NHỮNG HẠTĐẬU NÀNH (p2)

                   NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH (PHẦN 2)

         Ngày tháng trôi qua, gia đình bé nhỏ ấy đã đón mười  một mua hoa dã quỳ nở .Nhưng đến mùa thứ mười hai, họ lại âm thầm ra đi, như dạo nào họ rời vùng đất miền đông Nam bộ vì sự sống của Hoa Tre .Bây giờ cũng thế. Tết năm ấy tôi về , gặp Tre đang học lớp 12 , một thiếu nữ với dáng vẻ già dặn hơn tuổi 18,có lẽ vì khuôn mặt xương gầy, vì tia nhìn bình thản,vì mái tóc uốn ngang thành nếp gọn gàng .Tre kể sẽ thi vào trường đại học Dalat để bớt gánh nặng cho mẹ .Hai ngành cô bé chọn là luật và báo chí . Lúc ấy tôi cũng đang ấp ủ ước mơ về thành phố học tiếp theo chính sách địa phương hóa giáo viên của tỉnh .Cô Mười may tặng tôi một bộ đồ mặc trong nhà , gồm một quần dài và hai áo kiểu khác nhau .Chưa có ai đặt đồ bộ như tôi . Cô cũng may cho Tre, màu vải và kiểu ấy, nhưng hai quần một áo . Dalat  trời lạnh nên phải mặc áo len dày quanh năm, áo lâu rách. Dưới vùng kinh tế mới  miền đông của tôi thì ngược lại . Tôi đan cho Tre một chiếc áo len màu trắng pha xanh nước biển ,mặc đi học, đi chơi đều đẹp . Vẫn là kiểu chui đầu như tất cả mọi kiểu áo của Tre, trừ áo dài, và  bây giờ thì có thể trổ thêm mấy đường dây thừng .Trước đây, áo len của Tre chỉ đan trơn . Cô bé thường theo bọn con  trai chui hàng rào, mà  kẽm gai rất mê áo có kiểu dây thường . Cứ tưởng mọi việc sẽ như dự tính . Nào ngờ . Chừng đầu tháng năm tôi nhận được thư Tre .Lá thư chỉ vỏn vẹn vài giòng,viết vội vã .Tre hỏi nó có thể xuống trường tôi để cùng ôn tập dịp  hè hay không ,vì nó sẽ thi vào sư phạm như tôi .Tôi hỏi lý do , nhưng không có thư hồi âm . Rồi Tre đến .Tóc cắt tém , áo blouson rộng , trông chững chạc lắm. Hai đứa tha  chiếc ba lô gồm áo quần, sách vở,thức ăn  từ chỗ Tre xuống xe ven quốc lộ 20, vào đến khu tập thể nhà trường thì Tre dúi cho tôi một phong thư dày.Có lẽ là thư nhà của tôi . Rồi nó nằm vật ra giường, ngủ  thiếp đi .Tôi mở thư đọc . Trời  ơi ! Thư của chính  Tre .Tre đang … có thai . Tre kể một lần ra phố mua sách ,thấy rạp chiếu phim hay bèn rúc vào xem .Hết phim  thì trời đã tối mịt,lại mưa .Có chàng  thanh niên rất trẻ  đến làm quen, hứa sẽ đưa Tre  về ,rồi  mời nó đi uống nước  ở chỗ bà con, của hàng hoa trong chợ .Tre nhớ lờ mờ nơi đây có  rất nhiều sô đầy nước  cắm những bó hoa lay ơn to  bọc  giấy báo . Sáng hôm sau,Tre thấy mình ở nhà ,người đau nhừ .Cô Mười bảo hồi đêm có hai đứa xưng là bạn  cùng đưa  Tre về trên một chiếc Suzuki.

Thế đó . Tre nghỉ học liên miên, may sao vẫn thi đỗ tốt nghiệp . Cô Mười muốn Tre lên Buôn mê thuộc ở trọ nhà chú Ngọ cắt cỏ để sinh em bé, sau đó  thì …Nhưng  Tre không muốn đứa bé lặp lại số phận mình ngày xưa .Tre sẽ đi học,đi làm , nuôi con . Giòng chữ này cô bé tô đậm . “Em mất ngủ một đêm , hai đêm , ba đêm , nhưng đến đêm thứ tư thì em ngủ rất ngon ,bởi vì quá mệt.” Tre viết  tiếp “  Cuộc sống của  em những  ngày sắp tới chắc  hẳn  cũng thế . Em sẽ vô cùng vất vả trong thời gian đầu,nhưng rồi em sẽ quen” .Cuối thư cô bé nài xin “Chị đừng tỏ lòng  thương cảm , trách mắng  hay lo lắng cho em. Chỉ mong những ngày ôn  thi ở trường cùng chị, chúng ta sẽ giữ được  nhiều  kỷ  niệm  vui , để có thể nhắc lại một mai khi da mồi tóc bạc”. Tre còn ép giữa thư hình vẽ một khuôn mặt ngộ nghĩnh, Nhìn xuôi là một chàng lính  thủy cười, nhưng nhìn ngược lại là một gã quàng khăn miệng méo xệch đau khổ . “  Em sẽ bắt chước chàng lính” Tre viết lên sau hình vẽ . Tôi nhẹ nhàng nằm xuống bên Tre , ôm lấy bờ vai gầy của nó . Phải, nếu tôi là nó, tôi cũng mong mỏi như thế

Chiều tối, hai đứa tôi xuống nhà thầy hiệu trưởng để vừa báo  thầy việc Tre ghé trường, vừa xin công lệnh  đi thi,vừa nhờ thầy giới thiệu chỗ trọ khi về Huyện đón xe  . Chiếc   công lệnh giúp   quãng đường về Saigon  thi cử sẽ  thuận tiện hơn . Đại khái là mỗi ngày Ủy ban Huyện có cấp một chuyến xe về Biên hòa, thủ phủ của tỉnh Đồng nai, nơi tôi đang làm cô giáo . Muốn leo lên xe không hề đơn giản . Phải là cán bộ của Huyện .Phải có công lệnh,tức giấy cử đi công tác do chính quyền cấp,có con dấu đỏ hẳn hoi . Xe xuất phát từ văn phòng Ủy ban từ bốn giờ sáng .Tối hôm trước, cộng lệnh được tập trung trong một cái thùng thư gắn trước của văn phòng .Trường tôi cách Ủy ban gần tám cây số, ,phương tiện lâu nay bọn tôi có việc phải lên Huyện  là xe đạp ,xe lôi và … ô tô bước .Muốn về Biên Hòa  phải ra đi từ chiều hôm trước . Bây giờ  có Tre, hành lý của Lục Vân Tiên cùng tiểu đồng xuống núi đi thi chắc hẳn sẽ cồng kềnh, hẳn phải rời trường  khi gà vừa về chuồng .Rồi tá túc qua đêm ?  Tôi có  quen một chị đồng nghiệp công tác ở trường Huyện , khu tập  thể trường sát bên Ủy Ban Huyện ,có giếng nước đầy lủm quanh năm ,có chỗ ngủ qua đêm khá tươm tất Nhưng   cái ngày tôi và Tre ghé thì chị đang nghỉ hè tận quê  nhà .  Gặp thầy , tôi nói ngay nỗi khó khăn này . Thầy cười ,ghé nhà con dâu tôi đi , gần đó mà .Tôi thở phào nhẹ nhõm .Lại  đăng ký thêm tên Tre trong công lệnh .Thầy cẩn thận ghi vào một góc, miệng nói tay viết . La Xá Xị . Gốc tây hả . Tây  nó có la phăm ,la  phin (đàn bà, con gái ) Em họ hả .Thằng này đẹp trai quá ,mày ở đây lâu bọn thanh niên nó ghen đó .Tre tủm tỉm cười .  Thầy ra sau nhà lục lọi rồi mang cho nải chuối và mấy cái trứng  gà để bồi dưỡng,Tre giành lấy xách .

    Ra đến đầu đường Tre phá lên cười .Tôi cũng cười . Khi Tre ngủ dậy, chúng tôi ra vườn trường thọc được một trái mít to vừa chín,lại moi được mấy quả bí đỏ đã già nằm lấp dưới cỏ . Thi cử mà  ăn nào là mít , bí, giờ lại chuối, trứng ,chưa thi đã biết  đậu … cành mềm . Tôi nạt nộ , mày miệng ăn mắm ăn muối .  Nhưng tôi giật mình .Tôi đã chuẩn bị cho mình những thứ “mắm muối” để  văn ôn võ luyện : mấy con gà mái đang tập nhảy ổ .Mẹ tôi đã  làm chà bông gà  nhờ Tre mang xuống .Cô Mười thì chuẩn bị cho Tre hình như là ruốc sả và hình như mấy keo thịt gà kho gừng .Tôi lo lắng , sao ba bề là gà rồi đó .Mày có ăn được không ?Tôi biết nhà Tre chẳng hề ăn gà ,vì để trị chứng sốt tê liệt hồi bé,Tre đã ôm không biết bao nhiêu con gà gi vừa mới cắt cổ .Tre không nhát sợ con gì, nhưng khiếp đảm khi thấy một bóng dáng gà đi qua !Nhưng Tre thản nhiên , em ăn được thịt gà rồi .Bữa em đau ,ngày nào Má Út cũng nấu cháo gà cho em .Quãng đường đi về hơn chục cây số bỗng nhiên thấy ngắn . 

  Ngày thi  sắp  đến, chúng tôi lại lóc cóc cuốc bộ bảy cây số lên trung tâm huyện lỵ .Hai đứa vác ba lô dạo vòng quanh khu chợ huyện rồi ra dãy đá Ba chồng, một  thắng cảnh độc đáo nơi đây,leo lên ngồi chỗ cao nhất, ăn vắt xôi nguội ,nhìn ra xa .Những vạt lúa xanh thẳm ,có vài chú trâu lững thững về chuồng .Trường cấp ba với những dãy lớp khuất sau  rặng chuối . Bốn năm sau tôi về nơi này chăng . Lòng chợt bâng khuâng .Cha tôi thư nào cũng nhắc đến chuyện gia thất  chưa yên bề của tôi .Mắt Tre mơ màng .Em ước mai kia về đây,cuộc sống yên bình , hai mẹ già ,một đứa con .Bộ mày không tính chuyện lấy chồng  hả .Tre thản nhiên .Em có biết yêu iếc đàn ông đâu mà lấy .Ơ, con này .Thiệt đó .Năm lớp mười em có để một cô bạn cùng khối , nhưng hồi gần hè nhà nhỏ ra nước ngoài sống,em buồn qua mới gặp tai nạn như vầy .Tôi há hốc nhìn Tre ,nó vẫn thản nhiên .Hồi đó tôi cũng có gặp cảnh ngộ yêu đương giữa hai người đồng phái , nhưng hình như không mấy ai quan tâm ,còn người trong cuộc lặng lẽ cam chịu .Nhưng bây giờ với Tre ? Tre quay sang nhìn tôi,thì thầm .Em nói riêng với chị thôi,chuyện  hai má em …Cô Mười và cô Út sẽ sống bên nhau suốt đời ư ? Vì thế nên họ rất yêu quí Tre .Hình như có lần tôi gặp Cô Út khóc tức tưởi khi biết có người theo tán tỉnh cô Mười . Cô Mười cũng buồn rười rượi hôm chú Ngọ muốn mai cô cho một người góa vợ giàu có trên chỗ chú đang làm cà phê . Ôi tình cảm con người, sao mà rắc rối .

              Sáng sớm hôm sau xếp hàng chờ điểm danh ,Tre giành lấy công lệnh khi người phụ xe đọc tên tôi .Anh ta hỏi : Của má anh hả ? Tre gật đầu tỉnh rụi rồi kéo tôi lên xe , ấn tôi ngồi xuống ghế .Nó rờ rờ chiếc khăn rằn tôi trùm kín đầu cổ cho ấm rồi cười rúc lên như chuột rích .Y hệt bà già trầu .Tôi làu bàu .Đi với mày tao mất điểm quá .

              Nhưng hôm bước vào phòng thi thì Tre bị mất  điểm bởi tướng ta nam nhi  già dặn của nó .Tre bị  hai nữ giám thị chận ngay cửa.Họ nhìn  nó  như người mua trâu ngắm hàng với đôi mắt đầy nghi ngờ .Tóc tém ,áo ca rô dài tay bỏ ngoài quần .Kính cận gọng vuông kiểu đàn ông .Bút viết, giấy tờ  đều nhét vào túi áo . Trang phục , dáng dấp ,cử chỉ .. là của con trai .Lại thêm nét mặt già trước tuổi nữa .  Tôi ngồi ngay bàn đầu nhìn ra , đầy lo lắng . Ban nãy tôi đã chạy ra “cứu bồ” nhưng không được . Cả phòng   thi cũng đều nghếch mặt nhìn ra hiên .Chợt xuất hiện một bà giáo độ tứ tuần, vẻ mặt  nghiêm trang .Hai cô kia  giành nhau nói, bà giáo  chỉ lặng nhìn  Tre . Một cô làm rơi cây viết ngay dưới chân Tre,tôi thấy nó cúi xuống nhặt lên . Nó trao cây viết cho cô giáo bằng  cả hai tay.Tôi chợt nhận ra vẻ mặt bàng hoàng của ba người phụ nữ .Có chút ân hận,chút thương cảm … Tre  tấp tễnh đi qua  chỗ tôi ,có lẽ  vì nó bị bắt đứng lâu quá . Tôi khẽ kéo tay áo nó, con bé  liếc nhanh tôi như bảo : Không sao đâu .

                Giữa tháng mười,chúng tôi cùng về  trường Đại học sư phạm trên thành phố . Tre bây giờ đã đem bụng bầu sáu tháng ra nghênh chiến với mọi người rồi .Tre vẫn thản nhiên .  Hẳn nó đã quen với tia nhìn mà mọi người thường đặt vào cánh tay phải của nó . Nhưng nhiều người lo  lắng cho nó .Tôi lo vì không biết chương trình năm nhất nó hoàn thành thế nào .Chị chủ nhà trọ luôn miệng nhắc nó chuyện đi lại ,ăn uống , ngủ nghỉ . Hai bà mẹ Dalat  thường xuyên gửi bánh trái,thuốc thang xuống .Còn có một người cũng dành mối quan tâm đặc biệt cho Tre : bà giáo ở hội đồng thi hôm nào . Bà nhận ra nó trước .Bà ghé nhà trọ .Rồi thỉnh thoảng bà lại ghé ,mang cho một món quà nhỏ , động viên nó học hành .

                                                      ( còn nữa )

NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH

                                                 NHỮNG HẠT ĐẬU NÀNH

          Gói quà đã nằm yên trong một góc kệ trên đầu chúng tôi, sát trần xe. Sẽ phải qua chặng đường bảy trăm cây số, ba ngày đêm nữa, mới dừng chân ở địa chỉ ghi bên ngoài ; rồi không biết bao giờ  thì người ta sẽ chuyển  nó đến nơi cần tìm … Thôi thì cứ hy vọng !Cô bạn ngồi ở băng ghế trên cất tiếng hỏi : Cô chú  cũng ghé Saigon rồi mới về nhà hả ?Chồng tôi  lúng túng : À... gửi chút quà .Tôi nói nhanh :Có người nhờ mang giùm xuống  chợ Bạc Liêu. Tôi hơi thẹn vì thấy mình nói dối .Nhưng biết làm sao,vì nói đúng sự thật,câu chuyện sẽ rất dài

 Tôi nhìn ra khung cửa xe .Ngọn đèn vàng từ cổng hắt vào đủ soi rõ một chiếc xe đạp mini màu đỏ đang dựng dưới tấm băng rôn cột bên bờ rào,nội dung thông báo buổi họp mặt của khóa học sinh tốt nghiệp năm 80 sẽ diễn ra tại đây,ngày mốt .Khóa của Hoa Tre .Cô ta đang ở đâu ?Có biết để về dự ?.Chiếc xe đã có một chú bé dắt đi .Dạo ở đại học, chúng tôi cũng có những chiếc xe nhỏ nhắn như thế .Ba mươi năm rồi,Tre nhỉ .Tôi như trông thấy rất rõ Tre ngồi trên chiếc xe ấy, chỉ một tay đặt nơi tay lái, tay trái,còn tay kia buông thõng bên hông , vậy mà rong ruổi khắp hang cùng ngõ hẻm của Sài gòn suốt mấy năm đại học . Tre mạnh mẽ, sắc sảo, hơi láu lỉnh , cá tính, thông minh nhưng nhiều khi rất lười ,thua tôi sáu tuổi nhưng nó vẫn cứ xem là ngang hàng,thậm chí là cả chị hai tôi . Tre sinh ra ở Long Khánh,cứ gọi như thế, vì hai người mẹ nuôi đã đón bé về từ cổng một ngôi chùa ở đây, gần  ga xe lửa .Cô Mười kể hôm ấy bỗng dưng những rặng tre ở vườn nhà chủ cô bỗng nở những chùm hoa rất đẹp .Nhưng  tre nở hoa báo hiệu điềm dữ .Đất đai sẽ khô cằn,mùa màng thất bát .Căn buồng cuối hiên của cô không biết ai quẳng vào cho một khúc cây xá xị thơm nồng nàn .Hương xá xị chở theo tin lành .Thế là Tre có hai tên .

Đó là một ngày cuối tháng mười .Dalat sau những ngày mưa dầm lê thê, thời tiết đã chuyển sang mùa nắng . Dã quỳ nở vàng rực khắp nơi,  kết thành khóm rất tự nhiên, trông như ai kết thành những lẵng hoa xinh xắn đặt  mọi góc trời . Con người cũng thấy lòng nhẹ nhàng ,vui vẻ hơn , cùng túa ra đường làng  phát cỏ, dọn bùn,đắp đất,xẻ rãnh . Hai người mẹ của Tre vừa đến đã  hăng hái góp phần .Bé Tre nhanh chóng làm quen với con chó Mực to lớn của nhà tôi .Tôi nhớ hôm ấy nó đi đôi ủng người lớn bằng chiều dài cẳng chân đứa trẻ bảy tuổi, hơi gầy, đôi mắt sáng rực và cái miệng nói không nghỉ .Tay nó cầm một bó hoa quỳ, gồm đủ  hoa,nụ, lá ; cành rất dài ,có lẽ nó đã ngắm nghía, chọn lựa trước khi hái .Ở đây chẳng ai thích bẻ hoa quỳ,vì  hương nó hăng hắc,nồng nàn . Nó đang cúi xuống bên con chó to,lông đen tuyền, tay cầm hoa đặt lên lưng chó , tay kia thì xoa nhẹ dưới cổ. Con chó dáng như chú bê con đứng lim dim mắt sung sướng . Lần đầu tiên trong đời tôi thấy con  Mực đón tiếp khách lạ thân tình  đến thế !  Cô bé líu ríu dẫn tôi và Mực lên nhà chơi.Tôi rất ngạc nhiên về khung cảnh đổi mới  nơi đây .Ngôi nhà trước kia của hai vợ chồng  người cắt cỏ khô và bổ củi thuê . Khoảng sân hẹp ngay cổng luôn chất đầy cỏ dự trữ , được che kín bằng vải bạt và chèn đá lên trên .Tôi đi học phải lội sình một quãng đường dài nên thường vào phuy nước bên hiên rửa chân và  gửi ủng dưới cỏ

Bốn tuổi , Tre bị sốt ,rồi cánh tay phải bị tê liệt .Chạy chữa khắp nơi .Dân làng đàm tiếu .Chủ nhà không thuê giúp việc cho tiệm  may nữa.May có người quen giới thiệu một chỗ ở miễn phí trên Dalat, cô Mười rủ cô Út bị câm bẩm sinh ,cũng phụ may chung chủ, bế Tre ra đi .Ngôi nhà họ đến trọ nằm bên kia đường .cạnh hông đình làng .Nhà tôi dưới chân đình .

                  Đó là một ngày cuối tháng mười .Dalat sau những ngày mưa dầm lê thê, thời tiết đã chuyển sang mùa nắng . Dã quỳ nở vàng rực khắp nơi,  kết thành khóm rất tự nhiên, trông như ai kết thành những lẵng hoa xinh xắn đặt  mọi góc trời . Con người cũng thấy lòng nhẹ nhàng ,vui vẻ hơn , cùng túa ra đường làng  phát cỏ, dọn bùn,đắp đất,xẻ rãnh . Hai người mẹ của Tre vừa đến đã  hăng hái góp phần .Bé Tre nhanh chóng làm quen với con chó Mực to lớn của nhà tôi .Tôi nhớ hôm ấy nó đi đôi ủng người lớn bằng chiều dài cẳng chân đứa trẻ bảy tuổi, hơi gầy, đôi mắt sáng rực và cái miệng nói không nghỉ .Tay nó cầm một bó hoa quỳ, gồm đủ  hoa,nụ, lá ; cành rất dài ,có lẽ nó đã ngắm nghía, chọn lựa trước khi hái .Ở đây chẳng ai thích bẻ hoa quỳ,vì  hương nó hăng hắc,nồng nàn . Nó đang cúi xuống bên con chó to,lông đen tuyền, tay cầm hoa đặt lên lưng chó , tay kia thì xoa nhẹ dưới cổ. Con chó dáng như chú bê con đứng lim dim mắt sung sướng . Lần đầu tiên trong đời tôi thấy con  Mực đón tiếp khách lạ thân tình  đến thế !  Cô bé líu ríu dẫn tôi và Mực lên nhà chơi.Tôi rất ngạc nhiên về khung cảnh đổi mới  nơi đây .Ngôi nhà trước kia của hai vợ chồng  người cắt cỏ khô và bổ củi thuê . Khoảng sân hẹp ngay cổng luôn chất đầy cỏ dự trữ , được che kín bằng vải bạt và chèn đá lên trên .Tôi đi học phải lội sình một quãng đường dài nên thường vào phuy nước bên hiên rửa chân và  gửi ủng dưới cỏ 

. Bây giờ nơi đây đã được trồng nhiều loại hoa , margueritte trắng, thược dược , hồng đỏ,hồng vàng .Những  đóa hoa tượng trưng cho tình yêu này rất khó chăm ,mà lại trồng trên đất đồi ,liệu  hoa có  kết nụ ?Căn nhà vẫn bốn bức vách loang lổ màu vôi , nhưng nó không lạnh lẽo  như xưa , bởi đồ đạc chất cao ở các góc nhà , chiếc máy may,vải vóc . Tranh  ảnh treo đầy tường . Buổi tối, nhà thơm ấm như có mùi xăng . Từ hôm ấy,mấy chị em tôi thỉnh thoảng  ghé qua nhà Tre .Tối tối, nhà tôi có đèn măng sông rất sáng,  các cô mẹ của Tre lại  mang hàng xuống làm đến tận khuya . Đó là việc ban đêm. Ban ngày, họ đi làm công ăn lương từng ngày khi  các chủ vườn cần  những công việc của  phụ nữ , nhổ cỏ, dọn bờ mương, vanh ( dùng dao lam tỉa bớt các lá  rau bị sâu cắn hay vàng úa )bắp sú,bắp cải ,  tìm rau heo, vô phân cho cây , tưới vườn … cả những việc lặt vặt trong  nhà .Nhưng khi chủ cần có những người đàn ông cày đất, xịt thuốc sâu , gánh rau …chỉ trừ  lúc chủ cần có bọn trai tráng   gánh hằng tấn  hàng chuyển lên xe tận đường cái quan .  họ đều  làm rất giỏi .Té ra ở Long Khánh  họ cũng từng làm rẫy , còn nghề may chỉ là nghề phụ .Cô Mười dáng cao gầy, cô Út thấp và đầy đặn hơn, cả hai cùng có màu da rám nắng, mái tóc đen cắt kiểu đờ mi gạc xông .Trang  phục lao động của họ  thường là quân phục  cũ của lính  tráng thời ấy được may sửa lại theo phom người ,mà ở đây chỉ đàn ông mới mặc .Nhưng mới thoạt nhìn vẫn nhận ra họ là hai người mẹ .Họ đeo bông tai, tay có vòng kiềng bằng bạc để trừ tà ma .Nhất là nụ cười hiền lành ,chịu đựng và giọng nói dịu ngọt đậm âm hưởng Nam bộ .

         Dạo ấy tôi đang học cấp hai .Con nhà vườn nên ngoài giờ học tôi vẫn được mẹ giao cho những công việc hợp với tuổi .Chẳng hạn như  tỉa rốt, rửa rốt, hay cắt cỏ khô .Tỉa rốt là công việc cần đôi mắt và đôi tay trẻ con. Hạt cà rốt được vãi  cẩn thận, nhẹ nhàng lên từng luống đất tơi , thế nhưng khi  nhú lá non vẫn có chỗ dày, chỗ thưa . Lũ con nít chúng tôi phải rón rén dứt bỏ những cọng mọc dính  hay gần nhau , phải biết tính toán cự ly mỗi cây là một gang tay mình để củ có thể phát triển .Gặp cỏ cũng phải nhổ luôn . Rau và cỏ ấy mang về luộc hay nấu canh , dân phố chợ rất mê .Một vụ rốt phải tỉa hai lần .Đến khi thu hoạch, dạng củ lớn được bó từng túm to,để cả đất,chuyển về các thành phố lớn .Củ đào sót, đứt lá,hay nhỏ, phải sửa sạch bán lẻ .Chúng tôi nhờ đó mà có chút tiền bỏ heo .Nhưng rửa sạch đất cũng mất thời gian .Hai công việc cần đến đôi bàn tay,Bé Tre đều làm không thua ai .Nếu cần ,nó huy động cả .. hai chân, điều mà trẻ cùng lứa không làm được .Khi rửa rốt, một chân Tre đè nhẹ lên củ , còn tay kia cầm giẻ nhúng nước như bọn ấy .Cắt cỏ khô cũng thế .Lưỡi liềm của nó được ông thợ rèn chế lại nhỏ hơn ,bẻ cong cho người thuận tay trái ,và rất sắc . Lưỡi liềm tới lui loang loáng giữa đám cỏ khô , tôi một hàng,nó   cũng một hàng, dù Tre còn có thêm một  động tác nữa, kê lại chỗ ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ xíu .Đi cắt cỏ khô vào những hôm trời nắng là khoảng thời gian thích thú nhất .Ra khỏi nhà từ lúc  làng mạc

còn mịt mù sương sớm, hai chiếc xe ngựa và xe máy cày nối đuôi nhau bò lên những con dốc cao, tụt xuống những  lũng sâu , cuối cùng dừng lại ở bìa một khu rừng thông

..

Từ dưới hục ( thung lũng ) sương mù bốc lên cuồn cuộn trông như miệng một con quái vật đang  thở và sẵn sàng nuốt chửng  đám người nhỏ bé đang lục tục ra khỏi xe .Tre xuống sau cùng, nhưng lại là người lần ra thung lũng trước .Hôm nay nó mặc  chiếc quần vải dày, đi ba ta ,vai khoác một tấm ni long để che sương , tay cầm gậy, cổ  đeo chiếc túi vải  thò ra cán liềm và một phần chiếc ghế gỗ .Đi mấy bước, quay lại nhìn thấy vẻ mặt thoáng sợ hãi của tôi, nó bật cười . Chị Hạ Em lo lắng ,gọi Tre ơi,từ từ , té đó .Chị lái máy cày có gắn rờ mooc phụ nhà tôi cắt cỏ, nhân thể đưa anh Thạch đi ngoạn cảnh .Anh Thạch bị tai nạn hằng ngày phải trong nhà, rất thèm không khí thoáng đãng ở rừng thông , có cây cỏ,ao suối .Cô Út thì cười,còn Cô Mười bảo ,không sao đâu chị ,nó quen rồi .

    Chiều, sau khi phụ tôi chất cỏ chèn chặt hai thùng xe , Tre lại mò xuống hồ bẻ hoa sim .Nó cùng đoàn người gánh cở đi lên , ba đôi gióng, sáu chiếc mấm khổng lồ đi chuyển chầm chậm giữa rặng thông , Tre đi sau , những cành sim dài cài quanh lưng , đứa bé mười tuổi là một lẵng hoa tím di động, nổi bật giữa ngàn thông xanh ngắt . Anh Thạch lặng lẽ ngắm .Vẻ mặt anh vừa cảm động trước nhọc nhằn của người gánh cỏ ,vừa vui vui trước vẻ  hồn nhiên của Tre .Có lẽ mãi về sau, anh sẽ không quên cảnh tượng này.Mọi người lại vui vì vụ rau năm sau sẽ có đủ cỏ cho lợn nằm ủ phân, có cỏ tốt thì rau củ sẽ khỏe mạnh, chống nắng khô và sâu bọ . Nhưng Tre lại lo lắng , bao giờ mình đi cắt nữa. Có còn cỏ để cắt không ?Chị Hạ  em bảo ,sẽ đi nhiều, để bao nhiêu sim cho bé Tre bẻ về đầy nhà. Cô Mười than , bông gì nó cũng chưng .Bà Út chiều nó, chờ bông tàn đi liệng giùm .Tre yêu hoa thế  sao ?Tôi lại là đứa chả bao giờ dành  thời gian cắm hoa .Có lẽ đi đâu cũng  bắt gặp đủ màu sắc của hoa ,hoa dại,hoa trồng trước sân, trong vườn  .Nhưng  cắm hoa trên bàn có lẽ là niềm hạnh phúc của những con người trong ngôi nhà bé nhỏ bên hiên đình làng .

                                     (còn nữa )

NGƯỜI THẦY SAU BỨC VÁCH

                     NGƯỜI THẦY SAU BỨC VÁCH

        Thấy nhà chị Hạ Em sửa sang lại gần xong,tôi bèn hỏi đùa nhân một hôm qua chị chơi :Có ăn mừng tân gia không chị ?Tưởng chị cũng đùa lại , đại loại: Sao không mày! Phải có quà độc và hiếm đó nghe ! Nghĩa là không tiệc tùng gì đâu  .Không ngờ chị trả lời với vẻ mặt rất nghiêm trang :Có chứ .Và giọng chị hơi ngập ngừng : Chừng cuối năm , đến giỗ anh Thạch,thì làm luôn thể  ,vì phải chuẩn bị vài thứ .Cuối năm,  con cháu  sẽ có dịp về đông đủ  

      Đột ngột chị đứng dậy rủ tôi ra một quầy phô tô gần nhà .Chị cặn kẽ hỏi giá in từng trang, một mặt, hai mặt, chèn hình màu hay đen trắng ,cách phục hồi ảnh quá cũ , giá cả  khi đóng thành tập bốn chục trang, giá in năm chục cuốn…Tôi nghĩ thầm: có lẽ hội cựu chiến binh của chị đang ra tập san, hay các ông bà cùng nhau viết hồi ký, rồi giao cho chị khâu in ấn . Chị Hạ Em của tôi trước  giải phóng từng học ở   đại học Y đàng hoàng, nhưng do anh Thạch ốm, chị phải nghỉ học giữa chừng  , rồi  chị vừa chăm sóc anh,vừa làm giao liên. Sau ngày đất nước thống nhất,tôi thấy  chị công tác trong ngành công an .Bây giờ chị đã nghỉ hưu với  khoản lương khá cao so với chúng tôi .Tôi định hỏi :Chị tính in sách gì vậy,nhưng chị lại hỏi tôi : Mắt mày độ này đỡ khô chưa ? Đánh máy được không ? Thấy bài mày trên blog ..Tôi cười . Thì viết cho vui .Phải nhờ con bé Dung nó gõ cho,rồi bế con ,giặt giũ phụ nó .Dung là con út ông anh tôi, đang về nhà mẹ nghỉ hộ sản.Chị băn khoăn .Chà,mà nó sắp đi làm lại rồi .Cả tôi và chị cùng  có một lực lượng  cháu chắt khá hùng hậu,vì ngày trước các cụ đều sinh nhiều con .Nhưng khi cần nhờ vả việc gì đụng chạm đến quỹ thời gian của chúng nó   thì …hơi bị khó .

 Bất ngờ chị lại hỏi tôi : Mày  viết được hồi ký chứ ?  Cô giáo Văn mà ! Thấy mày viết blog cũng có câu có cú …Tôi chột dạ , nhủ thầm , chết cha, mình đoán không sai , các ông bà ấy đang “chiếu tướng” mình. Tôi bèn chối đây đẩy .Khó lắm chị ơi . Đâu phải cứ dạy văn là viết văn hay .Tụi em đọc và chê bai văn người khác thì giỏi,nhưng ,nói thiệt với chị, có nhiều đứa cả đời chưa hề viết một đoạn cho ra hồn .Kẻ d ạy văn khác nhà văn …Chị ngẫm nghĩ ,gục gặc ,ừ , có lý Rồi chị  chuyển sang chuyện khác .Chiều hôm sau, khi tôi đang ăn cơm ,chị gọi điện, bảo tối sẽ sang ngủ ké một bữa .Từ hôm sửa nhà, chị dọn đồ đạc  qua bên bà Năm, người vợ thứ của cha chị  , tá túc.Bà có hai con trai đều đang đi làm xa nên có chị sang cũng vui .Thường ngày họ vốn rất thân thiết với nhau , một  điều hiếm thấy so với các quan hệ dì ghẻ con chồng khác
 

Dường như tối hôm ấy cả hai chị em đều thao thức .

Mẹ anh Thạch và chị Hạ em là chị ruột của cha tôi .Năm 1939, theo đoàn người  từ Nghệ an vào  đất Dalat này lập nghiệp, vợ chồng cô  được cấp đất, rồi dựng nhà, mở vườn  sát bên  vườn nhà chúng tôi .Họ có tới chín người con nhưng chỉ duy anh Thạch là con trai. Sau khi sanh chị Hạ em  cô  tôi bị bệnh và qua đời . Dượng ở vậy nuôi dạy đàn con gần chục đứa . Nhưng khi anh Thạch hai mươi và chị Hạ em mười tám thì ông cưới bà hai, bây giờ chị Hạ em gọi là Dì Năm,chúng tôi cũng gọi  theo .Bà  người từ miền trung  vào đây làm công giúp việc cho gia đình .Ông dượng nhờ bà chăm sóc anh Thạch .Anh ngã xe và  thận bị tổn thương nặng ,khi anh đang theo học đaị học

Quê tôi thuộc vùng cao nguyên, điạ hình đồi dốc trùng điệp.Phương tiện di chuyển trong thành phố là xe lam và … đi bộ .Cả xóm chỉ một vài nhà khá giả mới có xe gắn máy của Nhật .Xe đạp cũng thế . Cha tôi và Dượng Trí –cha anh Thạch- sắm xe đạp cùng một  thời điểm , nhưng vừa mang xe về đến nhà là …treo lên vách !Hai ông anh song sinh của tôi,nhỏ hơn anh Thạch dăm tuổi  , ra vào ngắm chiếc xe thèm thuồng, nhưng đành nín chịu .Anh Thạch cũng thế .Nhưng có một lần cả nhà đi vắng, anh đã đỡ xe xuống và tập chạy thử .Nơi anh tập là vạt vườn trên đồi, sau lưng nhà .Các luống đất vừa đánh rãnh, anh cho xe chạy vào giữa, vì  theo anh , xe sẽ không bị đổ lăn kềnh, và anh còn có thể chống chân được .Xe giàn tay ngang,  hiệu Peugeot rất chắc chắn nhưng khá cao và nặng. Anh Thạch bị ngã .Không ai biết chuyện gì đã xảy ra ,nhưng sau một thời  gian dấu nhẹm thì tay cua rơ ấy phải nhập viện, rồi nghỉ học .Cha tôi hoảng quá, bèn ..hạ thổ chiếc xe nhà mình, năn nỉ hai anh con đi tập dưới sự giám sát của ông .Mấy nhà trong xóm có xe đạp và con trai nhỡ nhỡ đều làm như thế .

             Phòng của anh  Thạch được cơi nới khá rộng,ngang với chiều dài của khoảng sân bên đồi , ngăn làm hai bằng một bức các tông mỏng , rất sáng sủa vì cửa kính gắn ba bề bốn bên, trên nóc còn trổ thêm hai tấm tôn nhựa  trong suốt như gương thay cho mái và la phông. Những giò lan rừng treo lủng lẳng khắp nơi,trong nhà, ngoài hiên, trước sân .Dãy chuồng bò dưới thung lũng cũng được dời đi chỗ khác, thay vào đó là mảnh vườn vùa  có mấy luống rau ăn hằng ngày, vừa cứ lớn dần những cây táo quả hai màu xanh hồng, những quả quýt đỏ rực ,những chùm hoa bưởi ngào ngạt giữa đêm khuya . Sáng  sáng anh thường ra đây phơi nắng, đọc sách, trò chuyện với người thân bạn bè. Nếu  khách là phái nữ  thì anh  lui vào phòng, tiếp chuyện họ từ bên kia vách . Anh từng học ở Sài gòn suốt những năm phổ thông và đại học nên có rất nhiều bạn .Họ đến ,một đoàn khá đông hoặc  nhóm vài người ,có khi trò chuyện cùng cười ha hả, nhưng có khi thì thầm ,rồi thân mật chia tay . Làng tôi trước 1975 thuộc vùng gọi là “xôi đậu”,nghĩa là có những hoạt động ngầm của cách mạng bên cạnh các tổ chức của  chính quyền  cũ . Cha tôi suốt thời gian ấy  thường được dân chúng bầu chọn làm trưởng ấp . Ai đến đi ông đều biết .

… Rồi anh Thạch phải ở mãi trong gian phòng đầu hiên nhà , trông ra đồi thông . Dượng Trí đột ngột qua đời, Dì Năm bận rộn hai thằng nhóc tì, chị Hạ Em đành  bỏ dỡ việc học, về chăm anh  .Mọi người ai cũng buồn rầu,lo lắng ,nhưng kẻ đem lại sự bình an cho mọi người lại chính là Anh Thạch !

              Những người lạ đến thăm anh Thạch đều là bạn học cũ, bạn tốt ,theo nhận xét của ông .Anh Thạch có sách báo nhiều  vô kể, đủ các loại, ngày một tăng  ,lớp thì chị Hạ em đặt qua đường bưu điện, lớp bạn bè gửi tặng, lớp thì những người đến chơi nhà mang làm quà ,  tất cả đều được anh bảo quản rất cẩn thận, bày đầy ba dãy kệ trong nửa gian phòng của anh . Nguyện  ước  mai kia  là anh sẽ tặng cho thôn thư viện nho nhỏ này . Còn tôi ,ngày ấy tôi mới lên lớp Đệ thất ( lớp 6) học buổi chiều ,buổi sáng thường được cha sai mang sách báo gửi về từ phường ( hồi đó chưa có bưu tá như bây giờ, mọi ấn phẩm qua đường bưu điện đều tập trung về cơ quan hành chính này )tối hôm trước ,mang qua cho anh

Tôi lại vốn “ mê  truyện” ( cách nói của mẹ )nên nấn ná trong phòng khách nhà anh  thêm .. .vài tiếng đồng hồ , dù  sáng ra  vườn mẹ luôn dặn nhớ về coi nhà, về nhặt rau nấu cơm, về cho anh nghỉ .., dù bước chân ra cửa với ôm sách báo, , tôi đã vâng dạ ngoan ngoãn .Nhưng thế đó .Anh Thạch  có vẻ chú ý người khách không mời mà đến  này .Thoạt đầu, anh chỉ ừ hử đón tiếp, nhưng thấy tôi ngày nào cũng lục lọi các kệ sách và ngấu nghiến đọc những gì vớ được, anh soạn sẵn cho tôi một vài cuốn hay trước khi tôi đến ,còn cho tôi mượn mang về ,nhưng không quên căn dặn chỉ đọc khi rảnh rang .Có hôm tôi bận học hành hay cảm sốt không qua được,cha tôi phải thay  tôi mang sách báo cho anh,anh lo lắng hỏi thăm . Mẹ tôi bảo anh đang dưỡng bệnh, có lẽ buồn ,nên chính thức “cấp giấy phép” cho tôi  “sang bên anh đọc sách”, nhưng luôn dặn dò không được làm phiền anh . Tôi nghe tiếng anh cười nói rất khỏe, rất ấm ,giống giọng các anh tôi , nhưng luôn tiếp đón tôi qua bức vách,ở  nửa phiá trên có giăng rèm  ,không biết anh bị bệnh gì .

Thế là cứ mờ sáng, có hôm mọi người chưa kịp xuống vườn,  tôi đã lò dò vác cả chiếc cặp sang nhà anh . Nửa gian nhà vắng vẻ, thoáng đãng, thơm ngát hương hoa lan, tôi ngồi làm bài ,lầm thầm học bài; bên kia vách anh nghe radio,viết lách  gì đó, hay ra sân  tập thể dục ,có khi hỏi chuyện tôi ,những chuyện ở nhà ,ở trường .Một con bé “la nhà quê” vừa ra tỉnh học như tôi,có biết bao chuyện để kể .Chẳng hạn chuyện tôi đánh vần tiếng Anh từ glass, cả lớp bò lăn ra cười, mà bà giáo cũng cười .Anh bảo tôi “spell” lại cho anh nghe .Qua bức rèm,tôi cũng nghe tiếng anh phì cười .Thì ra tôi mang cả giọng Nghệ an nặng có góc có cạnh của mình khi phát âm hai phụ âm s đi liền nhau .            Có hôm tôi nhờ anh chỉ cho tôi cách tô con bướm. Tôi mang theo một chú bướm  còn đang vẫy cánh rất to, toàn thân chỉ có  một  màu đen tuyền .Anh chê xấu . Từ sau màn,một cái que trúc nhỏ thò ra , đầu que đỡ hai cánh bướm đưa lên đưa xuống .Ừ,nó xấu thật .Anh hứa sẽ nhờ người bắt bướm rừng cho tôi , rất đẹp .Anh có bạn ở trong đó hả ? Anh không đáp, mà lảng sang chuyện khác  .Vài hôm sau , như đã hứa ,anh tặng tôi mấy con cánh sặc sỡ, rất sinh động .Nhà hôm ấy chị Hạ em đi học y tá tận Nha trang  cả tháng, mẹ tôi nấu cơm,cha mang sang và ở lại đêm với anh ,vậy ai vô rừng bắt bướm để anh tặng tôi ?

Tôi vốn rất dốt các môn học tự nhiên như Toán Lý .Ở nhà là cơ hội cho hai bà chị cú  đầu đau điếng ,là cớ để hai ông anh  sai vặt và vay tiền heo đất .Có hôm tức quá tôi bảo : Chẳng cần,mai qua nhờ anh Thạch bày . Hai mỏ các bà chị chu ra , ừ , anh ấy còn cho mày ăn lươn . Nhưng anh nhẹ nhàng,tỉ mỉ hướng dẫn tôi làm bài . Anh nhờ chị Hạ em sắm một bộ sách giáo khoa ,bảng là mặt sau tấm lịch có dán lên vài tờ giấy nháp , thước là chiếc que trúc nho nhỏ đã lên nước ,những vật ấy cứ chui qua lại bức rèm vải đung đưa, có khi gõ nhẹ lên đầu tôi (que trúc)khi óc tôi quá mít đặc .Anh giảng rất dễ hiểu , chẳng khác gì thầy cô ở trường .

       Mà có lẽ anh cùng độ tuổi với họ .Anh hơn tôi mười lăm tuổi .Quãng thời gian anh sống ở quê nhà rất ít, vì thuở anh mới chào đời, mẹ anh đã mắc bạo bệnh,  người cha đã phải gởi anh về quê nội ở Nha Trang .Lâu lâu về quê ngoại,anh chỉ trò chuyện với các anh ,các chị tôi,còn tôi đã có lúc anh nhầm với đám cháu,con các chị gái của anh .Tôi nhớ dáng anh cao gầy, mặc sơ mi trắng, bên ngoài là chiếc áo len màu xanh lá cây đậm ,cổ thuyền, mẫu do anh vẽ, đám chị đã phải xúm lại đan mấy ngày đêm để cho anh kịp  mặc đón tết quê nhà .Tết ấy,tôi đang học lớp 1 .

       Có hôm tôi nhờ anh giúp cả cái môn học xem ra cực khó với anh : Môn Nữ công .Tôi than thở với anh rằng cả nhà tôi ai cũng kêu bận . Mỗi khi tôi chìa mớ vải vụn cùng kim chỉ ra là mọi người đều la làng !Tôi kể lể rằng bà cô trên trường khó tính lắm .Chiếc cổ áo tôi bỏ ra mấy đêm luồn vắt nhưng bị bà chê :Trời ơi, không thể nào xấu hơn được nữa à ,trò !Còn hai ống quần,không hiểu thế nào mà ráp lại thì ống ngắn,ống dài , bà cô  ôm đầu ! Bên kia màn,có tiếng anh cười cùng cục từng hồi .Anh bảo tôi ngồi chờ .Lát sau anh chuyền qua màn cho tôi một chiếc áo cũ nhưng có  ba vạt rất rộng , cùng một cuốn sách dạy cắt may .Chiếc que trúc lại cùng tôi dò từng nét vẽ trên vải mẫu, rồi vải thật,tùng nét cắt,từng đường khâu .Bên kia màn, giọng trầm trầm vang lên , rằng ,vì sao thợ thuyền họ giỏi ? Ngoài sức lao động,họ là người kiên nhẫn có bằng cấp .Theo anh,tôi vụng về chỉ vì thiếu kiên nhẫn mà thôi .

 Rõ ràng,anh đã   nhìn rõ tôi ,thấu hiểu tôi ,dù tôi không hề trông thấy anh,và có thể chưa hiểu anh  .Nhưng tôi biết  anh có một đôi mắt đen,hơi lé kim một chút ,nên tia nhìn vừa ngỡ ngàng, vừa thân thiện ,đó  ,đôi mắt của cha và các anh tôi,luôn chú ý mọi động tác của tôi . Anh có giọng trầm trầm, có tiếng cười cùng cục trong cổ nghe vui vui. Hẳn anh cũng móm như các anh tôi, nhai nuốt trệu trạo ,lắm khi các  “hột táo”lại tông vào nhau rất buồn cười . Những người như thế thì khổ, vì  luôn biết nghĩ và sống cho người khác , mẹ tôi bảo vậy .Thật kỳ lạ là họ cũng có cách cầm viết giống nhau: quản viết kẹp giữa hai ngón trỏ,giữa, thay vì ngón cái .Cây viết trong tay trở nên rất chắc chắc ,thẳng đứng .Anh Thạch đang ôm giữ lấy sự sống như thế, dù cuộc sống hiện tại của anh có thế nào đi nữa …

    Và cứ thế, những tháng ngày chồng chất bao nhiêu niềm vui, nỗi buồn tuổi học trò cứ trôi qua . Bạn bè tôi đều ở ngoài phố, nên tôi chỉ có một người bạn láng giềng sau bức rèm đó .Bạn tôi có nhiều gia sư,tôi cũng có một gia sư , ngày đêm gieo cho tôi mầm chữ, xây đắp cho tôi lẽ sống cao quý, dù tôi không hề biết mặt .

             Tôi nhớ có lần vào một buổi sáng trời nắng đẹp hè lớp 7, tôi leo lên nóc bể nước ngồi chơi, bất chợt nhìn qua  khoảng sân sau  nhà anh Thạch,tôi bắt gặp một dáng thanh niên gầy gò ,mặc trang phục trắng toát, bên hông  hình như lủng lẳng những ống cao su,đang đứng tập thể dục   .Tôi đang sửa soạn đứng lên để xem  cho rõ thì bất chợt có một bàn tay chắc khỏe ấn vai xuống .Cha tôi ! mặt ông đỏ bừng,tức giận, tay kia lăm lăm ngọn roi .Tôi vô cùng kinh hãi vì chưa bao giờ bắt gặp hình ảnh cha như vậy.Sau lưng ông,mẹ tôi cũng đứng đó,vẻ lo lắng . Tôi rón rén lên quỳ ở một góc nhà trên .Mẹ dừng lại trong  bếp,còn cha ngồi lên phản , cây roi đặt b ên cạnh .Tôi úp mặt vào vách,hai chân tê dần mà không hiểu mình phạm tội gì .Cha tôi ngồi thừ người một lúc lâu .Sau đó, ông nhẹ nhàng bảo : Thôi con xuống nhà phụ chị nấu cơm

Tối hôm ấy ông sang nhà anh Thạch chơi  đến khuya .Hôm sau ,ông lại sai tôi mang sách báo qua cho anh .Tôi ngạc nhiên ,hôm qua ông đã đến đây  rồi ?.Nhưng tôi chỉ lẳng lặng làm theo lời ông .Tôi rất muốn sang nhà anh chơi, vì anh có chiếc radio rất tốt, sáng chủ nhật nào tôi cũng sang  tập hát cùng anh qua đài .Anh hát và đàn rất hay .Tôi cũng muốn sang tặng anh món quà,một cuốn sách hay được mua bằng khoản tiền tôi dành dụm khi phụ các chị thêu áo gối cho khách hàng .

Thò đầu vào, tôi đã thấy trên bàn một bức ký họa bằng bút chì rất ngộ nghĩnh .Mới nhìn trông tưởng  hề Sạc lô,nhưng nhìn lại thì …rất giống các anh tôi. Đôi mắt xếch,cái miệng móm, hạt đào to đùng nơi cổ .Anh Thạch !Có tiếng cười dòn bên kia màn .Sao, yết kiến dung nhan mùa hạ của đại hiệp rồi, tiểu muội thấy thế nào ?Anh tiếp ,tại bên anh luôn tỏa mùi am mô ni ác nên anh  phải giữ kẻ chút xíu trước phụ nữ .Đó là cách tôn trọng họ .

Nước mắt,nước mũi  tôi  tự dưng từ đâu chan hòa ,như con suối dềnh lên mùa lũ .Tôi đã thấu hiểu nỗi khổ của anh qua lời mẹ kể hồi đêm .Anh sẽ chịu đựng căn bệnh này suốt đời, sẽ không đi đâu được.Anh lại vốn rất nhạy cảm .Tôi cũng khóc vì tủi thân . Tôi sẽ không có ai chỉ bảo chuyện học hành .Mà hôm qua, tôi chỉ vô tình ,thế mà suýt nữa thì tôi bị đòn oan…

Ngày  tháng thoi đưa .Tôi đã lên cấp ba, vẫn ngày ngày mang sách báo qua cho anh ,thay vì sáng là những buổi chiều . Mật độ vắng nhà của chị Hạ em dày hơn .Chị học làm y tá ở Nha trang , cha tôi cắt nghĩa với những ai hỏi thăm chị . Nhà anh có nhiều khách lạ hơn .Có những đêm thức giấc,tôi nghe có những tiếng bước chân đi,tiếng người thì thào đầu hiên nhà anh ,nơi tiếp giáp với nhà tôi , tiếng mẹ khẽ lay cha dậy .Có lần cha tôi bị bịt mắt dẫn đi giữa đi khuya ,một  tuần sau ông về, dáng lặng lẽ nhưng bình tĩnh hơn .Anh Thạch vẫn ân cần và vui vẻ với chúng tôi như mọi ngày .

Đất nước thống nhất, tôi về thành phố học sư phạm rồi đi dạy xa .Anh Thạch tặng tôi một cuốn sổ dày đóng bằng toàn những tờ giấy pơ-luya xanh đỏ trắng vàng ,trang đầu ghi mấy câu thơ của Tố Hữu,nét chữ của anh rất đậm,in hằn mấy trang sau :Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn .Xin nguyện cùng Người vươn tới mãi ..Có lẽ anh đã gom  góp giấy và tự đóng tặng tôi .Tôi ghi nhật ký , chép những điều hay lẽ phải  vào đó .Những lúc chao đảo trong cuộc sống ,cuốn sổ lại nhắc nhở tôi phải vững vàng .Bạn bè, đồng nghiệp kẻ vượt biên,kẻ bỏ cuộc ,kẻ chuyển  trường , tôi cũng bị giao động  song cứ nhớ đến chiếc que trúc nhỏ xíu của anh ,tiếng anh cười cùng cục trong cổ,tôi lại cảm thấy xấu hổ .

Rồi anh vĩnh viễn đi xa,một chiều đông .Ngày ấy, tôi được về  nhà đón năm mới .Anh đi,thật lặng lẽ. Người  người đến thăm anh lần cuối ,nhưng chỉ có những khuôn mặt bình lặng ,vì có lẽ họ hiểu,anh chỉ đi với họ một quãng đường .Chỉ có lẽ một mình tôi đứng úp mặt sau bức vách hiên nhà anh với hai  dòng lệ tuôn trào .Sẽ chẳng còn dịp hè nào,tết nào gặp  lại anh và nghe tiếng anh cười . Căn phòng đọc sách lạnh lẽo. Khu vườn nhiều quả chín chờ xuân ngập tràn những sợi tang trắng

Lễ đưa tang ảm đạm quá . Tôi nhớ lúc chuẩn bị di quan , một ông bác hỏi khẽ : Có cô nào khóc trước cho chú ấy một tiếng  không ? Lặng  một  giây,rồi một cánh tay rụt rè đưa lên .Tôi thoáng thấy trong đám cháu gái trẻ trung,xinh đẹp của anh,có một đứa khẽ cúi đầu rụt cổ  cười , vì trong đầu nó hiện lên cảnh “ đưa tay xung phong lên bảng”  ở  trường , nó phân trần sau này , nhưng nhăn mặt đau đớn khi bị mẹ nó thụi cho một cú đau  điếng .Tiếng khóc nức nở  của  bà lão ấy đã khiến mọi người bàng hoàng xúc động .Phải,  chúng tôi đang tiễn biệt một con người mãi mãi đi xa !

Nhà có nhiều giỗ trong năm nhưng con cháu  ít người có điều kiện về cúng  kiến, chị Hạ em và bà dì Năm quyết định tổ chức giỗ  lớn vào  ngày giỗ anh Thạch .Năm nay, là ngày mừng nhà mới của chị . Chị muốn dịp này nhắc nhở lớp con cháu tưởng nhớ một con người  chúng không được phép quên.Tôi đã thấy  cảnh các cháu chị Hạ em về ăn giỗ  hằng năm .Chúng kéo theo rất đông bạn bè thành phố ,trang phục đẹp đẽ, nam mang  từng thùng bia, nữ  bê theo những hộp bánh kẹo đầy màu sắc. Họ cười nói vui vẻ như thể  đang đi dự hội .Chỉ một vài đứa qua  gian nhà thờ thắp nhang,còn lại đứng háu chuyện ngoài sân . Ông cậu mày đẹp trai nhỉ .Chết trẻ hả .Xe tông hay bị  thuốc lắc  đè .Những tràng cười vô tư,nhưng tim tôi nhói đau

Không trách bọn trẻ vô cảm ,mà buồn vì chúng ta không có cơ hội nhắc nhở cho chúng biết .Chị Hạ em buồn rầu bảo . Cũng như tôi,những ngày lễ  tết sum vầy, mọi người trong dòng họ lại nhìn chúng tôi bắng ánh mắt thương cảm, ánh mắt của  người  đủ đầy hạnh phúc  ban cho kẻ chịu chút thiệt thòi .Có một bà bác nói trắng ra : Họ Nguyễn Thái nhà mình nhà nào cũng có một đứa ế chồng .Nhìn quanh quả đúng như thế .Một vết dớp mà tư duy của  xã hội phong kiến không biết bao giờ mới xóa bỏ .Nhưng chị Hạ em,người  chiến sĩ  cộng sản,ung dung đón nhận .Chúng tôi không quy ra số phận ,mà xem đó là một cách lựa chọn đầy chủ động . Chị đang giữa lúc gánh nặng việc nhà mà vẫn làm tròn việc nước . Và con người luôn bên cạnh,cho chúng tôi sức mạnh là anh Thạch , người cộng sản trung kiên của đất nước, người thầy nhân hậu và bao dung sau bức vách của tôi .

Như mong mỏi của chị , giỗ cuối đông năm nay,chị Hạ em sẽ tặng cho lũ cháu những cuốn hồi ký, ghi lại đầy  chân thực cuộc đời  tuổi trẻ ,ngắn ngủi nhưng thật đẹp đẽ và cao quý một con  thân yêu nhất trong dòng họ : MỘT CON NGƯỜI CHÂN CHÍNH 

                       

                                                    Dalat  Lễ Thương binh Liệt sĩ 2015 .

                                                

 NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC 

3. NƯỚC MÁY THÀNH PHỐ

... Còn bây giờ, tôi về thành phố để  học làm cô giáo .Tôi đang đặt bàn chân lên từng bước các anh chị đã đi qua ,trên con đường mà cha mẹ  tôi -,những nông dân chân chất, cả cuộc đời vì con cái nên lấy tình yêu  giọt nước,yêu  tảng đất làm lẽ  sống , - định sẵn .

.Mẹ chúng tôi hoàn toàn mù chữ, còn cha thì trình độ văn hóa của ông chỉ đủ  đọc báo ,làm bốn phép tính .Nhưng ông dồn tất cả niềm tin vào những người đem ánh sáng tri thức đến cho lũ con : người thầy .Trong tờ thông tín bạ cứ hai tháng một lần đám con đem về , ông đọc kỹ từng điểm số , rồi trịnh trọng viết giòng chữ “Trăm sự nhờ thầy” trước khi ký vào khung “ chữ ký của phụ huynh” .Có lần tôi thấy xấu hổ và khổ sở    vì bạn bè chế nhạo, nhưng  rồi thấy vui vui vì người anh lớn đã đi dạy bảo rằng, anh rất quý những bậc cha mẹ có tấm lòng như vậy .Thầy cô trên trường hẳn cũng thế , anh kết luận. Mẹ vất vả vì đàn con ,luôn an ủi : Thôi cứ  ngày đêm chổng khu (mông )mà đẩy  . Tôi xa nhà mang theo khao khát của cha ,mang theo hình ảnh mẹ , dường như trong công việc lao nhọc nào của mẹ cũng ở  tư thế hai chân luôn choải làm trụ, lưng và đầu cúi xuống,hai tay nắm chặt một công cụ lao động, khi vung lên , khi đập xuống đất : xúc đất đắp mương, khởi động máy tưới, nỉa xới đất, bơm thuốc trừ sâu cho cây, thu hoạch rau ,gồng gánh rau từ vườn lên đường cái quan ... Cha tôi gửi tôi tá túc nhà một người thường  mua bán rau cải với gia đình . Họ có một vựa rau ngoài chợ Cầu muối, nhà ở quận Tám,nhưng mọi sinh hoạt có liên quan đến nước nôi  của cánh đàn ông đều thực hiện ngoài vựa ,vì ở đây mới có nước máy .Còn nơi tôi trọ học ,hằng ngày, có một người chở xe nước đến bán đầu ngõ .Tôi ngạc nhiên khi thấy đường qua lối lại trong xóm chỗ nào cũng lắp xắp nước và bèo li ti,mà nước muốn dùng thì phải mua .Lần đầu tiên trong đời tôi mới hiểu nước cũng là hàng hóa 

           Về thành phố lớn, đầu óc tôi còn vỡ ra nhiều thứ , gợi cho tôi nhiều nỗi sầu thấm thía .Bấy giờ ,tôi mới hiểu thật sâu đậm thế nào là sự  hy sinh âm thầm, là sự vất vả lớn lao của cha mẹ dành cho con

            Ở trọ trong nhà một chủ vựa rau ,  tôi luôn được ăn những món chế biến từ các loại rau củ từ Dalat  quê rau của tôi ,loại hạng nhất, thơm tươi, mỡ màng, trong khi đó, bữa cơm của chính người trồng chăm ra nó là những mớ rau gần như  bị loại bỏ .dập nát, èo uột ,vì nỡ lòng nào, vì nó được xếp vào danh mục bán và tặng biếu  rồi !   Rau loại một được thu mua tại vườn với giá mọi người cho là cao, nhưng về đến đây,giá ấy được đội lên tới bốn năm lần, chỉ phù hợp với thu nhập  của người  khá giả . Có hôm rảnh rỗi cùng bà chủ  ra đây lấy rau,tôi thấy chỉ cần một động tác từ  bàn cân đặt xuống, họ đã  thu về một khoản lãi khá lớn, bằng số tiền  mẹ tôi gom góp sau mỗi vụ rau !  Tại sao lại có sự nghịch lý như thế ?Thì Karl Marx đã bảo mà ,quy luật thặng dư  của kinh tế thị trường .Tôi thấy thương vô cùng cha mẹ, thương những người dân quê tôi ,và dậy lên trong tôi một trách nhiệm của  cô gái vừa mười tám tuổi : tôi phải học thật tốt ! Còn một điều ấm ức  nữa, chủ nhà rất thành thạo  khi tận hưởng  rau vụ nắng ,vụ mưa .Theo bà, rau vụ nắng ngon hơn rất nhiều rau vụ mưa ,là điều mà đến tận bấy giờ tôi mới biết .

         Những buổi trưa nắng đổ lửa đạp xe đến trường, tôi như thấy trước mắt một vườn rau xanh với những cánh lá vừa trải .Đó là dấu hiệu chúng rất cần được tưới nước  thường xuyên .Tôi thấy mẹ tôi lom khom chui vào căn chòi  nhỏ ,nơi đặt chiếc máy bơm Kubota nặng nề .Mẹ  loay hoay cuốn vào trục máy một sợi dây cước khá to và dai,rồi trụ hai chân, lưng cúi xuống, hai tay ra sức quay,quay mãi cho  đến khi cái ống sắt gắn đầu bên kia  tuôn ra luồng khói đen khét lẹt mùi dầu. Cha lúc ấy bước vào,phụ mẹ “ bỏ e”,tức là cài chốt máy,dấu hiệu máy  đã nóng.Lập tức , một luồng nước cực lớn và  mạnh phun ra từ một cái ống thứ hai trong máy .Cha lao ra vườn trước ,mẹ hối hả chạy theo sau . Trong đầu tôi  hiện lên hình cha đầu đội nón lá , tay giương cao vòi tưới nước , đứng thẳng lưng giữa các luống  rau

, trên cao bầu tròi chói chang, trông hiên ngang như những người lính cứu hỏa , suốt mùa khô.Còn đứng cuối mỗi luống là mẹ và các chị, quần xắn cao,chân tay bê bết bun, căng thẳng vì hai bàn tay luôn phải đỡ sợi dây tưới nặng chình chịch như con rắn dài ngoằng,mắt phải cân nhắc để “rắn” không đè nát rau,tai phải vểnh lên nghe hiệu lệnh tiến lùi,mà tiếng máy dầu nổ ầm  ầm như át đi tất cả.Có khi còn bị nạt nộ, la mắng, khi  ông lính nổi nóng .Những luồng nước rơi rào rào trên từng lá rau . Nước, nắng,gió, cả không gian trong lành, và trong đó, có biết bao giọt mồ hôi  mẹ tôi,cha tôi đã chảy , để cho cây rau mát ngọt  , giòn tan trong miệng người  thành phố .Bù lại,chúng tôi có những đồng tiền  để đóng học phí, để sắm sanh áo quần, sách vở , để se sua  cùng bạn bè .

  Khóa đào tạo cao đẳng  sư phạm ngày ấy  chỉ kéo dài vỏn vẹn trong chín tháng. Chúng tôi hỐI hả  học sáng chiều, nhiều hôm tối tối phải  tụ hẹn nhà một đứa nào đó để tập “đứng lớp” .Gào thét khô cả cổ họng,nhưng nơi chúng tôi tìm đến giải khát không phải là chiếc xe nước sâm gần cổng trường mà là …vòi nước máy sát bãi giữ xe ! Nơi tôi trọ có một bình lọc nước lớn, trông như chiếc  bình bơm thuốc sâu ở nhà Dalat,nhưng nó rất sạch sẽ, và luôn luôn  đầy ắp nước ,nhưng không hiểu sao , chẳng bao giờ tôi có ý định đong vào một cái chai nào đó đem theo đến trường mỗi sáng sớm .Với chúng tôi ,giòng nước máy ở sân trường cao đẳng sư phạm là vô cùng tinh khiết rồi !

                                                                    Dalat  ,tháng 7. 2015 

.

                 NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC 

  2. DÒNG NƯỚC TÌNH YÊU

 Chị cả  theo chồng về quê nước, cha tôi thiếu mất cô con gái giỏi giang giữa mùa khô hạn . Hai ông anh đi dạy xa ,chị thứ phải đảm nhận luôn công việc vất vả,khó nhọc này,đó là  đêm đêm suốt năm tháng liền  theo cha đi tháo nước,đắp nước,lấy nước . Thôn tôi  ở có gần tám  chục   hộ  dân, tất cả đều làm nông, chuyện nước nôi là mối ưu tư hàng đầu . Mùa nắng, nước chỉ có một nguồn duy nhất dẫn về từ đập Đa thiện, mà thơ ca  vẫn ví von là Thung lũng tình yêu . Tình yêu thì cho không biếu không , nhưng hễ mùa khô đến,sự cho không biếu không ấy gây ra biết bao rắc rối . Nước tình yêu theo con suối lớn,chảy qua thung lũng, giữa những mảnh vườn của chủ nhân hai bên bờ.Vườn mọi nhà đều dành một diện tích bằng bốn chiếc chiếu rộng , gần suối, để đào ao . Đáy ao có một bộng cống dẫn nước to bằng cổ tay người lớn .Cống thông với suối. Suối chảy qua vườn ai,  nhà đó có quyền ngăn lại bằng một bờ đập để nước vào ao .Ao đầy, thì phải tháo đập, để suối chảy xuống khu phận nhà bên cạnh .Rắc rối xảy ra là lắm khi bị tháo trộm khi ao chưa đầy, hoặc chủ có ao đã đầy nhưng không chịu tháo . Khi tháo đập trên, lại phải nhanh chóng đắp đập dưới thì thời gian nước vào ao sẽ ngắn đi  .Rồi canh ao đầy để còn bịt cống, nếu không muốn nước đã lấy được lại chảy ra suối .Chị thứ hoàn thành rất xuất sắc nhiệm vụ vẻ vang này,vì công việc vừa cần người biết … đấu lực ( phải nhanh chân nhanh tay tháo nước,đắp bờ)đấu đấu trí ( biết tính toán thời gian để không phải ngồi thu lu canh nước trong chòi giữa đêm khuya tối tăm,lạnh lẽo,bụng đói,mắt buồn ngủ )và biết đấu.. võ mồm ,vì chuyện tranh chấp nguồn nước, dù không ai muốn,vẫn thường xuyên xảy ra .!

 

.Nước ao xanh lờ lợ, thoảng tanh mùi rêu  được bơm lên chứa trong các thùng phuy đặt  khắp sân trước,hiên sau . Nguồn nước này chỉ dùng để  tắm rửa,giặt giũ mà thôi. Đứa bạn tôi nhà không có máy bơm,phải  mang đồ đạc xuống tận suối ( giặt  trong ao ,xà bong sẽ làm cá chết ).Có hôm lơ đễnh,nước cuốn một chiếc áo xuống  tận thác Cam ly !. Ở nhà , hằng ngày hai chị lớn  phải oằn vai quảy nước ăn cho gần chục con người và gia súc,mà mỗi  cái giếng  đều cách nhà đến     non cây số ,thế mà không một gia đình nào chịu đào giếng,vì sợ dòng họ khó phát triển

(!?)Chúng tôi luôn khao khát  một ngày kia nhà tôi  sẽ có  bể chứa nước mưa  như một vài nhà khá giả trong thôn .  Chi phí lớn lắm .Bởi phải dành  năm sáu  luống đất trồng chè mé chân đồi sát khoảng sân sau, khoét  sâu ba mặt,xây chắc chắn bằng đá .Mặt thứ tư của bể sẽ biến thành một bức vách  nhà . Người lạ sẽ không biết chiếc bể  vì nó được nằm trong lòng chân đồi . Khoảng trống giữa bể và hiên sau sẽ biến thành ba bốn phòng ,có chỗ đặt bàn ăn,chỗ học tập , và đặc biệt ,có một buồng tắm nho nhỏ ,mà lâu nay, nó nằm ngoài chuồng heo, sát bên hố xí ,mỗi lần tắm táp phải đun nước rồi ì ạch bê ra, rất nhiêu khê . Trong xóm có vài ba cái giếng , do chủ  nhà đào ao trong vườn mình,nhưng may mắn  trúng mạch nước ngầm,thế là cả làng trưng  dụng .  Có ao  giếng ,chủ nhà chịu   thiệt một chút , không được thả  cá ,nhưng bù lại ,mùa nắng hạn, vườn rau của họ vô cùng tươi tốt .Bọn tôi không mơ mộng chuyện được dùng nước máy, dù bên kia đường làng là khuôn viên trường đại học,là trường trung học công lập, có những khu cư xá bề thế, người ta dùng nguồn  nước giá trị ấy để tưới những chậu cây cảnh ngoài hiên , rửa những chiếc ô tô bóng loáng .Nhưng nhiều lúc tôi cũng ghen tỵ với bạn bè ngoài phố. Chúng nó có những chiếc áo dài trắng tinh,không bao giờ phải hồ lơ như kẻ ở quê ra . Hồ lơ là thả áo ngâm vào trong một dung dịch nước pha  loãng với mực xanh, giúp áo bớt bị ố vàng .Tôi luôn “tranh thủ” khi các chị giặt đồng phục thì “quá giang”, vì sau khi giặt bằng nước “tình yêu”,họ đều ra giếng gánh nước về xổ lại. Cũng lắm lúc tôi ăn trộm nước trong lu vại , vì chiếc áo, lòng áy náy vô cùng ..

Nhưng trang sách nhà trường và  cha mẹ hằng ngày vẫn dạy chiếc áo chỉ là hình  thức , còn việc học mới quan trọng,điều đó khiến tôi luôn lạc quan.,. Đến trường, chúng tôi vẫn có những quyển sách giá trị để học,có những trang vở thật trắng,có ngòi viết máy loại tốt, có đầy đủ mọi phương tiện học tập cần  thiết Tôi rất thấu hiểu và thấm thía, rằng những thứ ấy, đến từ cọng rau ngoài vườn,từ con gà lợn trong chuồng, từ mồ hôi gian khó cha mẹ,anh chị đổ ra , từ nguồn nước dù tanh,dù ngọt đất trời mang đến .Tôi không bao giờ được phép quên .

Và tôi đã sống trọn quãng đời  niên thiếu  như thế .

  

NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC (1-2)

                             NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC

     1. VƯƠNG QUỐC NƯỚC

          Chị cả lấy chồng tận Cầu Đất .Ngày ấy, địa danh này chưa có trên bản đồ trà, cà phê của Việt Nam, mà  nhắc đến ai cũng thoáng chạnh lòng, chốn sơn cùng thủy tận .Không đường sá điện đóm,  xa  trường học ,xa chợ, xa bênh viện . Muốn đến thăm chị, phải đón  xe lam từ nhà ra chợ,rồi từ đó bị nêm trong chiếc xe đầu heo,lắc lư hơn  hai chục cây số đường gập ghềnh, ngoằn nghoèo, rồi cuốc bộ rã rời,qua những con đường lởm chởm đá, vắt qua những ngọn đồi chập chùng,hai bên mọc đầy cây chổi đót . Khí trời buốt giá quanh năm .Bước đi đâu cũng gặp và chỉ gặp  màu xanh rì của đồi thông, đồi chè,đồi susu . Một đập nước lớn như tấm gương khổng lồ giữa làng cũng phản chiếu màu xanh cây lá càng làm cho cả không gian thêm xanh, thêm lạnh .Nhưng  đó  lại là điều duy nhất để mẹ an tâm : Nước .Nước từ đập theo hệ thống ống sắt dẫn về từng nhà . Nước đập phục vụ cho việc   tưới cây cối , vườn tược, giặt giũ,rửa ráy. Những buổi trưa nắng to,nước rất ấm , mở vòi trong buồng tắm, gội đầu thoải mái như thể hôm nay đang ở  trong một tiệm  làm tóc ! Ở đây cũng còn giữ phong tục kiêng đào giếng vì sợ chạm  long mạch như quê mẹ, nhưng có lẽ vì  đào ao dự trữ  nước đập mà họ đã gặp mạch  nước ngầm ,thế là một vục nước rất  nhỏ, nằm ngay sau bếp, luôn đầy ắp và trong vắt,dùng cho mọi sinh hoạt ăn uống .Ở ảng rửa bát, nhà chồng chị có xây sẵn một cái bể gạch ,chứa chừng chục đôi nước mưa , chỉ để nấu chè xanh và nấu cơm, sắc thuốc . Xuống nhà chị , có lúc  rửa vài cái bát ăn cơm, tôi cũng có thể thả vào chiếc chậu đồng to đầy nước, khoắng sung sướng .Ở nhà,chắc chắn bị mắng vì tội lãng phí nước,vì con gái rửa chén bát mà y như khua vỏ ốc.Chị cả, cô giáo tiểu học, của hồi môn cha mẹ dành cho chị là cuộc sống quen chân lấm tay bùn ,tài sản nhà chồng là nguồn nước Với tôi,chị là cô nàng lọ lem đến làm dâu ở vương quốc , gắn bó cuộc đời với hoàng từ chè ..Chị sẽ đượ hạnh phúc giữa chốn quê chồng,một vùng  thuần nông  .Mọi người  luôn nghĩ về chị như thế.