnh .Anh Thạch bị tai nạn hằng ngày phải trong nhà, rất thèm không khí thoáng đãng ở rừng thông , có cây cỏ,ao suối .Cô Út thì cười,còn Cô Mười bảo ,không sao đâu chị ,nó quen rồi .

    Chiều, sau khi phụ tôi chất cỏ chèn chặt hai thùng xe , Tre lại mò xuống hồ bẻ hoa sim .Nó cùng đoàn người gánh cở đi lên , ba đôi gióng, sáu chiếc mấm khổng lồ đi chuyển chầm chậm giữa rặng thông , Tre đi sau , những cành sim dài cài quanh lưng , đứa bé mười tuổi là một lẵng hoa tím di động, nổi bật giữa ngàn thông xanh ngắt . Anh Thạch lặng lẽ ngắm .Vẻ mặt anh vừa cảm động trước nhọc nhằn của người gánh cỏ ,vừa vui vui trước vẻ  hồn nhiên của Tre .Có lẽ mãi về sau, anh sẽ không quên cảnh tượng này.Mọi người lại vui vì vụ rau năm sau sẽ có đủ cỏ cho lợn nằm ủ phân, có cỏ tốt thì rau củ sẽ khỏe mạnh, chống nắng khô và sâu bọ . Nhưng Tre lại lo lắng , bao giờ mình đi cắt nữa. Có còn cỏ để cắt không ?Chị Hạ  em bảo ,sẽ đi nhiều, để bao nhiêu sim cho bé Tre bẻ về đầy nhà. Cô Mười than , bông gì nó cũng chưng .Bà Út chiều nó, chờ bông tàn đi liệng giùm .Tre yêu hoa thế  sao ?Tôi lại là đứa chả bao giờ dành  thời gian cắm hoa .Có lẽ đi đâu cũng  bắt gặp đủ màu sắc của hoa ,hoa dại,hoa trồng trước sân, trong vườn  .Nhưng  cắm hoa trên bàn có lẽ là niềm hạnh phúc của những con người trong ngôi nhà bé nhỏ bên hiên đình làng .

                                     (còn nữa )