NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC 

3. NƯỚC MÁY THÀNH PHỐ

... Còn bây giờ, tôi về thành phố để  học làm cô giáo .Tôi đang đặt bàn chân lên từng bước các anh chị đã đi qua ,trên con đường mà cha mẹ  tôi -,những nông dân chân chất, cả cuộc đời vì con cái nên lấy tình yêu  giọt nước,yêu  tảng đất làm lẽ  sống , - định sẵn .

.Mẹ chúng tôi hoàn toàn mù chữ, còn cha thì trình độ văn hóa của ông chỉ đủ  đọc báo ,làm bốn phép tính .Nhưng ông dồn tất cả niềm tin vào những người đem ánh sáng tri thức đến cho lũ con : người thầy .Trong tờ thông tín bạ cứ hai tháng một lần đám con đem về , ông đọc kỹ từng điểm số , rồi trịnh trọng viết giòng chữ “Trăm sự nhờ thầy” trước khi ký vào khung “ chữ ký của phụ huynh” .Có lần tôi thấy xấu hổ và khổ sở    vì bạn bè chế nhạo, nhưng  rồi thấy vui vui vì người anh lớn đã đi dạy bảo rằng, anh rất quý những bậc cha mẹ có tấm lòng như vậy .Thầy cô trên trường hẳn cũng thế , anh kết luận. Mẹ vất vả vì đàn con ,luôn an ủi : Thôi cứ  ngày đêm chổng khu (mông )mà đẩy  . Tôi xa nhà mang theo khao khát của cha ,mang theo hình ảnh mẹ , dường như trong công việc lao nhọc nào của mẹ cũng ở  tư thế hai chân luôn choải làm trụ, lưng và đầu cúi xuống,hai tay nắm chặt một công cụ lao động, khi vung lên , khi đập xuống đất : xúc đất đắp mương, khởi động máy tưới, nỉa xới đất, bơm thuốc trừ sâu cho cây, thu hoạch rau ,gồng gánh rau từ vườn lên đường cái quan ... Cha tôi gửi tôi tá túc nhà một người thường  mua bán rau cải với gia đình . Họ có một vựa rau ngoài chợ Cầu muối, nhà ở quận Tám,nhưng mọi sinh hoạt có liên quan đến nước nôi  của cánh đàn ông đều thực hiện ngoài vựa ,vì ở đây mới có nước máy .Còn nơi tôi trọ học ,hằng ngày, có một người chở xe nước đến bán đầu ngõ .Tôi ngạc nhiên khi thấy đường qua lối lại trong xóm chỗ nào cũng lắp xắp nước và bèo li ti,mà nước muốn dùng thì phải mua .Lần đầu tiên trong đời tôi mới hiểu nước cũng là hàng hóa 

           Về thành phố lớn, đầu óc tôi còn vỡ ra nhiều thứ , gợi cho tôi nhiều nỗi sầu thấm thía .Bấy giờ ,tôi mới hiểu thật sâu đậm thế nào là sự  hy sinh âm thầm, là sự vất vả lớn lao của cha mẹ dành cho con

            Ở trọ trong nhà một chủ vựa rau ,  tôi luôn được ăn những món chế biến từ các loại rau củ từ Dalat  quê rau của tôi ,loại hạng nhất, thơm tươi, mỡ màng, trong khi đó, bữa cơm của chính người trồng chăm ra nó là những mớ rau gần như  bị loại bỏ .dập nát, èo uột ,vì nỡ lòng nào, vì nó được xếp vào danh mục bán và tặng biếu  rồi !   Rau loại một được thu mua tại vườn với giá mọi người cho là cao, nhưng về đến đây,giá ấy được đội lên tới bốn năm lần, chỉ phù hợp với thu nhập  của người  khá giả . Có hôm rảnh rỗi cùng bà chủ  ra đây lấy rau,tôi thấy chỉ cần một động tác từ  bàn cân đặt xuống, họ đã  thu về một khoản lãi khá lớn, bằng số tiền  mẹ tôi gom góp sau mỗi vụ rau !  Tại sao lại có sự nghịch lý như thế ?Thì Karl Marx đã bảo mà ,quy luật thặng dư  của kinh tế thị trường .Tôi thấy thương vô cùng cha mẹ, thương những người dân quê tôi ,và dậy lên trong tôi một trách nhiệm của  cô gái vừa mười tám tuổi : tôi phải học thật tốt ! Còn một điều ấm ức  nữa, chủ nhà rất thành thạo  khi tận hưởng  rau vụ nắng ,vụ mưa .Theo bà, rau vụ nắng ngon hơn rất nhiều rau vụ mưa ,là điều mà đến tận bấy giờ tôi mới biết .

         Những buổi trưa nắng đổ lửa đạp xe đến trường, tôi như thấy trước mắt một vườn rau xanh với những cánh lá vừa trải .Đó là dấu hiệu chúng rất cần được tưới nước  thường xuyên .Tôi thấy mẹ tôi lom khom chui vào căn chòi  nhỏ ,nơi đặt chiếc máy bơm Kubota nặng nề .Mẹ  loay hoay cuốn vào trục máy một sợi dây cước khá to và dai,rồi trụ hai chân, lưng cúi xuống, hai tay ra sức quay,quay mãi cho  đến khi cái ống sắt gắn đầu bên kia  tuôn ra luồng khói đen khét lẹt mùi dầu. Cha lúc ấy bước vào,phụ mẹ “ bỏ e”,tức là cài chốt máy,dấu hiệu máy  đã nóng.Lập tức , một luồng nước cực lớn và  mạnh phun ra từ một cái ống thứ hai trong máy .Cha lao ra vườn trước ,mẹ hối hả chạy theo sau . Trong đầu tôi  hiện lên hình cha đầu đội nón lá , tay giương cao vòi tưới nước , đứng thẳng lưng giữa các luống  rau

, trên cao bầu tròi chói chang, trông hiên ngang như những người lính cứu hỏa , suốt mùa khô.Còn đứng cuối mỗi luống là mẹ và các chị, quần xắn cao,chân tay bê bết bun, căng thẳng vì hai bàn tay luôn phải đỡ sợi dây tưới nặng chình chịch như con rắn dài ngoằng,mắt phải cân nhắc để “rắn” không đè nát rau,tai phải vểnh lên nghe hiệu lệnh tiến lùi,mà tiếng máy dầu nổ ầm  ầm như át đi tất cả.Có khi còn bị nạt nộ, la mắng, khi  ông lính nổi nóng .Những luồng nước rơi rào rào trên từng lá rau . Nước, nắng,gió, cả không gian trong lành, và trong đó, có biết bao giọt mồ hôi  mẹ tôi,cha tôi đã chảy , để cho cây rau mát ngọt  , giòn tan trong miệng người  thành phố .Bù lại,chúng tôi có những đồng tiền  để đóng học phí, để sắm sanh áo quần, sách vở , để se sua  cùng bạn bè .

  Khóa đào tạo cao đẳng  sư phạm ngày ấy  chỉ kéo dài vỏn vẹn trong chín tháng. Chúng tôi hỐI hả  học sáng chiều, nhiều hôm tối tối phải  tụ hẹn nhà một đứa nào đó để tập “đứng lớp” .Gào thét khô cả cổ họng,nhưng nơi chúng tôi tìm đến giải khát không phải là chiếc xe nước sâm gần cổng trường mà là …vòi nước máy sát bãi giữ xe ! Nơi tôi trọ có một bình lọc nước lớn, trông như chiếc  bình bơm thuốc sâu ở nhà Dalat,nhưng nó rất sạch sẽ, và luôn luôn  đầy ắp nước ,nhưng không hiểu sao , chẳng bao giờ tôi có ý định đong vào một cái chai nào đó đem theo đến trường mỗi sáng sớm .Với chúng tôi ,giòng nước máy ở sân trường cao đẳng sư phạm là vô cùng tinh khiết rồi !

                                                                    Dalat  ,tháng 7. 2015 

.

                 NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC 

  2. DÒNG NƯỚC TÌNH YÊU

 Chị cả  theo chồng về quê nước, cha tôi thiếu mất cô con gái giỏi giang giữa mùa khô hạn . Hai ông anh đi dạy xa ,chị thứ phải đảm nhận luôn công việc vất vả,khó nhọc này,đó là  đêm đêm suốt năm tháng liền  theo cha đi tháo nước,đắp nước,lấy nước . Thôn tôi  ở có gần tám  chục   hộ  dân, tất cả đều làm nông, chuyện nước nôi là mối ưu tư hàng đầu . Mùa nắng, nước chỉ có một nguồn duy nhất dẫn về từ đập Đa thiện, mà thơ ca  vẫn ví von là Thung lũng tình yêu . Tình yêu thì cho không biếu không , nhưng hễ mùa khô đến,sự cho không biếu không ấy gây ra biết bao rắc rối . Nước tình yêu theo con suối lớn,chảy qua thung lũng, giữa những mảnh vườn của chủ nhân hai bên bờ.Vườn mọi nhà đều dành một diện tích bằng bốn chiếc chiếu rộng , gần suối, để đào ao . Đáy ao có một bộng cống dẫn nước to bằng cổ tay người lớn .Cống thông với suối. Suối chảy qua vườn ai,  nhà đó có quyền ngăn lại bằng một bờ đập để nước vào ao .Ao đầy, thì phải tháo đập, để suối chảy xuống khu phận nhà bên cạnh .Rắc rối xảy ra là lắm khi bị tháo trộm khi ao chưa đầy, hoặc chủ có ao đã đầy nhưng không chịu tháo . Khi tháo đập trên, lại phải nhanh chóng đắp đập dưới thì thời gian nước vào ao sẽ ngắn đi  .Rồi canh ao đầy để còn bịt cống, nếu không muốn nước đã lấy được lại chảy ra suối .Chị thứ hoàn thành rất xuất sắc nhiệm vụ vẻ vang này,vì công việc vừa cần người biết … đấu lực ( phải nhanh chân nhanh tay tháo nước,đắp bờ)đấu đấu trí ( biết tính toán thời gian để không phải ngồi thu lu canh nước trong chòi giữa đêm khuya tối tăm,lạnh lẽo,bụng đói,mắt buồn ngủ )và biết đấu.. võ mồm ,vì chuyện tranh chấp nguồn nước, dù không ai muốn,vẫn thường xuyên xảy ra .!

 

.Nước ao xanh lờ lợ, thoảng tanh mùi rêu  được bơm lên chứa trong các thùng phuy đặt  khắp sân trước,hiên sau . Nguồn nước này chỉ dùng để  tắm rửa,giặt giũ mà thôi. Đứa bạn tôi nhà không có máy bơm,phải  mang đồ đạc xuống tận suối ( giặt  trong ao ,xà bong sẽ làm cá chết ).Có hôm lơ đễnh,nước cuốn một chiếc áo xuống  tận thác Cam ly !. Ở nhà , hằng ngày hai chị lớn  phải oằn vai quảy nước ăn cho gần chục con người và gia súc,mà mỗi  cái giếng  đều cách nhà đến     non cây số ,thế mà không một gia đình nào chịu đào giếng,vì sợ dòng họ khó phát triển

(!?)Chúng tôi luôn khao khát  một ngày kia nhà tôi  sẽ có  bể chứa nước mưa  như một vài nhà khá giả trong thôn .  Chi phí lớn lắm .Bởi phải dành  năm sáu  luống đất trồng chè mé chân đồi sát khoảng sân sau, khoét  sâu ba mặt,xây chắc chắn bằng đá .Mặt thứ tư của bể sẽ biến thành một bức vách  nhà . Người lạ sẽ không biết chiếc bể  vì nó được nằm trong lòng chân đồi . Khoảng trống giữa bể và hiên sau sẽ biến thành ba bốn phòng ,có chỗ đặt bàn ăn,chỗ học tập , và đặc biệt ,có một buồng tắm nho nhỏ ,mà lâu nay, nó nằm ngoài chuồng heo, sát bên hố xí ,mỗi lần tắm táp phải đun nước rồi ì ạch bê ra, rất nhiêu khê . Trong xóm có vài ba cái giếng , do chủ  nhà đào ao trong vườn mình,nhưng may mắn  trúng mạch nước ngầm,thế là cả làng trưng  dụng .  Có ao  giếng ,chủ nhà chịu   thiệt một chút , không được thả  cá ,nhưng bù lại ,mùa nắng hạn, vườn rau của họ vô cùng tươi tốt .Bọn tôi không mơ mộng chuyện được dùng nước máy, dù bên kia đường làng là khuôn viên trường đại học,là trường trung học công lập, có những khu cư xá bề thế, người ta dùng nguồn  nước giá trị ấy để tưới những chậu cây cảnh ngoài hiên , rửa những chiếc ô tô bóng loáng .Nhưng nhiều lúc tôi cũng ghen tỵ với bạn bè ngoài phố. Chúng nó có những chiếc áo dài trắng tinh,không bao giờ phải hồ lơ như kẻ ở quê ra . Hồ lơ là thả áo ngâm vào trong một dung dịch nước pha  loãng với mực xanh, giúp áo bớt bị ố vàng .Tôi luôn “tranh thủ” khi các chị giặt đồng phục thì “quá giang”, vì sau khi giặt bằng nước “tình yêu”,họ đều ra giếng gánh nước về xổ lại. Cũng lắm lúc tôi ăn trộm nước trong lu vại , vì chiếc áo, lòng áy náy vô cùng ..

Nhưng trang sách nhà trường và  cha mẹ hằng ngày vẫn dạy chiếc áo chỉ là hình  thức , còn việc học mới quan trọng,điều đó khiến tôi luôn lạc quan.,. Đến trường, chúng tôi vẫn có những quyển sách giá trị để học,có những trang vở thật trắng,có ngòi viết máy loại tốt, có đầy đủ mọi phương tiện học tập cần  thiết Tôi rất thấu hiểu và thấm thía, rằng những thứ ấy, đến từ cọng rau ngoài vườn,từ con gà lợn trong chuồng, từ mồ hôi gian khó cha mẹ,anh chị đổ ra , từ nguồn nước dù tanh,dù ngọt đất trời mang đến .Tôi không bao giờ được phép quên .

Và tôi đã sống trọn quãng đời  niên thiếu  như thế .

  

NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC (1-2)

                             NHỮNG MIỀN QUÊ NƯỚC

     1. VƯƠNG QUỐC NƯỚC

          Chị cả lấy chồng tận Cầu Đất .Ngày ấy, địa danh này chưa có trên bản đồ trà, cà phê của Việt Nam, mà  nhắc đến ai cũng thoáng chạnh lòng, chốn sơn cùng thủy tận .Không đường sá điện đóm,  xa  trường học ,xa chợ, xa bênh viện . Muốn đến thăm chị, phải đón  xe lam từ nhà ra chợ,rồi từ đó bị nêm trong chiếc xe đầu heo,lắc lư hơn  hai chục cây số đường gập ghềnh, ngoằn nghoèo, rồi cuốc bộ rã rời,qua những con đường lởm chởm đá, vắt qua những ngọn đồi chập chùng,hai bên mọc đầy cây chổi đót . Khí trời buốt giá quanh năm .Bước đi đâu cũng gặp và chỉ gặp  màu xanh rì của đồi thông, đồi chè,đồi susu . Một đập nước lớn như tấm gương khổng lồ giữa làng cũng phản chiếu màu xanh cây lá càng làm cho cả không gian thêm xanh, thêm lạnh .Nhưng  đó  lại là điều duy nhất để mẹ an tâm : Nước .Nước từ đập theo hệ thống ống sắt dẫn về từng nhà . Nước đập phục vụ cho việc   tưới cây cối , vườn tược, giặt giũ,rửa ráy. Những buổi trưa nắng to,nước rất ấm , mở vòi trong buồng tắm, gội đầu thoải mái như thể hôm nay đang ở  trong một tiệm  làm tóc ! Ở đây cũng còn giữ phong tục kiêng đào giếng vì sợ chạm  long mạch như quê mẹ, nhưng có lẽ vì  đào ao dự trữ  nước đập mà họ đã gặp mạch  nước ngầm ,thế là một vục nước rất  nhỏ, nằm ngay sau bếp, luôn đầy ắp và trong vắt,dùng cho mọi sinh hoạt ăn uống .Ở ảng rửa bát, nhà chồng chị có xây sẵn một cái bể gạch ,chứa chừng chục đôi nước mưa , chỉ để nấu chè xanh và nấu cơm, sắc thuốc . Xuống nhà chị , có lúc  rửa vài cái bát ăn cơm, tôi cũng có thể thả vào chiếc chậu đồng to đầy nước, khoắng sung sướng .Ở nhà,chắc chắn bị mắng vì tội lãng phí nước,vì con gái rửa chén bát mà y như khua vỏ ốc.Chị cả, cô giáo tiểu học, của hồi môn cha mẹ dành cho chị là cuộc sống quen chân lấm tay bùn ,tài sản nhà chồng là nguồn nước Với tôi,chị là cô nàng lọ lem đến làm dâu ở vương quốc , gắn bó cuộc đời với hoàng từ chè ..Chị sẽ đượ hạnh phúc giữa chốn quê chồng,một vùng  thuần nông  .Mọi người  luôn nghĩ về chị như thế.  

                   SỢ NGƯỜI .

 Dạo ấy, những buổi chiều  được rảnh rỗi trong tuần, tôi thường đón bọn trẻ về dạy kèm .Lớp học miễn phí, bởi lẽ  tất cả chúng đều là đám cháu chắt trong dòng họ, con em những nhà hàng xóm và đồng nghiệp ở cơ quan . Căn phòng nhỏ nhưng rất thoáng, vì có tới hai cửa sổ và hai cửa lớn.Đứng ở bảng,tôi có thể ngó chừng mẹ đang hái rau ở sân bên, hay thơ thẩn dạo chơi hiên trước, hay lúi húi nấu ăn trong bếp, có khi vật bụng con mèo già ở dãy thềm sau để bắt bọ chét cho nó .Cụ hồi ấy đã gần chín mươi lăm , răng  rụng dần, nhưng còn minh mẫn lắm . Cụ thường mang cho bọn trẻ những mớ  cây trái trong vườn ,có hôm còn chiêu đãi chúng tôi món xắp xắp , gồm gan heo chiên  xé sợi, trộn với nhiều rau thơm cùng nước mắm chanh đường ớt tỏi  cay xé họng.Không có đu đủ bào như công thức chung , cụ thay bằng những sợi gộc (phần gần rễ)ắc-ti-sô xắt nhuyễn,  cũng trăng trắng xanh xanh ,cũng  ngòn ngọt, dòn dòn  , cũng  dai dai đăng đắng, nhưng tàn tiệc thì mồm miệng thực khách   đen thùi lui!. Cho nên mỗi khi thấy bóng cụ thấp thoáng hiện ra từ bốn hướng, tất cả thầy trò đều ngóc  đầu lên, hồi hộp chờ đợi .Nhưng hôm ấy, hai tay cụ chắp sau lưng , thong thả từ bếp lên.Đứng sữ ng người nơi khung cửa trước ,cụ nhìn tôi với tia mắt đầy ngạc nhiên như lần đầu chứng kiến tôi làm công việc này.Sau đó cụ lửng thửng ra sân, vì đi vừa lầm bầm nhưng cũng đủ cho chúng tôi nghe rõ :Hay  thiệt ! Có cái nghề cứ nói tới nói lui nơi cửa miệng mà cũng kiếm ăn được ! Đám học trò cười ồ lên, đầy bất ngờ , còn tôi chết điếng trong lòng .Tôi nhớ lúc ấy tôi đã lặng người đi, tim như ngưng đập .Tôi cho tiết học dừng lại .Bọn trẻ rón  rén kéo nhau ra về , còn tôi, tôi ngồi lại một mình, khá lâu .Đêm ấy tôi trằn trọc đến tận khuya .Không biết tôi đã làm điều gì khiến cho người mẹ già buồn và giận !Mẹ tôi xưa nay vốn hiền lành,thương yêu con cái vô bờ  , rất công bằng .Cụ cũng không có thói quen nói nhiều như các chị em tôi trong nhà , và nhất là chẳng bao giờ chì chiết một ai cả .Từ khi đám con cái lớn của cụ  lần lượt ra riêng , rồi cha tôi qua đời, căn nhà nhỏ chỉ  còn lủi thủi hai bóng người, nương  tựa nhau, che chở bảo bọc nhau  và vui sống ,mẹ già tôi bỗng dưng… thích nói .Nội dung những câu chuyện cụ kể đều là giòng hồi ức chuỗi năm tháng tuổi trẻ, lúc cụ còn con gái, đến khi lấy chồng,ngoài Nghệ an, nơi chôn nhau cắt rốn của cụ . Toàn là  những  chuyện mới toanh . Tôi quá bận rộn với công việc của mình,hết giờ lên lớp thì về nhà là vùi đầu vào bài vở, sổ sách,giáo án .Mẹ luôn lẽo đẽo một bên ,kể lể .Có lúc bực , tôi cáu : Mẹ vô Đà lạt hơn bảy chục năm,mà ai cũng tưởng mẹ mới vô bữa qua .Cụ cụt hứng .Nhưng rồi , lại kể . Có lẽ vì vậy mà bây giờ cụ giận tôi chăng !Thôi, nếu mai cụ thích tâm tình “ngày xưa  Hoàng thị” , thì mình cũng sẽ chiều vậy .Nhưng từ hôm ấy, cụ không  còn tìm đến ngồi bên cạnh mỗi  khi tôi ở nhà .Cụ lần xuống khu nhà lồng trồng hoa và rau của các ông anh , dò dẫm len vào  từng luống, rờ rẫm từng cành, vẻ mặt im lìm .Đôi khi tôi gợi chuyện, cụ dừơng như không nghe thấy.Có lần ,tôi bắt gặp cụ đứng trước gương, trò chuyện với. ..bà lão trong ấy .Họ cùng cười ,nhưng lòng tôi se sắt và lo sợ .Rồi một chiều mưa, sau cơn ốm nhẹ ,mẹ già đã đi xa , thật xa .Cụ tìm về quê cũ,nơi đong đầy những kỷ niệm mà cụ ôm kín trong tim  .Cô con gái ế muộn của cụ cũng được về hưu .Ngôi nhà vốn nhỏ như rộng ra ,một mình tôi ,một bóng .Nước mắt tôi chảy rất nhiều  ,trong đêm.Tôi ân hận .Đến tận lúc này ,tôi hiểu được nỗi lòng của mẹ thì đã muộn .Mẹ già một đời vất vả vì chồng,vì con . Quãng đời đẹp đẽ nhất mẹ không biết kể cùng ai, vì có ai chịu ngồi nghe, mà mẹ cũng quá bận rộn với bao nhiêu công việc vườn tược,nhà của, con cái  để có nhiều thời gian rỗi rảnh mà tâm sự .Bây giờ ,hình ảnh của cụ  lại hiện lên trong tôi rất rõ . Này bộ phản cũ kỹ, tối tối mẹ tôi vẫn ngồi đó, lặng lẽ têm trầu bên ngọn đèn hột vịt leo lét, thỉnh thoảng đưa mắt trông sang lũ con  sáu đứa chen chúc nhau ngồi học bài ở chiếc bàn kê ở góc nhà, đó là nơi vừa làm bàn ăn,là nơi tiếp khách .Buổi tối, đây là nơi sáng nhất , vì có tới ba chiếc đèn dầu, hai lớn , một nhỏ , cũng là  nơi ồn ào nhất trong nhà Đứa em trai út vừa vào lớp sáu , còn tôi lớp chín, chúng tôi vẫn mang nguyên xi cách học bài của trẻ tiểu học đi theo : muốn bài chóng  thuộc thì phải đọc thật to .Nhưng người bên cạnh  cũng không chịu thua .Đành bịt tai mà gào !Mẹ sau khi têm xong trầu cho đủ ăn ngày mai, thì  bê đèn đi quanh một vòng khắp nhà để kiểm tra cửa nẻo phòng kẻ trộm đột nhập, có khi vào phòng cha tôi nằm tận cuối nhà trên,  yên tĩnh trong bóng tối, tắt giùm ông chiếc đài Philip mà ông nghe và ngủ quên  , rồi mang đèn lại bàn cho chúng tôi mượn . Thấy hai đứa nhỏ  đang gồng lưng lên, tay bịt tai, miệng đọc ông ổng , mẹ cười ,có chút thông cảm,có chút tự hào , chà ôi, học mòn mồm. Đứa em tôi bất giác đưa lên tay lên môi  đụng phải những chiếc răng mẻ vì suốt ngày gặm mía và ổi xanh , khiến chúng tôi bật cười . Này khu bể nước còn mấy chiếc chõ cũ mẹ thường ủ giá đậu , bây giờ tôi bỏ dớn vào đấy , treo lên hiên thành những chậu lan cách điệu  độc đáo . Nơi này mẹ tôi cùng đám con gái lớn giặt giũ, rửa dọn,chế biến dưa cà từ rau củ mang lên từ vườn .Chị cả con ông  chú  có khi sang chơi , giúp một tay . Câu chuyện râm ran, rồi tranh cãi .Chị cùng tuổi với chị thứ của tôi ,đang phấn đấu đẻ trở thành những giáo  viên . Cả hai cùng có một điểm chung : nói rất nhiều .Vì nói nhiều,không kịp suy nghĩ nên lắm lúc nói sai, nói bừa ,mà lại   luôn khẳng định mình đúng, luôn giành phần thắng về mình nên bà nội tôi đã gán cho họ những tính từ  mỹ miều: cù  nhây, nhọn mồm, mỏng mép   . Mẹ tôi thì thủng thẳng bảo : Chúng mày  nói nhiều như thế , mai mốt chỉ khổ thằng chồng .Khi các chị bướng bỉnh và cố chấp, mẹ than thở : Nói nhiều thế, còn sức đâu mà làm lụng , hả con !.Đó, mẹ già tôi như thế đó . Mẹ bận bịu không ngơi chân ngơi tay, khi vườn rau ,khi chuồng lợn,khi nhà dưới nhà trên, chắt chiu  từng xu hào, giành hết mọi vất vả để con cái được học hành  tử tế .Nhưng khi chúng tôi đều đã trưởng thành,có ai khen thì cụ chỉ mỉm cười và một câu nói quen thuộc - chà ôi, học mòn mồm .Mẹ chẳng hề kể lể công lao nuôi dạy của  mình .Bây giờ ,khi đã ở tuổi gần đất xa trời, có những điều mẹ tôi  muốn nói,tôi lại không  mở lòng đủ rộng để lắng nghe .Thế mà những tháng ngày còn đứng trên bục giảng ,tôi đã từng căn dặn học trò , những đứa cá biệt thường bị các giáo viên chủ nghiệm  ghé nhà mách tội cùng hai đấng sinh thành , rằng không được để thầy cô đụng đến cha mẹ mình, đó là cách báo hiếu ý nghĩa nhất ,khi chúng ta chưa làm ra tiền bạc để phụng dưỡng họ . Nhưng tôi , tôi đã chạm tới nơi dễ tổn thương nhất của mẹ mình .Và tôi bất chợt giật mình . Cái nghề cứ nói tới nói lui nơi cửa miệng mà cũng kiếm ăn được !  Lũ chúng tôi,  trừ người em út học nông nghiệp, đều theo một nghành duy nhất là sư phạm , chỉ vì thời cuộc đẩy đưa. Có lúc nào họ  khám phá ra bi kịch nghề nghiệp đầy phũ phàng này, rằng mọi lời tưởng là khuôn vàng thước ngọc chỉ là hình thức , là rỗng tuếch ,là chỉ dừng lại nơi miệng ông thầy !Dường như đám con  cháu của chúng tôi biết rõ điều đó . Chẳng đứa nào nối nghiệp cha mẹ,cô chú .Hỏi sao thế, chúng rụt vai, lè lưỡi , ngụy biện rằng ,thôi con sợ con chửi mắng học trò,tụi nó ghét . Hai chị gái thân yêu ngày nào đã gần tuổi thất thập, trong mình mang thêm một đống bịnh tật . Ngỡ tôi thèm người nên họ ghé thường xuyên . Những câu chuyện . Có tranh cãi .Và cứ thế .Đến khi phát hiện ra tôi không ngồi ở đấy  nữa,họ mới chịu đứng dậy ra về . Có hôm họ rủ tôi đi thăm vợ  một người  hàng xóm  bị tai nạn lao động, gãy chân   . Vào đến nhà , lập tức họ chia làm hai phe .Một chị  chui tọt vào phòng bệnh nhân ,đóng đô luôn ở đó mấy tiếng đồng hồ .Ngoài phòng khách , anh chồng và chị kia chia sẻ cho nhau hằng trăm kinh nghiệm sau khi  xây xong ngôi nhà.Tôi chỉ còn biết  ra sân ngắm  trời đất cỏ cây. Anh rể của tôi bị tật lãng tai, còn  bà thím mà chị họ tôi đón về chăm nom  dạo này đã lẩn. Có lẽ đó là lý do họ cần tìm đến nhau để .. nói ! Một bạn học cũ tình cờ mua đất làm nhà gần miền quê này .Nó theo gia đình đến tỉnh khác sinh sống gần ba chục năm, nay hồi hương .Cô bạn học cũ  vớ được tôi   mà mừng như gặp vàng ,bởi lẽ bạn tôi có rất nhiều điều nhưng không biết chia sẻ cùng ai .Ba  đứa con của cô bạn này  đều định cư tận trời Âu .Chồng thì miệt mại lái xe đưa khách đi du lịch liên tỉnh.Bạn tôi về quê  cũ,ra vào chứng kiến những cảnh mà trong con mắt một cô giáo- lại thêm một cô giáo nữa !-bên nội, bên ngoại , có nhiều nét tiêu cực,nói ra  thì không nên,mà để trong bụng thì ấm ức lắm ,phải tìm  chốn xả  . Tôi thực tình ngài ngại ,vì từ chỗ thèm người  , tôi thấy sợ người ,những người thích nói . Nhưng vì thời gian thì nhiều ,lòng trống trải , tôi  đành chiều chiều ghé nhà nó, rồi cùng đi lang thang qua những con đường rất đẹp và yên tĩnh trong  thị trấn , đường đồi cù ,khu viện đại học , khu vườn hoa thành phố . Trước đây,hàng ngày tôi vẫn đạp xe qua đây , lên trường, ra chợ, đi thăm học trò , hay  băng qua đồi đại học chơi cùng chị cả có nhà gần đó .Dạo ấy luôn ở trong tư thế vội vội vàng vàng . Tôi gặp nhiều người thong thả đi bộ trên đường. Đó là môn thể dục có vẻ thuộc dạng xa xí phẩm đối với tôi . Những người ấy bây giờ gặp tôi thì chận lại, hỏi han,có người kể lể , tâm tình .Hình như họ đang muốn có người lắng nghe . Cô bạn  lịch sự đứng né một bên, kiên nhẫn  chờ, sau cùng thì bỏ đi, tôi đành cáo từ khách này  để lật đật đuổi theo  khách kia .Hôm sau chúng tôi đổi lộ trình ,không đi ra nữa mà đi vào . Quê tôi  thơ mộng và  yên bình . Chúng tôi đi qua ngôi trường tuổi nhỏ nằm khuất sau rặng thông ở lưng chừng đồi. Trường là ranh giới hai thôn có dân  cư từ vùng Nghệ  Tĩnh,vùng Hà Nội vào đây lập nghiệp từ những năm 30 của thế kỷ trước , nên mang một cái tên rất đoàn kết : Trung Bắc. Bọn trẻ chúng tôi thường qua lại chơi đùa ,có khi còn được mời ăn cơm . Các bà cụ bên làng Hà đông (Bắc ) đều vấn tóc đặt lên đỉnh đầu, bên tôi thì họ búi gọn sau gáy . Nhà bạn tôi thường uống nước vối thay  cho chè xanh bên tôi .Vườn bạn trồng  nhiều dâu và hoa , bên xóm tôi chỉ chuyên rau các loại . Những ngày lễ tết, bên tôi cúng đình, các cụ ông lịch lãm trong những bộ trang phục tươm tất , được mời sang dự . Họ cùng chú bác bên tôi hút chung ống điếu  thuốc lào, chứ hằng ngày họ quen với chiếc bát .Họ nói năng,từ tốn, và cũng như người già trong thôn tôi ,họ cũng rất kiệm lời , trái với lũ chúng tôi bây giờ . Đây rồi , nhà văn hóa làng hoa .Nó nằm quay lưng với trường tôi, mặt trông sang cổng chùa làng . Ngôi nhà có kiến trúc kiểu cách như một biệt thự cổ của Dalat, bên trong phảng phất không khí một bảo tàng viện, có nhiều nông cụ lao động,những vật dụng gắn liền với sinh hoạt hằng ngày của người nông dân xưa . Trên tường treo nhiều ảnh chụp nhà cửa , vườn tược , đường ngõ trong thôn . Bây giờ , vẫn làng cũ đó, ngôi trường khang trang hơn, có nhà chùa làng rất bề thế,có giáo đường nhỏ bé ,màu vôi hòa với sắc trời chiều, có lớp lớp dãy nhà lồng lợp ni lông trồng rau hoa, trông như lán trại  của dân du mục trong sa mạc  .Bảy mươi  năm rồi đó. Cha mẹ tôi cũng cùng người làng hoa  này , từ xa xôi ngàn dặm lặn lội đến đây ,hai bàn tay , sức lao động ,  biến một vùng hoang vu lạnh lẽo thành miền quê mới đẹp như tranh vẽ . Chỉ thế thôi . Có người suốt  quãng đời lam lũ, từ xa đến dừng chân ở đây, và gởi chút tro tàn lại đây . Họ không đi ra như lũ trẻ chúng tôi . Họ cũng không bao giờ nói nhiều .Họ hành động. Họ đi vào .Nào sâu  hơn nữa, tôi gặp lại ngôi trường các anh trai tôi đã đeo đuổi thời trung học , rồi Thung lũng tình yêu , ngọn nguồn của dòng nước mát tưới xanh tươi mát bao luống rau hoa cho hai thôn . Cây cỏ,  khe suối, núi đồi, làng mạc, im lặng ,  nên con người sống giữa thiên nhiên êm đềm ấy cũng điềm tĩnh , trầm tư, và thanh thản . Điều sau cùng này dường như chúng tôi đã đánh mất khi đi ra .Lòng tôi chợt ấm  lên như kẻ đánh mất chìa khóa nhà và vui mừng tìm lại được .Làm sao để sống  đơn giản hơn, an bình hơn ? Hãy nói ít hơn , và nói điều con tim mách bảo .

                                     Dalat ngày 4.7.15

DƯỚI ĐÁ LÀ ĐẤT

Đám bạn chia tay ở trường trung học vào thu 1975, bây giờ đều đã ở tuổi nghỉ hưu .Chung một thị trấn bé như bàn tay mà có  đứa đến 40 năm tôi mới được gặp lại  .Đa phần là giáo viên .Con số kẻ  “ sống đơn chiếc một mình”  như tôi cũng hơi bị nhiều !Trời ơi , bà hả ! Giờ làm gì ?Ừ  thì giữ cháu.Thì nuôi chồng bệnh.Chăm mẹ già .Dạy mấy đứa nhỏ .Tôi phải khai cuối cùng, bèn chỉ tay vào người vừa liệt kê trước mình .Nhưng  có một đứa không cho tôi yên .Nó đẩy tôi ra giữa nhà .Nè, mọi người .Bà này giờ làm chủ cả một trang trại sả đó .Mọi con mắt đổ dồn về tôi .Mỗi ngày xuất .. hai trăm gờ ram, tính ra khoảng  năm củ ,thu về hai nghìn đồng Việt nam.Cả đám  lăn ra cười .Nè,phải trang trại sả của bà có diện tích là..1m vuông, nằm trong các chậu xốp đặt ngoài hiên phải không ?Lại cười nghiêng ngả .Ai cũng biết thôn  trang tôi sống đang bị đô thị hóa, đất sản xuất nông nghiệp đang ngày một thu hẹp.Tôi không thể giải thích ,vì mảnh vườn sả của tôi đúng là chưa thu hoạch được, nhưng nó rộng gấp nhiều nhiều lần như thế , vì xưa đây là khu chuồng trại nuôi heo của gia đình cậu em út .Đàn gia súc đông đảo ấy đã giúp đôi vợ chồng nông dân trẻ nuôi dạy đàn con lít nhít bốn năm đứa trưởng thành,khi giá cả rau hoa ngày ấy rất bấp bênh.Sau này,khá giả hơn, họ đã bán khu chuồng trại ấy,lên đồi  dựng biệt thự, xây nhà trọ cho sinh viên ở trường Đại học gần đó thuê . Chủ nhân  mới của khu đất   nghe đâu ở rất xa,mua đất như một kiểu để dành,vì thấy giá rẻ ,hơn nữa người người mua , nhà nhà mua .Dạo dãy chuồng bề thế vừa bị dẹp đi, bà cụ thân sinh tôi ngã bệnh , thì tôi cũng vừa về hưu .Sáng sáng hai mẹ con ra hiên sau phơi nắng, bất lực thấy giữa đống xà bần đã thu dọn dang dở, những búi cỏ dại bắt đầu mọc lên .Và  rác ,từ ba dãy nhà trọ bao quanh, vô tình hay hữu ý,rơi xuống ngày một nhiều .Rồi cụ nhẹ nhàng đi xa,thật xa, để lại một mình tôi , sáng sáng thẫn thờ ra đây, lòng thấy vô cùng lạnh lẽo và trống trải dưới bầu trời trong xanh,nắng ấm .Một hôm tôi đang lui cui moi trộm một ít đất đỏ dưới lớp đá dày của nền chuồng heo , đem ra sân đổ vào mấy chiếc lu lớn – trước đây dùng chứa nước mưa ,nước cho heo uống – để trồng chanh,thì bất chợt vị cha xứ ở nhà thờ ghé thăm.Cha bảo :Chị trồng  hẳn ra cái nền nhà kia đi ,chứ chanh   khó phát triển trong  lu chậu lắm .Tôi ngần ngừ .Đất đã bán người ta rồi ,sợ họ không chịu .Cha cười .Bao giờ họ đòi thì mình trả , ba mươi giây là xong ấy mà .Tôi lại lưỡng lự :Đá nhiều lắm cha à .Mà khách trọ họ cứ bỏ rác xuống .Thì mình nhờ chủ nhà  phụ dọn giùm rác. Chị trồng cây cối lên , người ta lại giữ sạch cho chị . Thấy tôi còn phân vân,cha động viên :Cứ xem như tập thể dục vậy .Môi trường trong lành,thì chị sẽ thấy cuộc sống có sinh khí hơn .Trước khi ra về, cha còn an ủi : Chị cứ tin đi , dưới đá là có đất đấy.   Cha  xứ thật là người từng trải .Tôi bèn chạy đi mua quang  gánh, xe cút kít, cuốc xẻng, cả bình xịt thuốc sâu  , vì cho dù  nhà cậu em có đủ  các công cụ lao động ấy ,nhưng nếu ngày  nào tôi cũng lân la qua mượn thì chắc hẳn cô em  dâu cũng không vui .Thế rồi , sáng sáng tôi dậy sớm, nai nịt gọn gàng ,ra đây hì hục dọn dẹp .Mang tiếng con nhà vườn,nhưng từ bé tôi được bố mẹ,anh chị ưu tiên cho chuyện học hành .Hai mươi tuổi,khi về vùng kinh tế mới tận Đồng nai làm cô giáo,tôi mới tập gánh  gồng– gánh nước, gánh củi .Tôi  tha từng giỏ đá đổ ra  đầu ngõ,nơi con đường  dân sinh trong thôn đang bắt đầu hình thành .Cỏ thì xịt thuốc diệt hủy.Rác thì cùng các chủ nhà trọ cho vào bao, dùng xe cút kít chuyển đến khu tập trung .Tôi đào hố trồng chanh bốn góc vườn .Đá nhiều không sao kể .Đá to, đá nhỏ, đá vụn .Cho dù trước đó, đống xà bần đã có người mang xe đến chở đi,  đá lớn lúc xây nhà cửa cậu em cũng đã khai thác vô số lớp đá nền .Mà vẫn mỗi nhát cuốc là va vào  một cục đá .Phồng hết hai bàn tay chỉ quen cầm phấn .Chân trầy trụa lung tung .Nhưng tôi chỉ “trần ai” buổi sáng thôi .Buổi chiều tôi đọc sách ,hoặc thơ thẩn một mình trên hiên vắng,vì chiều cao nguyên mùa hạ thường có những cơn mưa dông.Có chút buồn bâng khuâng,nhưng đêm ngủ yên .Mảnh vườn dần dần lộ ra, rất rộng, tôi bèn quyết định : trồng sả .Trong thôn,nhà nào cũng có dắt mép ta luy dăm bụi sả để làm gia vị ,thậm chí trong mảnh vườn hoa “mét vuông” trước sân,trước đây mẹ tôi cũng có trồng mấy bụi, cọng to khỏe .Tôi bèn bưng rổ đi “quyên  sả” một vòng quanh thôn trên,làng dưới .Ai không muốn tặng thì tôi mua . Giống sả thật dễ thương .Có cọng bị gọt sạch nhẵn, thế mà chỉ cắm xuống  nền đất ẩm ướt một đêm thôi,thì sáng hôm sau đã thấy một lá đọt màu xanh bé xíu thò ra trên đầu ngọn . Vườn sả , trang trại sả hình thành từ đó.Không quy hoạch hàng lối lớp lang gì cả, vì chỗ nào gặp phải tảng đá to thì tôi cho sả …né .Thế nhưng cha xứ một dịp tình cờ tạt qua lại khen .Chị giỏi đấy . Nhưng cha lại hỏi : thế chị làm gì nữa cho hết ngày ?Thì con xem ti vi, rồi có khi ti vi nó ..xem con .Cha cười ,thông cảm .Một chiều tôi đi lễ  ra thì thấy cha xứ đón ở cổng .Cha hỏi có muốn kèm cặp một thằng bé lớp mười không .Cha nói thêm ,nó học yếu mà hiếu động lắm .Bà nội nó đang tìm thầy .Thấy tôi ngây ra, cha lại   động viên : chị làm được mà .Quả là chú học trò nhỏ rất nghịch ngợm .Hôm đầu đến học đã ra vườn nhổ lên mấy bụi sả non,sau đó trồng lại nhưng làm cho cây sả dập luôn.Cu cậu cũng tỏ ra ngạc nhiên khi thấy tôi trồng cây giữa đá. Tôi đặt ra một giáo án kỳ quặc :đầu buổi tôi để cho cu cậu nói ,mọi thứ thắc mắc. Sau đó tôi moi trong óc ra những câu chuyện mà tôi từng đọc ở tuổi 15 như cậu ta,kể  cho cậu nghe .Nhưng mỗi buổi chỉ kể vài tình tiết , đến những “thắt nút” thì tôi dừng lại,hẹn hôm khác .Tôi giúp cu cậu học cả các môn gọi là Khoa học xã hội ,vốn sở trường thời phổ thông của chúng tôi .Chú học trò tỏ ra chăm chỉ , nghiêm chỉnh hơn .Rồi nó rủ rê được bà nó và các bà khác đến  ngôi nhà nhỏ bé và vắng lặng của tôi , không học văn hóa ,mà cùng … tập yoga .Là vì có hôm nó đi học sớm,bắt gặp tôi đang bẻ lưng bẻ cổ một mình .Nó về kể với bà , rằng bà cô con luyện võ ,hình như để đi bắt kẻ trộm (!)Lớp học yoga do các bà tự xếp … thời khóa biểu và nội dung bài vở !Có bà một hôm lễ mễ mang đến cho tôi một con cún nhỏ xíu xìu xiu,lại ghẻ chóc đầy mình ,thoạt trông không khác gì củ khoai lang bị sùng hà .Tôi cạnh nghĩ :Chắc là ai cũng chê nó cả .Thôi thì  mình sẽ cố gắng chăm sóc nó. Dường như đọc được ý nghĩ của tôi ,bà cụ nhẹ nhàng .Mẹ nó khôn lắm ,cô giáo à. Trông xấu bé thế nhưng khỏe đấy . Rôi bà thêm .Cô thương nó thì nó sẽ ở với cô .

 Ngôi nhà im lìm bao tháng ngày , ,bỗng kẻ ra người vào từ sáng đên tối .Chú cún xấu xí hôm nào, nay phổng phao ,khỏe mạnh, tinh khôn  rất đáng yêu .Đám sả ngày một xanh ,phủ kín bãi đất hoang .Còn cậu học trò nay đang chuẩn bị thi đại học , vẫn thường xuyên ghé qua vườn sả ,chỉ để ngắm nghía .

 “Nè , bữa nào tụi tôi ghé,có đủ sả biếu mỗi bà một cây về nấu lẩu  không đó ?”Đám bạn cũ lại trêu chọc .

 Tôi chỉ mỉm cười .Ngày mẹ tôi đi ,tôi thấy cả đất trời không thể có gì bù đắp .Nhưng mẹ đã đền bù cho  tôi nguồn hạnh phúc mới ,khi tôi biết “ dưới đá là có đất

CHỊ HẠNH, XIN LỖI CHỊ

Mọi người ở đây đều yêu mến chị, bởi lẽ các hoạt động được tổ chức bất luận ngày hay đêm, mưa hay nắng , giữa hay cuối tuần .. .chị đều có mặt .Ai cũng biết chị vô cùng rảnh rỗi, trong khi chúng tôi không tìm ra thời gian để thở .Tôi cũng quí chị,ở tính thẳng thắn của chị,ở nguồn kiến thức đông tây kim cổ chị có được, ở sự khôn ngoan từng trải của một kẻ dạn dày sương gió .Chị sống ba không : không nhà cửa, không  người thân thích,không việc làm ổn định, nhưng chẳng bao giờ tôi thấy chị than vãn .Theo chị, đó là số phận .Qua lời chị rời rạc  kể sau những buổi trở về từ các cuộc nhóm họp,tôi xâu chuỗi lại và lờ mờ nhận ra , chị cũng một quá khứ không thua kém ai – chị đã từng được học hành tử tế, công việc làm với thu nhập khá ,có nhiều bạn bè ở khắp nơi .Nhưng lý do vì sao chị trôi dạt đến chốn này ,phải mưu sinh bấp bênh, tiền nhà trọ  phải cần đến sự giúp đỡ của một tổ chức tôn giáo .. thì vẫn là một câu hỏi lớn .Đáp án duy nhất tôi tìm ra ,có lẽ do tuổi tác của chị .Chị cùng độ tuổi với người chị cả của tôi ,nghĩa là hơn tôi đúng một con giáp , thì cũng già rồi .Chị tôi cũng sống cảnh góa bụa, nhưng xung quanh chị, con cháu đông vui .Người chị này lại sống trong cô độc .Chị cả thuở con gái rất xinh đẹp , chị bạn tôi có lẽ cũng thế .Dáng cao thanh mảnh, sống mũi thẳng, đôi mắt to, giọng nói trong trẻo , và hát rất hay giữa đám các bà .Thỉnh thoảng chị ghé tôi chơi, thản nhiên ăn những  món tôi mời ,nhưng sẵn sàng chê món chị không thích .Chị bảo , ô trái cây Dalat  ăn chán phèo , lạt thếch .Nè, đem so nào bơ ,đào, dâu  ở đây, có ngon ngọt bằng xoài, sầu riêng, măng cụt  các nơi không ?Tôi cãi ,nhưng mà nó bổ, mà lại không bị nóng , chị à.Chị bĩu môi , rồi kết luận rất bất ngờ : hèn chi tính tình người ở đây cũng dzậy .Tôi hơi tự ái ,bởi tôi chính là “người ở đây”.Một thời gian dài tôi không gặp chị ,vì không có điều kiện đến sinh hoạt ở tổ chức đó nữa .Thỉnh thoảng tôi bất chợt nghĩ đến chị, đến dáng vẻ tươm tất thanh lịch của chị, đến nụ cười giòn dã và lối dùng từ rất đặc biệt của chị .Rồi tình cờ chị tạt qua tôi ,không nhằm mục đích rủ tôi đi sinh hoạt lại, mà “rảnh thì ghé  thôi”, lời chị .Tôi rất xúc động. Cứ ngỡ chị đã quên tôi .Tôi gom góp chút quà tặng,chị vui vẻ nhận .Tôi hẹn một dịp sẽ đãi chị món phở , hàng quà mà tôi biết chị rất thích .Rồi tôi ân cần tiễn chị ra cổng .Nhìn những bước đi dò dẫm của chị giữa hoàng hôn miền núi đồi này, hai vai chị rụt lại trong chiếc áo bành tô dạ , một nỗi xót xa trào dâng trong tôi . Chị còn  sẽ phải chống chọi với cuộc sống này  bao lâu nữa ? Cái “dịp” mà tôi hẹn ấy,chị lại đến . Tôi đang có khách , từ bên bờ đại dương .Khách mang tặng đám cháu chắt đông đảo của mẹ tôi một gói kẹo sô-cô-la khá to, đặt ngay lên gian kệ trong bếp .Tôi dẫn khách đi thăm vườn , rồi nấu nướng đãi cả hai .Khách về trước,còn chị nấn ná đến xế chiều .Tối đến,tôi nhớ đến gói kẹo …Đêm hôm đó,tôi thao thức .Có nên tìm chị ?.Tôi thực sự không biết lúc này chị ở trọ chỗ nào ,vì chị luôn thay đổi chốn đi về của mình .Sáng sớm tôi ra phố mua thức ăn,không hiểu sao chân tôi lại đến được  trước khu nhà trọ của chị .Cửa sổ đóng kín, cửa lớn khép hờ, thò ra đôi dép “,  ăn nói” của chị . Có tiếng rên khe khẽ giữa đống chăn ù sụ trên  giường , cái đầu tóc bạc trắng .Bỗng hình nhân đó bật dậy, lao vào nhà vệ sinh phía đầu giường. Tôi vội vàng tìm muối đường pha cho chị cốc nước .Chị nằm thoi thóp trong chăn .Gian phòng trọ ẩm thấp ,tối tăm, buốt lạnh như ướp nước đá .Đồ đạc  xếp trên kệ , mấy chiếc áo dài chị thường mặc ra phố treo đu đưa cạnh cửa sổ .Góc nhà là bếp dầu hỏa ,vài chiếc soong nhỏ .Một gói trứng gà,hình như chị vừa mua về .Chân tôi đạp phải  mẩu giấy kêu loạc xoạc ,giấy gói kẹo .Chị dồn một đống dưới gầm giường .Chiếc túi ni lông to đựng kẹo trống không.Tôi chợt rùng mình .Một đêm,chị đã  ăn hết ngần ấy kẹo , ăn trừ cơm ,nên bây giờ chị bị đau bụng .Tôi trách : Già rồi,  ăn ngọt ít thôi .Chị im lặng ,có vẻ xấu hổ .Tôi phụ cô con gái chủ nhà trọ đưa chị ra trạm xá .Cô giúp chị viện phí ,vì chị chẳng còn đồng nào trong người .Chúng tôi cùng thở dài .Tội nghiệp chị quá .Mấy lần sau tôi tạt qua thăm,chị đều tránh mặt ,khiến tôi cũng ân hận . Lẽ ra hôm ấy,tôi không nên ghé chị .

 Một hôm tôi đi làm về , bác hàng xóm bảo : Có cái bà chờ cô lâu lắm ,mới đi đó .Bả gởi cô bị thanh long nè .Trời , để dành ăn cả tháng .Phải tội, sao tôi không thích ăn thứ trái lạt thếch này .

“Không thích trái cây lạt”. Chị ấy ! Tôi quày xe ra ngõ ,lòng vòng mấy con phố ,chẳng thấy chị đâu .Túi thanh long nằm chình ình  trên bàn, thứ quả tôi rất mê .Tiền đâu mà mua nhiều dữ vậy không biết !

VƯƠNG DUY VÀ TRỊNH CÔNG SƠN

 Những tháng năm  xa quê , học ở trường sư phạm thành phố  , đến  một huyện nghèo vùng miền đông đất đỏ công tác , rồi lại quay về trường sư phạm tiếp tục dồi mài kinh sử   ,mỗi khi nhớ nhà  tôi thường bâng khuâng lật tìm đọc bài thơ này ,bài thơ Đường nhỏ bé với nhiều hình ảnh thật đẹp , đó là bài Điểu minh giản của nhà thơ Vương Duy .

               

  Nhân nhàn hoa quế lạc,    

Dạ tĩnh xuân sơn không.                      

Nguyệt xuất kinh sơn điểu,

Thời minh tại giản trung.

Tạm dịch 

Người nhàn hoa quế nhẹ rơi,

Đêm xuân lặng ngắt trái đồi vắng tanh.

Trăng lên, chim núi giật mình,

Tiếng kêu thủng thẳng đưa quanh khe đồi.

Thuở ấy tôi còn trẻ lắm, chưa hề hiểu hết những khía cạnh tinh tế của cõi lòng nhân sinh , nhưng những hình ảnh tràn đầy trong từng câu thơ, ý thơ , luôn hiện lên trong tôi thôn xưa yên bình nép mình dưới chân đồi, những ngày xuân nắng ấm tràn ngập tiếng chim hót, đêm trăng vắng lặng, nghe được cả tiếng gió rì rào ,tiêng hoa rơi rất khẽ.Tuổi hai mươi tôi đã là một thầy giáo , đã thấm thía chút đáng cay của danh lợi, nên cái nhân vật mà tác giả gọi là "người nhàn" dường như đã cho tôi một niềm vui nho nhỏ , có thể xem là sức mạnh nội tâm ,là nghị lực để sống và đi tới .Người ấy là cha mẹ, anh chị, bạn bè thân yêu nơi quê nhà , vùng cao nguỵên thơ mộng cách nơi tôi về chỉ hơn trăm cây số,mà ngày ấy sao vô cùng xa xôi.Trong điều kiện sách vở của thập niện  70-80 thế kỷ trước, tôi chỉ  biết lờ mờ rằng người thi sĩ mà tôi  hằng ngưỡng mộ là một chính khách tài giỏi rất tinh thông Phật học,có nhiều khả năng thiên phú về thơ,nhạc ,họa .Trong hồn tôi, bài thơ là một bức đẹp ,thật đẹp .

Tôi không biết nhà thơ Vương Duy viết "Điểu minh giản "  vào  giai đoạn nào trong cuộc đời ông, nhưng chắc hẳn lúc ông không ở tuổi có chút ngờ nghệch như tôi khi biết lần đầu được đọc nó  .Vì bây giờ, khi tôi chuẩn bị  được sống với  cảnh "  đường mây rộng thênh thênh cử bộ, nợ tang bồng trang trắng vỗ tay reo ", tôi mới thấm hết ý nghĩa của bài thơ này . Đó cũng là lúc bên tai tôi  vang lên những ca từ dìu dặt  trong một bà hát rất  nổi tiếng của Trịnh Công Sơn 

 Mỗi ngày tôi chọn ngồi thật yên

Nhìn rõ quê hương ngồi nghĩ lại mình

Tôi chợt biết rằng vì sao tôi sống ?

Vì đất nước cần một trái tim

"Tôi chọn ngồi thật yên " là lúc " nhân nhàn ",lúc con tim an  bình nhất . Nhưng với Vương Duy , tâm phải nhàn đến mức nghe được cả tiếng những cành hoa quế bé li ti và rơi thật khẽ trong đêm vắng , hay là lúc "ngồi thật yên" mà nghe  rõ nhịp đập của trái tim ,hay nghe từng bước  của hơi thở mình  Lúc ấy ,tôi "nhìn rõ quê hương,ngồi nghĩ lại mình ", là thời điểm khối óc vô cùng tỉnh táo  và sáng suốt, sáng như ánh trăng đêm trên triền núi của thơ Vương Duy , sáng đến độ con chim rừng phải giật mình .Trịnh Công Sơn khi trải lòng mình trong lúc " ngồi thật yên " và "nghĩ lại mình" ,thì ông tìm ra đáp án cho con người từ  muôn thuở : Vì sao tôi sống ? Cũng là  lúc sơn điều cất lên  những tiếng kêu khe khẽ .Tất cả là nguyên tắc,là quá trình và kết quả của một phương pháp chữa bệnh,một lối sống tích cực  mà ngày nay nhiều người trăn trở đi tìm :Ngồi thiền .

 Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác bài " Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui" vào năm 1980 ,lúc nhà thơ ở tuổi "Tứ Thập Nhi Bất Hoặc"

"Tứ thập nhi bất hoặc"  là khi người ta  có thể hiểu thấu mọi sự-lý trong thiên-hạ, phân biệt được việc phải hay trái cũng như hiểu được ai là người tốt hay xấu, phân biệt được những ai là người chân-chính yêu nước thương nòi  và biết được cái gì nên làm hay không. Không phải người nào ở cái tuổi 40 cũng được như vậy. Muốn đạt tới trình độ "nhi bất hoặc," con người phải được giáo-dục kỹ-lưỡng và tự mình cố công học-hỏi chuyên-cần ngay từ khi còn nhỏ. ( Vietsciences)

Có lẽ Vương Duy cũng thế .Haicon người, hai không gian, hai thời đại  khác nhau nhưng củng gặp nhau một điểm ;Luôn trăn trở về cuộc sống , cách sống .

Tôi bây giờ đang tuổi lục thập ,mới bắt đầu để cho "tâm  nhàn" và "trí sáng", muộn rồi đấy nhưng vẫn còn kịp