THẮNG BA QUÂN ĐÂU BẰNG TỰ THẮNG MÌNH

 

Quán  cà phê  nhỏ    kế bên khu  homestay của      gia đình chị T.,  chị gái  bà bạn tôi  vốn từng là một nhà trọ,   chủ yếu  dành cho sinh viên  từ trường đại học trên  ngọn đồi gần   vùng này . Nhà có kiểu thiết kế đơn giản, mặt lầu quay ra  đường  lớn,  mặt trệt    như  gian hầm   lại day  ra  khu vườn phía sau.  Ngôi nhà hai tầng,  có lẽ chỉ  đủ cho  độ  hai   chục   người   chen chúc trong  mười  gian phòng, có khu  vệ sinh, bể   nước,sân phơi… riêng,    có cả khoảng không gian rộng  với hàng chè xanh và  vài cây hoa móng bò già cỗi   lấy bóng mát      , lá tươi tốt quanh năm. Ngày ấy  nơi này  nom      khá nhếch nhác vì  bao giờ  cũng có vẻ  bừa bộn  đồ đạc , áo quần,xe cộ, người ra kẻ vào  .  Hai chủ chung một nhà,người chị thứ  có đất, cậu em út có vật tư,    thế là hợp tác tạo nên     . Người chị chịu trách nhiệm quản lý,   phân chia  như thế nào đó bọn chúng tôi là kẻ hậu  sinh không được thắc mắc.  Tôi lại là người “ ăn cơm tháng “ nhà bà bạn, có chút tò mò tọc mạch,bản tính kẻ  có máu kinh doanh mà,thì   mơ hồ cảm nhận …

   Sau này,   khi chị gái  bạn tôi   làm nhà  trọ  khác, với một  “tổ hợp” là  ba nhà ở ( nhà   bố mẹ,  hai nhà cho hai hộ  con trai cả và con gái lớn ) và mấy chục phòng trọ,  ngôi nhà trọ cũ  được bán đi,   chủ ở xa mua như một hình thức rửa tiền, không buồn ngó đến,    các  con  bà chị lại  tìm thuê mở một quán cà phê .   Người đẹp nhờ lụa,  ngôi nhà  được phết sơn lại,   khu vườn  được  tân trang,  rồi  những bức bích hoạ sặc sỡ hiện ra  khắp các  bước tường từng loang lổ  vôi trước đây, những   chùm lồng đèn giăng mắc khắp nơi,bàn ghế  mới..  khi  có dịp ghé  vào một ngày   đến thăm  chị chủ, bọn tôi  thấy ngỡ ngàng .

Dạo trước, nhiều lúc tôi  nghe chị   than :

- Nhà trọ   bị  tụi sinh viên nó chê,vì sàn gỗ nên khá ồn.

 Tôi   bảo: Sao hồi thiết kế chị không cho đổ bê tông ấy!  Thì chị    kể thêm : vì vật tư của cậu em,chị chỉ  là người cho thuê đất.

 Có bữa ,tôi nhớ  hoài,trong một bữa cơm,bà mẹ uể oải nhai, vẻ buồn rầu. Cô con gái   cứ  nghĩ cụ bị ốm, nhưng cụ bảo :  

- Chị em nhà hắn cắm chắc( cãi nhau ) chuyện tiền nhà cửa. Con ả  thì luôn mồm “nợ cậu ,nợ cậu “ còn con em( em dâu )  bao nhiêu   tức giận đem trút lên bà mẹ già này .

 Chung là chạ,  xưa nay vẫn thế .Có lần bố tôi bảo :   con bò,con trâu mà ở với nhau,thương nhau lắm .Nhưng con  người mà   sống  với nhau ,dễ   đụng chạm, nếu ai cũng có cái tôi riêng. Ở đây, do chị  gái   quá   vất vả    trong việc       làm lụng nuôi con.  Vườn thì bố mẹ   để lại cho đấy, nhưng  thiếu vốn,  thiếu cả sức lao động, còn  bên người em lại được bà mẹ  hỗ trợ  nhiều,thứ mà  ông bà bảo : nhì phân,tứ giống . Họ lại còn trẻ,    nhiệt huyết nhiều,  sức vóc dư dả .  Tôi lại  đi .. điều tra. Vợ chồng   người em  ,    anh con trai độc   đinh của ông bà, và cô vợ,   đang sống trong một  ngôi nhà,dù không to  nhưng xem ra cũng thuộc diện   bề thế trong vùng, và bốn người con. Chung nhà còn có  một bà chị ế òm và  người mẹ già . Hộ kia có bếp riêng,cho nên tôi mới được “ nhập tịch “  Ở đây,xin lỗi bà bạn thân yêu  của tôi nhé, vì đèn nhà ai nhà nấy rạng, tôi là  kẻ  ngoài cuộc, can cớ gì  mà xen vào.  Tôi đành im lặng mấy chục năm qua …

 Thì ra  ngày ấy    gia  đình người em có  ý định   dựng nhà mới,   giao ngôi nhà  cũ  hiện tại bà bạn tôi đang ở  cho  hai mẹ con bà lão. Địa điểm họ chấm là  một   khoảnh đồi cao      ven  đường    lớn nhìn xuống vườn,  ngôi vườn mà  ông bà cụ từng phải  thuê  của chủ ở tuổi hai mươi, sau đó  dành dụm  suốt  cuộc đời  mới   mua được ở tuổi đã lục tuần ,gọi là “vườn trong “, cách nhà chừng hai chục hộ,  đi bộ khoảng  dăm phút . Nhà ở đấy, vườn    trước mắt, ao hồ thoáng đãng,tựa lưng vào  dãy  đồi   chập chùng, thế phong thuỷ còn gì  sánh bằng.  Họ   vội vã mua vật tư,  đó là  yếu tố  đầu tiên để  xây  dựng một toà nhà cho  sáu  người lúc đó . Nhưng bất ngờ khi bắt đầu đổ móng,    nền nhà sũng nước !   Ông bà cụ ngày xưa     mê mẩn khu vườn vì cả thôn chưa nơi nào có  nguồn nước dồi dào đến thế,  nhưng  nước có ích  cho việc  trồng trọt, chứ làm nhà đổ móng mà gặp nước.. Hình như tôi nghe  phong thanh  chủ nhà cho mua  nhiều cọc  tràm  hay những cây chịu nước  đổ xuống,  nhưng nước vẫn cứ tràn lên.

 Vì sao họ  quyết tâm  dời nhà ? Là vì cái bà  già “cụ non “ ngày ấy   đang ở  đây .

Bà chị tuổi thân,cậu em tuổi  hợi, cô  vợ  cảm thấy   khó mà  hoà hợp.   Dần Thân  Tỵ  Hợi tứ  hành xung .  Nhưng họ không biết rằng  bà mẹ  của họ  tuổi  Quí Hợi, sống với ông bố  tuổi   Canh Thân mà  vẫn   hạnh phúc viên mãn đó sao !

 Hợp hay không   đâu chỉ tuổi ,mà còn có   nhiều yếu tố  khác . Bà bạn    cô giáo tôi quen , khi  vào  trường Cao Đẳng  sư phạm TP Hồ Chí Minh. Ban đầu bà này ở trọ mãi bên  khu quận Tám,mỗi sáng đi học , lúc đầu từ  “ vườn  rau “  lên phố đâu biết đi xe đạp, phải đón xe buýt.  Có   bữa   chen  lấn tìm chỗ ngồi thì  khi  xuống xe,mới  biết   bữa cơm trưa  đong trong lon  sữa Guy-gô bị  ai đó trộm mất !  Nhà tôi  trọ ngày ấy   cũng   dành bữa trưa cho  hai đứa tôi, kẻ trọ học,  một chị  cháu của thím Toàn và tôi, và hai  người con trai của thím,học bên đại học sư  phạm Hoá. Hồi đó nhà bố mẹ  thím Toàn ngoài Dalat có rất nhiều khoai lang khô,  khoai trắng  bột cắn bở ngập chân răng,  nhưng khi phơi khô, nấu với đậu xanh,  đậu   được cấp cho  các hộ đi kinh tế mới  mãi Đồng Nai  nhưng thím  công tác bên  Hội phụ nữ được mua  về một ít, ăn rất mau ngán. Bà bạn trưa ngồi đói méo,  còn tôi thì   cũng    nhai trệu trạo   muỗng  khoai nấu đậu.Tôi vội vã mời,bởi  từ lúc bà này về nộp hồ sơ thi,bọn tôi đã vô tình biết nhau. Biết vì cớ gì thì … tôi  để dành phần sau .  Nào ngờ bà kia nhiệt tình  “thanh toán “ gần như ba phần lon  khoai đậu,  phần còn lại tôi vui miệng nên  cho luôn vào bụng. Tôi mới bày vẽ bà này cố  tập xe đạp mà đi, mà  trước hết là phải có xe . Bà  này than là  ông bố tìm mua cho  một chiếc  mới lắm, nào ngờ mua  phải xe dỏm,vừa trèo lên là khung    xe gãy ngay.Tôi  hỏi dò nhà chủ trọ có xe  không, vì  dân Saigon trước đây hầu như nhà nào cũng có vài chiếc  xe mini của Nhật, bánh nhỏ, dễ đi lắm .   Bà  kể chủ trọ có  xe bỏ không,mà bà này thì    còn lạ nước lạ cái .  Tôi từ miền Bắc vào, tiếng là “ dân Hà Nội”nhưng do tôi có nhiều thời gian sống với bà ngoài vùng Hà   Tĩnh, nên giọng nói rặt mùi mà   có lúc bố tôi trêu,mùi trầu của bà, tức là tôi  phát âm ra thanh       khá vất vả ,còn bà kia thì  đúng là giọng Nghệ An,  bà này bảo  ở  ngoài   quê bà,  người ta chê là “   giọng mắm “. Họ mượn một câu thơ của Cao Bá Quát, “ tiếc thay cái mũi  vô duyên, câu thơ thi xã , con  thuyền Nghệ An”  để  châm chọc. Bà này từ xa đến,tôi cũng vậy,rồi sau này  khi trò chuyện qua những buổi trưa  chia lon cơm,nhà bà bạn tôi trọ   cơm thì nấu thế này:  vì  bốn người  chủ nhà, thêm kẻ trọ   học, đều đi ra khỏi nhà từ sáng,tối mới về, nên họ   xúm nhau nấu cơm tối,ăn đi phần  đáy  nồi, phần   nóng sốt thì chia ra bốn lon,  ủ kín, dành ăn trưa, còn lại là ăn sáng . Tôi thấy thèm cơm,còn bà kia thì khoai đậu bao nhiêu cũng không ngán, thế là…hợp tác !  Bố tôi    có bận ghé,hỏi han tôi về bạn bè, tôi bèn  đưa bà này .. ra mắt .Trò chuyện mới biết   cậu ruột của bà này từng là đồng  đội ở chiến trường  Điện  Biên với bố tôi. Cậu là em út  của bà mẹ, đã hy sinh,  mà cưới vợ vừa mới mấy ngày thì ra trận ! Tình người của chúng tôi từ đó gần gũi hơn.Tôi kể lòng vòng để muốn nói,ấn tượng  ban đầu của tôi về người bạn ngày nào  là tốt đẹp,tôi vẫn giữ cho đến tận  bây giờ.

   Bọn tôi tạt vào quán cà phê,  người chị cũng qua chơi.Mọi khi   nếu khu homestay  vắng  khách, thì  tha hồ mà ra hiên, xuống sân đàm đạo,  nhưng hôm nay    khách  đang xúm xít tiệc nướng, mà chúng tôi lại cần gặp nhau. Nhà bạn tôi  có phòng khách mà ..  Chị gái  là người chứng kiến mọi   biến cố nhà mẹ đẻ, dù chị  có  gia đình riêng,  vì hai nhà không mấy xa . Chị kể :

-   Cậu em có  gia đình,  khi cô chị đi học xa, đương nhiên  bà mẹ    trân trọng con dâu. Cô này có thai con trai  đầu lòng, cụ  càng  quí . Nhưng bà chị  trở  về nhà sau khi  học xong đại học,    hai chị em  gặp nhau ,  rồi cô em  bị sẩy thai. Và rồi ..

Chị bỗng thở dài rồi cười nhẹ :

- Ông bà bảo “ xa mỏi chân, gần mỏi  miệng”  ,chị em ở xa  thì  lội bộ đi thăm rạc cẳng,  nhưng giữ tình thân.Còn ở  gần , chẳng   chóng thì chầy, có xung đột ngay .

Tôi chợt nhớ đến gia đình chị cả . Đã hơn nửa năm chị em không liên lạc với nhau. Người chị  lại buồn :

-  Chị em ruột rà  mà không tốt với nhau ,thì sao đòi hỏi em dâu tốt với mình .

 Tôi không  biết là chị đang trách    bà bạn hay trách chính bản thân chị .

- Giá như mà ngay thời điểm ấy tách  ra,  hai mẹ con    ,rồi hộ nhà cậu,mọi chuyện không   dây dưa đến  tận bây giờ . Kẻ  cố  nhịn, vì thấy mình  thân cô thế cô,kẻ kia  ra  sức làm tới. Ban đầu là     dựa vào chồng,   coi    khinh bà mẹ   chồng .   Ai đời  bắt một vòi nước ngầm  vào bể   để  lấy  nước cho heo ăn,sau này      không nuôi heo nữa, bà mẹ có    tưới cho mấy bụi bí  từ vòi đó, rồi chiều chiều bà  mở  nước rửa ráy, bà cụ   nhà chị lại      không ưa nước nóng, mà tắm cũng thích nước lạnh, vậy mà  chờ khuya, hai  vợ chồng  mò dậy, khoá đi .  Đứa con gái  năn nỉ mở ra  cho   mẹ xài,cả hai mặt mũi lạnh tanh, coi mẹ có khác nào khách trọ ..Ở nhà có một cuốn  album ảnh, cũng đốt sạch, vì   bộ  tách đẹp chị mua. Chị sắm cho  con  em,  sau này khi  tách nhà, thì nó giữ,  nhưng  bên kia nổi giận.Ôi cô em chị  khi lên cơn thì nhà  nó cũng đốt nếu có  thể..

 Bộ tách đẹp ấy,cũng đã bán đi để lấy tiền  chi phí  khi đau ốm cạn túi, mà chạy đi vay, chị gái cũng không cho. Nhưng tôi không   dám trách. Người bạn đã  quay  về nhà để  chờ cô y tá trong xóm đến tiêm thuốc cho, tôi ngồi lại  chơi với chị chủ  homestay.

- Đều bốn chín năm mươi cả.  Một bên  sự ham muốn không dừng lại,muốn     dứt điểm đối phương,buộc đối phương biến đi khỏi thế gian này . Bên kia thì cứ cố bám trụ. Cứ như là du kích nằm  vùng ngày trước,bão lay chẳng đổ,bom lèn chẳng rung . Bốn chục năm   cứ  ghè qua gầm lại,đâu phải một ngày .

 Tôi chợt nhớ đến một người thím  trong họ tộc  mà bà bạn tôi rất quí. Thím có một cô em chồng, cũng  độc thân,    nay cũng ở tuổi gần đất xa trời, tức là hai chị em sàn sàn tuổi nhau.  Cô này  được chú thím chu cấp hằng tháng, bây giờ các con lại còn   tậu cho  bà cô một … khuôn mộ  bảy tám chục triệu, trong khu   mộ    dòng họ, phòng một mai  người cô    hẩm hiu  đi xa.

- Thì vậy.Giá như con nhỏ nhà  chị nó ..như cô  ấy,tức là  đã đi dạy rồi bỏ nghề,lại ở xa,chịu phục tùng,thì cô em   ở tư thế bề  trên còn  cúi xuống . Đằng này  kẻ cực nhọc, trần ai mới ra hạt gạo, kẻ kia thì  quần là áo lụa, có khác gì một anh lười,mà ra đường lại được  chào bái, thì  có lúc chị cũng tỵ nạnh với nó .

 Tôi kêu lên.So với mọi  người, công việc kinh doanh của tôi cũng bị xếp vào diện “ kẻ lười “:

-Ơ,nhưng đó là sự phân công của xã hội.

 Đó,rồi giờ về già, mà có cả cái nhà to, có  sổ tiết kiệm …

- Của người ta,   bà này  giữ hộ. Tôi lại cắt  ngang

- Thì     họ cứ  nghĩ của nó, đó.  Một thân mà lắm của cũng dễ bị đố kỵ .

  Cho nên,chị   hạ giọng,  nếu  một bên cố chấp,mà bên kia cứ vờ như   nhịn, rồi là giằng  co mãi thôi. Chị  có nhờ mấy  người quen mợ ấy, bảo là mợ coi chừng mà mắc phải tội bạo hành người khác thì rầy rà.  Mày biết nó đáp sao  không? Ôi đi tù thì có cơm nhà nước, khỏi tốn cơm nhà .

 Đó là  cái lý của kẻ cùng đường .

 Ông xã nhà tôi đi    thu hàng mỗi chiều,nhân thể đón tôi về. Dọc đường,ông bảo :

- Cái bà này ngó  nhỏ con vậy chứ mà dai  lắm  nghe. Công ăn việc làm  lắm lúc thấy lao đao,rồi đâu ra đó,vì bà này   biết đặt cái chung lên cái riêng.Rồi chuyện nhà,  cứ bị xô qua  đẩy lại, mà  cứ  trơ trơ.  Vì bà này không quá coi trọng tiền của, mà bà   muốn giữ lại  bản chất , truyền thống tốt đẹp của dòng họ.

Nếu xét về tư duy “Tam đoạn luận” của ông Xô- crat - không biết tôi nhớ đúng hay sai-thì   cần thêm một  ý nữa :   vì  vậy đừng       hòng    tiêu diệt được bả,cho dù là dựa hơi chồng,rồi  con rể, con trai ,rồi chính bản thân.Tốt hơn là  ngày thì ra vườn dạo chơi, tối về mở ti vi   ru ngủ cho khoẻ thân, rảnh thì đi tán dóc  với hàng xóm, chờ con dâu sinh cháu đích tôn để ông bà mừng . Thế là chiến thắng .Thắng ba quân không  bằng tự  thắng mình .

Tôi nhớ  khi tiễn tôi về,chị gái  ngậm ngùi:

- Nhà  chị có một ông anh rể tên Phước, bọn chị quí lắm. Ừ thì tên Thắng là tên khai sinh , chứ  ai cũng gọi anh ấy là Phước .  Chồng chị cả đó. Anh ấy cư xử như một  người anh lớn  trong nhà.  Cậu Mai  khoẻ sau trận ốm dài, có hai con trai, là nhờ công lớn của anh ấy.   Hai mươi năm sau, có cô dâu cùng tên,mẹ chị rất vui. Nhưng …

Thôi. Cứ để cho   thời gian  bổ sung .

                           Thu Giang.

QUẢNG TRỊ VÀ NHỮNG CHÀNG TRAI HỌ BỒ ĐỀ.

    QUẢNG  TRỊ  VÀ   NHỮNG   CHÀNG TRAI HỌ  BỒ ĐÊ.

                    Thành  kính tưởng nhớ các anh  ra đi từ  trường Bồ Để   Dalat và  Quảng Trị.

 

Hiếu  nhớ  lại    dịp Tết năm  1976 ,  đưa Nghĩa về thăm  quê cụ  Xán  ngoài Nghệ An,ở lại  chơi cả tuần nơi nhà  ông bố vợ  Dương, ông Tính.Ông  có  cô em út   là giáo  viên cấp  ba,học  sư  phạm  Vinh,lấy chồng  đóng quân trong tận Quảng  Trị,  thế  là theo chồng vào đây từ  ngay sau  1975. Biết tin ông anh cả  về hưu ,lại vừa goá  vợ,  đang ở  với con  trai tại  Nghệ An ,chị muốn đón anh vào sống  cùng.  Như  vậy hẳn  ông   Tính sẽ dẫn  Nghĩa đi cùng.

Hè năm ấy,họ có mặt ở Quảng Trị.  Mấy năm  trước đó, Ông Tính rất chịu khó  ngồi biên  thử kể mọi chuyện về  Nghĩa,chắc  chắn là  mong   vợ chồng Hiếu yên tâm,và thế là,Hiếu  biết thêm   nhiều  điều  về Quảng Trị,miền đất  đã  một lần Hiếu đến với Đường   và những  người con của ông Định,miền đất có duy  nhất  một lần”đôi co”với người mẹ  đã rất  xa của con bé  Mi chị ( Phùng Hằng),bây giờ  Nghĩa lại ở đó,và có thể sẽ sống ở  đây.Người em gái tốt bụng của   ông Tính  ghi thư cho  Hiếu,chân thành và tha thiết : dù chúng tôi chỉ là thông gia,nhưng các con tôi rất quí cháu   Nghĩa,  coi  như  một thành viên  ruột thịt,nên chúng tôi  chọn  miền đất nắng gió này làm  quê  hương,thì  cháu  Nghĩa cũng vậy .

Ông Tính  xuýt  xoa :

-Úi,hồi tui đến,là  năm 72,73 chi đó,   vì theo xe    chú  em rể đi,  đâu đâu cũng chỉ thấy đổ nát,    tan hoang. Chừ mấy năm rồi,may ra đỡ  hơn.

 Hiếu thấy trước mắt  một  ngôi nhà thờ    gạch khá đồ sộ,nhưng  bây giờ ,mùa hè  1973  ,dấu  vết còn lại là hai   bức vách  dài    sâu hai bên, và một bức  ở cuối  nối hai vách kia,hẳn là  bờ tường cung thánh,nơi  có  treo cây thánh giá  lớn,bệ thánh  để các  linh mục thực hiện các  nghi lễ.Mái  ngói đã    tung   hết,chỉ còn     nhiều thanh gỗ    xà nhà, đứng  bên trong thấy  nắng chiếu  loang lổ trên nền cũng ngổn ngang  đầy  những    đống  cây vụn, có lẽ  trước kia là  ghế  ngồi dành cho giáo   dân,những bàn  quì  nhỏ nho   sau các hàng ghế.Hai bức vách  phải trái của ngôi   nhà thờ  cao vòi vọi, còn  sót  nhiều cây cột trụ  to    đắp tượng hình nổi  các thánh.Một   nơi mà  hằng ngày, hằng tuần vẫn có  biết bao     người dân tìm đến  để  giải toả  nỗi lo  toan trong  cuộc sống,bây giờ … Không ai bảo ai, mọi  người đến thăm chỉ đứng ở bậc tam cấp dẫn  vào  bên trong  gian chính của nhà thờ, kính cẩn  cúi đầu làm dấu thánh  giá.  Biết bao con  người đã nằm xuống nơi này,và  nhờ  những bức tường đá vững chãi  cao vòi vọi kia,mà biết  bao con  người tránh được làn tên mũi đạn  .  Độ hơn hai mươ i năm sau,   khi cả gia đình Hiếu  ra thăm  Nghĩa, vì  lúc  này  hai vợ chồng  người em Ông Tính    cũng đưa ông và  Nghĩa    cùng chuyển ra thị xã Quảng Trị,  cũng là lúc hai cô con  gái    hoàn thành  chương trình học đại  học   khá  gian nan,  sau hè này  sẽ đi học lên  một  nơi cách quê  hương nửa vòng trái đất,hối thúc  Hiếu “đi thăm bác  Nghĩa “.Bông có chứng say xe,  nhưng  cả  nhà   động viên :

- Có thuốc mà,với có  bao nhiêu  người bên cạnh,lo  gì !

Mỗi  người một tâm trạng. Bông  thì vui  lắm.Hai cô con gái  m ới ngày nào  còn đỏ hỏn, nay đã là  những thiếu nữ  đôi mươi,tươi như hai đoá hoa,hồn nhiên,lại  tràn đầy tự tin.Cả xóm nhiều  người  khen pha nỗi  tỵ  nạnh: Nhà đó mà có hai đứa con gái thật.. ngon ! Các nàng   từng nghe bố mẹ  nhắc đến  đầy tai  về ông bác  rất ư là đặc biệt này. Bố  Hiếu còn gọi  bác  Nghĩa  bằng  một  biệt danh đầy kính trọng,Tía; vì   với Bố,cuộc sống hôm nay của  Bố,có một nửa là của bác  ấy,cứ như là “một cặp  không thể tách rời”,mẹ thì hễ hai chị em có   gây sự v ới nhau-thì bởi cùng    sinh  ra trong một thời điểm,lớn lên trong  một nhà, cùng đi học, cùng vui chơi, mà là con gái,thì cũng có lúc bất đồng ý kiến, rồi  cũng va chạm,rồi  ghen tỵ, rồi giành giật,  - là  mẹ quát :

- Có  thôi  không ? Phải học  gương bác  Nghĩa với bố mày đấy.

 Thế rồi mẹ  ngồi kể lể,nào là,hễ ông này  đau là ông kia lo sốt vó,ông kia có  miếng gì  ngon là  nhịn cho ông này, Ông   kia   được  ra  phố  học,  trước đó phải  tìm nơi gửi gắm ông này,ngày đêm không bao giờ  quên ông này,còn hơn cả cha thương con nữa,rồi : ông  Hiếu  chỉ lấy mẹ vì mẹ  đồng ý  để ông ấy đón bác Nghĩa về sống chung,chứ  các cô  khác,họ nào  chịu.

 Hai nàng tò mò :

- Vậy bác  Nghĩa  hơn ba  bao  nhiêu tuổi ?

 Hiếu ngần ngừ :

- Tại hồi ba vào trong Viện Dục Anh   còn nhỏ lắm,đâu mấy tháng thôi,thì  bác  Nghĩa đã ở đó. Vì  khi ba có  ý thức, độ   năm tuổi,thì  bác ấy và ba được kết đôi,chỉ  vì  bác Nghĩa rất hiếu động,còn ba lại  tật ở chân,đi  nẹp,các cô luôn phải canh chừng .. Hình như lúc đó bác ấy cũng chỉ   năm sáu tuổi thôi.

 Giờ ra thăm  thì chúng mình nên mua quà gì cho bác ấy  đây .Áo quần vùng nhiệt đới,thì bố mẹ đã sắm, bánh kẹo thì  nay bác ấy cùng độ tuổi với ba,là gần ngoài  năm   mươi,ai lại còn thèm  ngọt.Bông bảo :

- Tụi bay sắm cho bác ấy  một cây gậy , cả ba mày cũng vậy.Hồi trước hễ ông này có món gì, là ông kia cũng phải có. Mẹ nhớ ngày hai ông theo Bác Dương về quê, mẹ bế tụi bay tiễn ra cổng mà thấy buồn cười:hai ông  hai nón,hai áo ấm,hai ba lô, hai đôi  dép,y như  nhau.

 Hai cô gái kêu lên:

- Như  tụi con,hai  kẻ  sinh đôi.

 Hiếu gật gù :

- Ừ, sắm gậy tặng bác ấy, vì    ông này cũng có tật đi  nhón chân.Tuổi năm mươi,rồi qua  sáu mươi,bảy mươi mấy hồi.

  Sẽ có  những nơi  Hiếu  muốn trở lại ở  Quảng Trị.Bờ sông Thạch Hãn,hè năm 1973,  cuộc  tiễn đưa   các   tù  binh   hồi  hương   quê,  nơi mà  những du học sinh năm ấy về thăm   nhà,  được đưa ra  đây,được  nhắc   nhở   về trách nhiệm với  quê   hương,  nơi Đường thì thầm vào tai  Hiếu,rồi hoà bình sẽ đến thôi... ;  và  ngôi nhà thờ đổ ngày nào . Bây giờ còn  một nơi nữa .  Một ngôi trường tư thục trong thị xã,nơi  này cả  Hiếu và  Đường đều có  những   người  bạn cùng theo học, và họ cũng đều đã đi rất xa ..

  Người em   rể của ông cụ Tính   bây giờ đã chuyển  sang làm quản  lý  một công ty vận tải lớn ở miền Trung,nên  giúp   các vị khách phương xa thuê một chiếc ô tô với giá thật đặc biệt, khiến việc đi lại  những nơi mọi  người dự định  thật   dễ dàng.  Hiếu   nắm chặt tay  Nghĩa.Ông này về đây, hợp  cảnh,hợp  người,  da dẻ hồng hào,tóc vẫn đen nhánh,ngó như trai ba  mươi.  Nghĩa  vẫn  cứ vô tư  như  ngày nào. Không bao giờ  buồn,  không  hề một giây lo lắng,  đến  bữa thì ăn,  đến giờ thì  ngủ,  chân tay không lúc nào ngơi việc, ai trêu cũng chỉ cười,ai nói  khích cũng không giận, mà lặng thinh,  coi ti vi thì chỉ    mê đá bóng, à thế là vẫn không ưa phụ nữ,các cô có chân cẳng như  ..chân con nhái (?)   vẫn thích  chơi đùa cùng trẻ.Hai thiếu  nữ thì    vô cùng thích thú vì  bác Nghĩa vẫn nhận ra chúng nó :

- Con Mi chị mặt tròn,con Mi em mặt thon nhọn.Đứa  giống cha, đứa  giống mẹ.

Hai nàng đều   bất giác  đưa tay lên sờ  má.Câu  nói “Đứa  giống cha, đứa  giống mẹ.” chúng nó đã  nghe cả  ngàn vạn lần,mỗi khi có  người thắc mắc, từ dân làng,  bạn bè của bố mẹ, thầy cô, bạn bè của chúng, cả  những  người   đi  đường “  ừ biết là sinh đôi,  cùng tuổi tác,vóc dáng, trang phục,mà mặt mũi thì ..hơi  khác “. Ông  bác mấy chục năm  mới gặp lại,ngày ông rời  quê cũ ra đây,hai đứa bé chỉ mới  biết đi lẫm chẫm,mà ông nhớ :

- Con Mi em là khóc dai,con Mi  chị thì  gào to phải biết.

 Cả xe cười ồ. Vậy  là đâu có  đứa nào thua đứa nào. Tên Mi cũng do bác đặt  cho. Bông nói,khi đưa hai  contừ  nhà  thương đẻ    về,là phải đón bác  đang gửi ngoài nhà  ông bà Đảm mấy hôm cùng  về, vì  bố Hiếu lo mẹ đi đẻ,bố đi làm , không ai canh chừng.Ở nhà ông Đảm, mọi  người rất vui vì biết  vợ Hiếu sinh một lúc hai “con mèo “, vậy là bác   Nghĩa buột mồm:

- Hai con mi mi .

 Gọi là mi mi vì nhà Hiếu có con mèo cũng đặt tên đó. Dù  đã  ghi tên  khai sinh là Phùng Hằng,Phụng Hằng,gọi gọn là Phùng,Phụng, nhưng gọi Mị chị,Mi em  nghe  gần gũi hơn. Bà Phượng là hàng xóm  kế bên lại có anh con trai tên  Phùng,chị con gái tên Phụng,nên,dù là  ngẫu  nhiên,vợ chồng Hiếu cũng   rất ít gọi con bằng tên  khai  sinh,vì   ngại đụng chạm.Ở  đây, có  người tức khí hàng xóm, bèn lấy tên ông ấy đặt cho đứa bé con mình,thế rồi   suốt  ngày cứ mắng con, mà thực ra là     xỉ  vả  hàng xóm cho bõ tức .  Ông Đảm còn bảo, khi sinh  Đài,cứ đặt tên nó theo ý mẹ nó, nhưng  một hôm,có ông  cụ trong họ tộc bảo,gọi tên khác,vì tên này … là tên bố ông ấy.Thôi khai sinh đã lỡ,ở nhà gọi nó là Bé, cho tiện .

 Bây giờ hai con Mi Mi,  với hai ông một thời là  hai gã dính lẹo, và bà mẹ,ngẩn ngơ đứng trước  ngôi nhà thờ đổ  ngày nào.  Hiếu  vẫn có cảm giác  như Đường đang đứng bên cạnh, nét mặt  đầy thành  kính . Đường được  một  người con của ông Định nhận đỡ đầu  trên con  đường hoạt động cách mạng, để tạo một  vỏ bọc an toàn,vì vậy anh được rửa tội,  nhận tên thánh, đi nhà thờ dự các thánh lễ thì được nhận bánh thánh ,trở thành kẻ tái sinh làm con Chúa. Về đây,    lòng Hiếu chợt  chùng  xuống. Bao lo toan, bon chen , giành giật, xuôi  ngược bôn ba, tâm trí  căng thẳng, nay thật   an bình .  Hình ảnh   ba bức tường màu trắng,    nền nhà ngổn ngang   cây gỗ vụn khi  chiến tranh  như tạm dừng ở đây , ngày ấy có  Đường  bên  cạnh, nay trơ  ra   mấy bậc tam cấp rất rộng và dài, bao quanh  cỏ dại dày và xanh um,  phủ kín lối đi. Từ mấy bậc tam cấp nhìn lên,bức tường  trên  cung thánh   không còn cây thánh giá,  nhưng  các ô cửa hình chữ nhật, hiện lên rất rõ, dựng  song song, cân đối,khiến cho   khu khung thánh sáng sủa hơn, vì  bên trong ba bức vách, qua thời gian, rêu xanh phủ kín,màu mốc xám, màu gạch đỏ loang  lổ ,hẳn nếu tìm đến  một mình,hẳn sẽ thấy  lành lạnh,bóng tối   vây bủa . Như có tiếng Đường bên tai :

-Nào,cậu cầu  nguyện với tớ  nhé. Xin Ơn Trên ban  bình an cho tất cả chúng con.

Họ  chớm đi ra thì có  một phụ nữ  bước vào. Chị  có  dáng cao dong dỏng,  gương mặt  hiền  dịu và   nghị lực của   người miền gió cát,tóc búi dài,   cầm chiếc nón lá  vừa vội gỡ  ra để  hai tay  chắp lại, cúi lạy.Chị  bận chiếc áo xanh biển  đậm,quần vải đen,đi đôi dép  nhựa   hồng.Theo sau chị có một chú chó    ngộ  nghĩnh, chân   rất dài, lưng cũng dài, lông  trắng  tinh, ngắn  như  dính sát vào da   khiến  vóc dáng chú  cún này tròn lẳn, nhưng cặp mắt rất sắc.Chủ  nhẹ nhàng,khép nép đi trước,tớ   lon ton  bước theo. Người phụ nữ  khẽ khàng  để chiếc nón lá trắng  lật úp  ngay ngắn  qua một bên,rồi   dọn tư thế   quì đầy  nghiêm trang, ngưỡng vọng, chú chó  nhìn lưng chủ,rồi có lẽ nó biết đoàn khách phương xa cũng đang  âm thầm  theo dõi   một  giáo dân tìm đến viếng cung thánh, nên   chú cún  lập tức  quay  người ra,đứng  thẳng một hàng với chủ đang quì, đầu nó hướng về các vị khách, miệng khẽ gầm gừ,mắt long lên  sòng sọc, như muốn bảo : hãy để cho chủ tôi cầu  nguyện, đừng có  gây sự. Ai nấy bấm tay nhau,  như bảo , thôi ta nên đi.Nhưng  vừa khi ấy,một bóng  người cao to, tóc vàng, kính cận trắng,   đeo máy ảnh. Anh ta đã kịp  nâng khung máy  lên, và  một tia đèn chớp loé.Mấy    cú bấm liên tiếp.  Người phụ nữ vẫn lặng lẽ cầu  khấn, còn chú chó vẫn gầm  gừ rất  dữ dội trong cổ họng,mắt không ngớt  ném  những tia cảnh giác về  đoàn  khách,nay có thêm một   nhiếp ảnh gia  nước ngoài .

Một người Mỹ, một nhà báo,đi du lịch kết hợp công việc.  Anh ta cho  mọi  xem những bức ảnh vừa chụp. Qua ống kính,hình ảnh  khuôn viên bên trong  gian nhà thờ đổ bỗng hiện lên thật  sống động,ấm áp với    khoảng không có  rất  nhiều vuông cửa chữ nhật   chứa đầy ánh sáng trên   vách  tường rêu xanh  xám, vóc  người giáo  dân ngoan  đạo  nhỏ bé, khiêm nhu, tín  cẩn,khép nép  trước  khung thánh, bên cạnh màu trắng nổi bật của chiếc nón lá lật úp, tạo thành một  khối tam giác,  ngay phía  sau là chú chó lông trắng toát, cổ  ngước lên cao, tư thế bảo vệ.  Toàn khung  cảnh của      ngôi nhà thờ   bỗng   tươi  sáng, sinh động với  những gam màu  khá hài hoà,màu xanh của rêu,của cỏ,màu trắng của chiếc nón lá,   người phụ nữ  áo quần màu tối,    đôi  dép hồng và  chú  bạch  khuyển . Cảnh  không còn   tĩnh  mich, mà   đầy  sự sống. Đường  vẫn ở đây, Hiếu chợt có cảm giác    thật  rõ .

Họ đứng  đấy ,chờ đợi.Người phụ nữ lặng lẽ  ra ngoài ,nét mặt đã bình thản hơn.Chị đội nón ,bước đi,chú chó trắng   lon ton bên cạnh. Hẳn chị đã đến đây nhiều lần lắm rồi..

 Đoàn  khách phương xa, cả   người phóng viên  ngoại quốc,lại chia nhau các bậc tam cấp  trước khung thánh.Họ  đứng, chắp tay , mỗi  người một  lời  nguyện chân thành

.   Cả  người  khách cùng  đoàn của  Hiếu tìm đến    Trường Bồ Đề ngày  nào .Người bạn của  Đường, ngày tuổi học  đệ thất từng  đến học ở đây. Đường kể   anh ta bị đọc tên đuổi ngay  giữa  lớp,một ngày cuối đệ  thất, mùa hè vừa tới.  Người bạn  bảo  nhỏ với Đường,hôm qua chị tao,đang học sư  phạm tiểu học  ngoài Bình Định  cũng bị   kêu lên văn phòng,buộc thôi học. Vì  người  bố của họ  bị bắt và   hy sinh trong nhà lao Thừa Phủ,Huế.  Lúc đó,  Đường cũng chuẩn bị vào miền cao  nguyên. Mấy năm sau, bỗng Đường nhận thư gửi từ  Quảng Trị vào. Bạn kể đang theo học ở đây,vì  do bị đuổi,nên  không có trường công  lập nào nhận hồ sơ cả. Bạn viết thêm,tớ học ở đây, cũng gặp  các anh từng có  bố mẹ đang hoạt động vùng như nhà tớ. Rồi bạn cũng    gia nhập đội  điệp báo miền,và hy sinh.

Ngày  bọn  Hiếu tìm đến,năm  1973,  cả khuôn viên trường  đầy cỏ dại,bờ rào sập đổ,     cây cối  nghiêng   ngả, những bức vách tường chi chít  vết đạn,   có  nhiều chỗ trống hoác, nhìn thấy bầu trời trong xanh trên cao, mọi khung   gỗ  gắn cửa cũng đều   biến mất,chỉ còn những  khoảng  vuông trống rất to trên vách.   Lan can  chạy quanh lầu  đổ  sập xuống đất từng thanh dài, trơ nền xi măng, khiến cho   người vừa leo lên mấy bậc thang  từ tầng trệt dẫn lên đây ngập ngừng  khi  muốn bước thêm,  tất cả đều  vụn nát,  chỉ có  những khung thép của hai dãy tầng lầu vẫn sừng sững, nhưng  thoạt trông vẫn có thể hình dung  một cơ sở  giáo dục khang trang  một thời.  Hiếu chợt nhớ , dạo anh  làm  việc ở   khách sạn HD, trên Dalat, sau biến cố  Mậu Thân,có một đoàn lính lên cao nguyên  dự đám  cưới, vì cô dâu là  nhân viên  khách sạn,chú rể là đồng đội của họ, tất cả  đều là  những  thanh niên còn rất trẻ.Có một  người nhận ra Hiếu, vì   bàn chân đi  nạng và bàn tay sáu ngón của anh . Bạn từ thời ở viện Dục Anh. Nhưng chính anh  này    cũng là  bạn của  Đường , lẫn cả anh  chàng từng là bạn  thân thiết của  Đường  từ trường Trần Quốc Tuấn Quảng Ngãi chuyển ra . Hiếu tò mò, cả hai phá lên cười : là dân Bò  Đá cả !.  Anh bạn tạm gọi số một,  từ  mái trường  thuộc họ Bồ Đề ra đi, và  anh số hai này  cũng từng là học sinh ở  Bồ Đề Quảng Trị. Anh bạn  bảo, khi  Hiếu rời   viện mồ côi,người bạn   vẫn được ở lại,  khi  lên  trung học đệ  nhị   cấp,lớp  đệ tam,( lớp mười )  thì   có   người bảo lãnh ra đây, nhận làm giám hộ.  Rồi anh đỗ tú tài,đi sĩ quan  Thủ   Đức. Ba   thằng,đứa Dalat, hai đứa Quảng  Trị,mà quen nhau, thiệt tài.Họ nháy mắt, bảo quen vì   có lần dự trại   các quân khu,  Đường thuộc Quân khu Hai, hai  anh kia Quân khu Một ,tình cờ  kết  nghĩa.Hiếu phải  tin,vì cả ba  đều có  những   cuốn đặc san do trường Bồ Đề  Dalat  in, cùng  thuộc  “ Bồ  Đề hành  khúc “,cùng  từng tự hào  ngân nga “ đức  trí trau dồi luôn nhớ ghi công ơn bao  người”.

Một hôm  chợt Đường tìm  Hiếu, bảo,có nhớ cái tên  thiếu uý hồi đi đám cưới,là dân Bồ Đề vớ i tớ không ? Nó hy sinh rồi,mà là  người  của ta đó.Của ta ? Như vậy, anh ta  dù là sĩ quan từ lò Thủ đức ra, mà là  đồng chí của  Đường !  Và   một hôm, có tin  cũng từ  Đường, người bạn  cùng  quê, cũng từ một họ Bồ Đề,  từ Quảng Ngãi ra   Quảng   Trị,  anh này   vô chiến khu, cũng đã  bị đày ra Côn Đảo, và có lẽ.. Hiếu bỗng ứa  nước mắt.  Khi rời  Viện Dục Anh, Hiếu vẫn mong có ngày  cùng  Nghĩa gặp lại  nhiều  người bạn. Nhưng  phút  giây đoàn tụ  thật ngắn  ngủi, mà  giờ khắc biệt ly sao lê thê quá !

  Ngôi trường  vẫn  vẻ  đổ nát  mấy chục năm  họ trở lại.  Khu dân cư      vùng lân cận  đã  đông đúc, đẹp đẽ,vui tươi với  nhiều biệt thự khang trang ,cổ kính,ngôi trường nay bao quanh   khuôn viên  có bờ rào,nhưng  bên trong  vẫn nhữ ng   lan can sập xuống, những bức vách trống hoác do bom đạn, khung cửa trơ  khoảng trống,nhữn g mảng trét tường    bị bong đi, bày ra những  tầng  gạch táp lô  xây   nhà.  Trường cũ  của   ba   chàng trai  họ  Bồ Đề     nay là    một di tích chiến tranh,  được bảo vệ  chu đáo. Nhưng,đây còn  là  những chiến binh kiêu hãnh, ưỡn ngực  ra che chở cho    cư  dân phố thị, mang hình bóng hai  người bạn của Đường,  và  có thể   và cả  Đường,cả  người  chị  gái vốn là một cô giáo, dẫn em ra  đây gửi gắm, khi cô miễn cưỡng phải giã từ  ước mơ bảng đen phân trắng.

 Có dịp  Hiếu về một miền quê  ven Đồng Nai,nơi Đường vẫn ghé thăm anh con  trai ông Định, trạc tuổi Đường, một thời làm phó quận trưởng ở đây,  rồi ghé  thăm  khi Đài  đến đây làm cô  giáo trẻ, anh gặp   những  người  dân có hẳn một thôn,   đều là   những bàn chân từ    nơi có  ngôi nhà thờ   đổ, ngôi trường họ Bồ Đề  hoang tàn,   mà    tìm  vượt ngàn dặm, vào    tận sâu trong miền  đất đỏ  Nam  Bộ, hẳn có  người ra đi từ mái trường này,có một lần đi ngang và   lặng thầm  cầu  nguyện   trước cổng nhà thờ,họ thấy  an lòng.

Chốn quê nhà vẫn còn đó   bức tường gạch có  dấu thánh giá, những vuông cửa    nằm nguyên bên bức vách táp lô và  vô số những nẹp sắt   giữ cho  khung   của nhiều lớp  học còn mãi đến hôm  nay và ngày mai .     Ngày  Thương  Binh Liệt Sĩ   27.7.2024

   GIANG, BÉ VÀ  TRE 

 (   trích tiểu thuyết  Ven hồ )

 

BỆNH DO KHẨU NHẬP

 Bà cụ mẹ của  Vân Thanh  phải nằm viện  hai hôm, rồi ở nhà tĩnh dưỡng thêm   hai hôm nữa,  chỉ vì  một chứng ,theo lời bà, trúng thực.  Bà   có tật rất mê  các  món rau   sống  trộn dầu dấm, dù khi  thời tiết   ấm áp  mới  chọn món này như  những người dân  vùng  mưa  nhiều hơn nắng ở đây. Nhà tôi  toàn  người cao tuổi,  sức  khoẻ  bị lệ thuộc  nhiều vào chuyện ăn uống, nên món rau trộn , rau sống chỉ  có trong thực đơn  những buổi trưa nóng bức  sau tết,  hoặc  hoạ hoằn  nhà có khách,  hơn nữa đôi bận  đạp xe đi tìm mua  hàng họ  về kinh  doanh, các món có liên quan khá nhiều đến cây cối, hoa các loại, dâu tây, cây rau hoa Ác-ti- sô,   gặp  nhiều khu vườn trồng rau  chủ nhân  dùng thuốc diệt côn trùng  phun bốc mùi  hăng nồng,tôi không mấy thiện cảm với   các thứ rau củ này, nên ít chọn đưa vào bếp. Vùng cao  nguyên,  nơi có  nhiều  nhà vườn   chọn các giống    thuỷ tổ    lê- guym   mà  người Pháp đưa từ  nước  họ sang đây   vào  dạo     cuối thế kỷ  19,có rất  nhiều   loại rau chế biến thành món “ trộn sống “ theo cách mà tôi nghe cư dân ở đây gọi,  rất  ngon. Rau xà  lách, xà lách xoong, xà lách  cô rôn  , ngay cả bắp sú  cũng trộn  sống, rồi cà rốt, …    Dạo tôi mới nhập tịch  xứ này, những buổi trưa  nắng to, bà thím có  món trộn đơn giản. Rau  rửa sạch,  để   ráo,  rồi  tưới dung dịch  “ nước trộn “ gồm   nước mắm có pha chanh đường,nước  lọc, cùng ớt  tỏi giã nhuyễn , thêm  muỗng dầu mỡ  đã phi hành thơm   lựng . Có vài  chiếc trứng gà luộc cắt lát rải lên, hoặc một nhúm đậu phụng rang, sau cùng rắc lên nhúm rau thơm, rau húng , rau bạc hà.. Cứ thế trộn đều cho mọi cọng rau được thấm  đẫm các gia vị. Vậy là giành nhau ăn, ăn no vì rau nhiều. Khi nào có  khách thì mới   đặt lên đĩa vài lát thịt bò . Ở  Đồng  Nai, một lần bố tôi  ghé thăm,  đem theo mấy cây bắp sú Dalat ( mà  ở  vùng  đất đỏ này gọi là  cải tròn, để không nhầm với  cải thảo, là cải dài ), do ông  được biếu ngay tại vườn khi lên cao nguyên  , hai bố con tôi  tạt vào chợ Định Quán mua mấy lạng thịt ba chỉ. Xuống trường bà bạn nằm ở cây số 108 trên quốc  lộ Hai mươi,   bà bạn  dẫn khách qua quán,  mua mấy chiếc   bánh tráng làm bằng  khoai mì,cùng   túm hạt  lạc khô . Chúng tôi  xúm xít chế biến món “ bắp sú trộn thịt heo  xúc bánh tráng “. Bắp  sú cắt thật mỏng như sợi chỉ, rửa để ráo,có chần sơ   nước  nóng .  Thịt đem luộc, cũng cắt chỉ. Lạc rang lên,giã  nhỏ,   bánh tráng nướng chín . Thêm chút  nước mắm  pha  chanh đường ớt tỏi. Ba  người   ngồi trong gian nhà bếp vắng vẻngày chủ nhật  của  ngôi trường  làng quê  mênh  mông,  nhai nhồm nhoàm,sung sướng,  bất   ngờ  nghe có tiếng rào rạo bên kia  vách nứa, tiếng   nghiến răng trèo trẹo. Thì ra hai chú heo  mập của bọn học trò trong Liên Đội nghe chúng tôi  nhai ngon lành cũng ..hoà theo. Bạn tôi giải thích vì ở đây, bọn trẻ đôi khi   đến  “ thăm heo “,    đem bánh tráng nhà làm , chia nhau ăn,có khi đút cho các chú ỉn,nên bây giờ thấy chủ khách xúm xít  nhai,chúng cũng thèm . Lúc  về lại Định Quán,tôi chợt  nghe bụng nằng nặng ..  Hôm ấy   bố con tôi ở chơi  với bà bạn mãi đến gần khuya, rồi  hai bố con về huyện,  sáng  sớm  hôm  sau  ông bố đón xe lên tỉnh, tôi qua  trường. Bữa tiệc rau bánh tráng diễn ra  trưa hôm trước, mà mãi đến chiều hôm sau tôi mới cảm thấy đoi đói. Bà bạn cũng bảo : cả ngày hôm ấy tớ chỉ ..uống nước . Hỏi bố tôi thế nào về món ăn mà ..heo cũng thèm,thì ông cười :  bố ăn cháo  hai bữa, còn sáng đón xe lên Biên Hoà, vào  họp,bố  xin người ta  … ly nước lọc !

 Tôi đem  câu chuyện này kể với bà  Vân Thanh sau khi biết  cụ bà ở nhà   đã khoẻ  v à món rau  trộn sống tạm  gác  qua  . Nào  ngờ bà kia mở to mắt :

- Nghe tả  ngon quá .  Tui  chỉ  ăn  rau cải Dalat là  toàn  nấu canh. Thứ bắp sú  chị kể thì  ngon nhất là  …luộc chấm trứng vịt  trắng dầm trong nước mắm thật cay !

  Giây lát sau như nhớ ra, bà già này thêm:

- A, còn món thịt vịt ăn với cháo trắng, có rất nhiều bắp cải    tròn này . Ăn dưới chợ Tùng  Nghĩa, Đức Trọng.

Tôi đi thăm  người  bệnh,  hỏi han :

-  Dì     trộn rau gì mà bị đau bụng ?

 Tôi chuẩn bị nghe câu “ bắp sú với thịt ba chỉ “,  nhưng không bất ngờ khi bà lão  cười :

- Rau xà lách  cô rôn, ở đây  gọi là  “ xà lách cứng “. Ôi sao mà tôi mê .!

 Cô con  gái  bực bội :

-  Người ta  ăn với phở , mà  ăn đôi cọng, lấy hương lấy hoa. Còn má tui hả, bả quất luôn  một ..thau !

 Loại xà lách này lá dài, cứng giòn và trắng xanh,   khi tước cọng tươi đã muốn đưa lên miệng,  mỗi cây có thể đầy một  chiếc thau nhỏ. Thêm dầu dấm và chút gia vị, thì cứ  ngồi mà  nhai, quả là mê. Tôi biết có  rất  nhiều   người  mê rau này, mỗi bận ăn phở  , phở nhà nấu, một  mình  cũng hết gần nửa cây rau !

 Bà cụ dấu dịu vì   phải  buộc cô con gái đưa đi bệnh viện lúc cô này   vừa từ cửa hàng về, ba giờ sáng, rồi mất mấy ngày  công của nó :

- Thôi bận sau …hổng ăn nữa !  Bệnh là do  khẩu nhập !

 Tôi an ủi :

-  Do  dì    thấy ngon mà, phải không ? Bận sau  dì nấu canh lên ăn, rau này nấu với tôm tươi rất  ngon,mà  ấm bụng.

 Bà cụ chỉ cười cười . Đã gọi là  xà lách, mà nấu canh thì còn gì là   ..xà lách.  Chờ bà vào nhà trong, Vân Thanh  bảo tôi :

- Vậy chứ thấy có bán ngoài cửa là ra mua vô,    nấu một món canh,bầu bí   gì đó,  rồi rau kia ăn kèm. Tui có cản cũng được.

 Hai mẹ con ở  chung, mà do cái cửa hàng tiện lợi nên xảy ra cảnh “ cơm một niêu ,lều  một gian “ ở  họ . Khi bà mẹ ăn sáng, ăn trưa thì  người con đang ngủ, đến xế xế,  bà mẹ còn lửng bụng, thì  người con ăn vội ăn vàng để kịp ra quán. Bà   lại ăn tối một mình .

 

 

 So với hai  đứa tôi, bộ ba    gồm bà bạn vườn chuối ( cứ gọi vậy cho dễ  nhớ ) bà  Xanh Mây và tôi,  thì bà này  có thể nói đã chu du khắp thiên hạ.  Nhà Vân Thanh  ở khu Bảy  Hiền,    trước giải phóng nơi này  một  xưởng dệt vải  lớn . Bà mẹ có hai đời  chồng, Vân Thanh  là  kết quả  mối tình của bà  thời  còn tuổi tròn trăng cắp sách đến trường . Đứa bé chào đời  , được gửi cho các ma  xơ  chăm để mẹ còn học hành. Khi   ông bà ngoại  gả cô con  gái   đi lấy chồng, thì họ đón cháu về. Vân Thanh bảo mình  không biết ăn  rau, ăn trái cây, mà chỉ    ưa món chả lụa, là  món thịt nạc được  xay ra   và hấp chín . Hồi đó món này   hiếm, nên hễ bữa nào mua không được là coi như  con bé bỏ ăn !  Saigon được giải phóng,  Vân Thanh khi ấy mới mười  bảy,   không cùng các  em    vượt biên theo bố mẹ, mà qua  ngoại, cùng các cậu, dì  đi thanh niên xung phong.

- Tui cũng là dân ‘ cẳng đau “  ( cao đẳng  sư phạm ) như mấy chị chứ bộ. Ở trong  liên đội thanh niên,tôi lanh lẹ nên  được ưu ái, được cho đi học bổ túc, rồi học sư phạm.

 Tôi nhướng mắt :

- Sao có  lần tớ  nghe bà  ở nhà kể bồ từng  vô  Chí  Hoà  ở …

 Gia đình chú ruột tôi  vượt biên   năm 79 cũng bị bắt, sau đó họ lại  đi tiếp. Hẳn bà này cũng thế . Nhưng câu trả lời đầy bất ngờ .

- Thì tại mình ham tiền . Hồi đó ra trường, tôi chạy  chọt  nên có chỗ dạy ngon, ngay bên thềm nhà! Có lần  mấy đứa bạn   dạy dưới  Sông Bé  ,mỗi bận   về Saigon, ôm theo lu bù vải  đem  bán, rồi mua  đồ linh tinh ở đây đem lên trên sóc bum,   cứ vậy,  sướng lắm .Bà  biết phải không,hồi đó  vải nhà  nước  bán cho  người dân tộc rẻ rề,mà họ đâu có mua, vậy là  mấy cô giáo  người Kinh gom hết,một lời ba bốn .. Tôi mê quá, đi mấy chuyến, quên hết  chuyện lên lớp. Ban đầu hiệu trưởng còn   bao che,  nhưng rồi, mình kéo theo mấy bà  thương  nghiệp ở dưới,  vậy là  thành từng chùm !

 Ra tù thì ông bà  ngoại không còn, nghề  nghiệp chỉ là hai bàn tay trắng,  Xanh Mây ta đi lấy chồng, để có chỗ  tựa nương,nói theo lời bà này, để chồng  nuôi. Sanh hai con thì mất cả hai,chồng theo vợ bé, Vân Thanh lại bơ vơ. Bà mẹ bảo lãnh qua   Úc,  nhưng sau đó bà lại cùng cô con gái tội  nghiệp hồi hương . Họ lên Dalat du lịch, rồi tìm mua nhà, mở  cái hotel nho nhỏ,  cứ vậy mà sống cho đến hôm nay .

 Vân Thanh hôm nay là  một bà  lão  ngoài sáu mươi, tóc hớt tém,nhuộm vàng để dấu  đi  màu thời gian, quần  jean,áo T-shirt, giày ba ta  diện bất kể mưa nắng, hút thuốc lá phì phèo và  khoản bia  thì các ông cũng thua xa .Khi tôi  mở cửa hàng, tìm  một kho  dự trữ  thì gặp bà này . Gặp lại thì đúng hơn,vì thuở  Xanh Mây vừa mất đứa con thứ hai, nguy cơ hạnh phúc đổ vỡ, bọn tôi,  có cả bà già vườn chuối,   cùng kéo về một nơi không mấy ai tìm đến : một đan viện . Ba  người ba số phận nhưng đều có một nỗi niềm ,đó là cùng rơi vào bi kịch. Bà  già vườn chuối thì  vừa   về quê, đứng lớp  chưa bao lâu đã ngả bệnh,rồi bị  thuyên chuyển , có  nguy cơ  buộc bỏ việc, tôi thì  cũng  muốn đổi  nghề,còn Vân Thanh   quyết định ra nước  ngoài .Tương lai mù mịt. Có ai lên Dalat mùa sương, mỗi sáng bước ra hiên,bao quanh tầm mắt là  những khối trắng bồng bềnh  như có một bàn tay tung ra từng mớ  bông  gòn khổng lồ, ẩm ướt, giăng mắc lên tất cả . Lạnh, ẩm ướt, buồn   bã . Con  người  rơi vào khối bông  gòn khổng lồ đó không biết hướng bước tới, còn bước lùi là vào  nhà  đóng cửa, trùm chăn !

 Đan viện ,nơi chúng tôi tìm tới,  là  một tu viện dành cho các  nam chủng sinh. Ông linh mục Minh Tiến,bố đỡ đầu của bà già vườn chuối,   năm nào cũng tìm cách đưa các chị hội viên  một tu hội đời do ông tổ chức ,đi tĩnh tâm một tu viện nào đó, để  , theo cách hiểu rất trần thế của bọn tôi, Xanh Mây và tôi, thêm xăng nhớt cho bộ máy của  cỗ xe hoen gỉ bao  nhiêu năm   .Mười lăm  chị, tuổi  từ ngoài ba mươi trở lên, đều có  mấy điểm đặt làm thừa  số chung, ế chơ ế chỏng  , thu nhập bấp bênh, sống nhờ vả gia   đình, tương lai vô  định. Ông  linh mục già ở mãi trời Âu   dành chút  tiết kiệm    giúp chúng tôi tiền  xe, tiền ăn một tuần tại  tu viện, tiền bút mực, còn chu đáo cậy nhờ  một linh mục  lớn tuổi tại đây  làm  người linh hướng, tức là   chỉ dẫn chúng tôi cách gột rửa mọi  nhọc nhằn  trong năm qua, chuẩn bị tốt cho năm tới .

Vị linh mục cao tuổi vui vẻ  đón tiếp,  dẫn chúng tôi đi tham quan một vòng đan  viện, miệng luôn cười nói,ông lại  rất hài hước khiến chúng tôi thấy dễ chịu. Vân Thanh  ba lô từ xa đến sớm , ngồi lừ lừ nhìn chúng tôi, cả khi ông  cha cố già   khôi hài, bà này vẫn không hề nhếch mép.

 Tôi theo đạo mẹ, được rửa tội vội vàng, hiểu biết về đạo  sơ sài,   nghe lời bà già vườn chuối mà đến, hơn nữa bố tôi động viên:

- Có thể chỉ  một tuần, nhưng    ở đó,con có thời gian nhìn lại mình,  dần dà sẽ   tìm ra lối đi cho ngày mai .

 Một tuần,chúng tôi  nghỉ chung một gian nhà  rộng, có  rất nhiều phòng  lớn , được tu viện  dựng lên để  đón tiếp thân nhân các tu sinh từ xa đến. Ra vào gặp nhau,nhưng không nhìn nhau,không hỏi han, mà cứ im lìm như những pho  tượng đá. Chỉ được phép gặp một  người  duy nhất, là viên linh mục già . Mỗi sáng, ông  tập trung chúng tôi, lật sách thánh  giảng  giải mấy điều, có liên quan giữa  chúng tôi và  thượng đế, rồi mặc cho chúng tôi tản ra, vào nhà nguyện, ra vườn cây,ngồi trầm ngâm suy nghĩ. Trong lúc đó, ông   đón từng chị đến xưng tội khi họ có nhu cầu.  Hết bài một, qua bài hai, ăn trưa,   nghỉ ngơi, rồi chiều,bài ba, bài bốn . Đã có chị khóc,mắt mũi sưng húp, có chị thì tối về  lịm đi . Viên linh mục già không còn nét vui vẻ mà  tia  nhìn đầy nghiêm khắc . Nhưng tôi  để ý là  bữa ăn có nhiều món ngon hơn , chúng tôi ngày nào cũng có thêm sữa, trái cây, bánh kẹo để  bồi dưỡng, bút vở bày sẵn thêm, ai có nhu cầu  thì tha hồ dùng, rồi thuốc men, vì đã có  người đau đầu ,mất  ngủ, sốt cảm. Quả là  một cuộc chiến.

  Đây là lần đầu tiên tôi đi xưng tội. Tôi  phải  mất  một đêm  nằm  sắp xếp mọi biến  cố  xảy ra trong đời, từ thuở có ý thức, tuổi học cấp  một,đến khi  làm cô giáo. Lúc này tôi đang  đứng ở một ngã ba,  nếu đi dạy thì làm sao, mà  bỏ dạy thì tôi làm gì,   tài chính  chưa có gì , người thân ở xa,  có ông bố già đã  bươn bả lo toan cho tôi mấy chục năm, nay cụ  đã luống tuổi, bệnh lão  và quả là quá mệt mỏi  vì tôi .

  Bên này khung gỗ có che một tấm màn mỏng,tôi   quỳ  gối, thoạt đầu nghe   tê tê  nhưng sau đó, mải mê kể lể rồi tôi quên hết cả . Ngồi bên kia, ông linh mục già kiên nhẫn lắng  nghe,  có khi  cầm bút ghi sột  soạt lên giấy thì phải,vì  câu chuyên của tôi có quá nhiều tình tiết,    mà hai bà bạn sau này có lúc chế giễu,xuyên biên giới,từ Bắc vào Nam, xuyên thế kỷ, từ  kháng  chiến chống Pháp đến chống Mỹ, và xây dựng hoà  bình  .

Trọn  cả giờ kiên nhẫn  nghe  tôi kể lể, ông  cụ già  sau rèm  cửa   đằng hắng, rồi khuyên tôi bằng ngôn ngữ ôn tồn, như lời người cha dành cho con . Ông   bảo tôi không nên về quê, vì   tôi đã có nhà, hơn nữa bố ốm, mẹ mất  rồi, chứ  ở đây  tôi có bạn bè .  Theo ông,  tôi còn trẻ, vì ba mươi mới là tuổi bắt đầu. Ông chỉ ra rằng nghề giáo là đề đòi hỏi cao, có sự sàng lọc lớn, lắm khi  nghiệt ngã và đau đớn. Theo ông, tôi có thể  chọn một nghề  khác. Rồi ông khuyên tôi hãy tự tin. Khi tôi  chuẩn bị đứng lên, ông  còn căn dặn : hãy  vững tâm, không dựa vào ai, mà chỉ dựa vào chính mình, sống ngay thẳng, lương thiện .

 Viên linh mục già cũng dành  nhiều thời gian cho các chị kia   xưng tội. Tôi nhớ  những  buổi giảng  ban đầu, giọng ông còn ôn tồn, nhưng càng về sau, thì ông trở nên  nóng nảy, có lúc cáu gắt. “ Lý lịch” từng chị,  thì ông Minh Tiến đã tóm tắt để ông này nắm, vì muốn dẫn đường và “ chữa lành “ thì phải biết bệnh nhân đang  rúc vào con đường hầm nào, bệnh tình ra sao chứ. Nhưng ông có vẻ đã mất kiên nhẫn.

 Sau một tuần, vẻ   nôn nao chờ đợi trên  gương mặt các  chị đã  biến thành nỗi mệt mỏi,phờ phạc. Có chị  nom như gầy đi vì  những đêm mất  ngủ . Chúng tôi đã     chiến đấu một tuần, với  mấy trăm tiếng đồng hồ và hàng ngàn giây phút, với  những cái tôi có lúc bi quan, lúc  ích kỷ, lúc chán chường, lúc yếm thế, thậm chí có  lúc  muốn buông xuôi , nhưng nay thì sao ..? Một nét chung là mắt  người nào cũng đỏ hoe,sưng húp.

  Buổi trưa cuối cùng,    chúng tôi tập trung trước sân nhà  nguyện  để nói lời chia tay.Ông cụ già  bây giờ trở về   vai  một  người cha  nhân từ,ân cần  dặn dò tiễn đưa. Đột nhiên ông nhỏ giọng,  mắt  nhìn từng chị :

-Khó mong gặp lại,vì   tôi sắp đi   an  dưỡng tận ngoài  Bắc . Cho nên, trước lúc chia tay, tôi  mong các chị  hiểu rằng … coi như tôi chưa nói gì cả !

Chúng tôi   trố mắt  nhìn ông rồi  nhìn nhau, khi quay ra tìm thì ông đã  khuất bóng sau khu nội vi, khu vực mà  bọn giáo dân như  chúng tôi không được phép  lai vãng. Chúng tôi lặng lẽ  vác  hành  lý lóc cóc đi bộ một đỗi cả cây số mới ra đến quốc lộ, vì tu viện nằm mãi trong rừng  sâu. Vân Thanh sẽ đón xe về Saigon,  nhưng  không ngờ khi bọn tôi lục đục chất lên một chiếc xe vừa trờ tới,  chị này cũng leo lên . Cô nàng trọ ở chỗ tôi mấy ngày, sau  đó   theo mẹ  ra đi . Chuyện xưng tội và  lời cha  giải tội là điều  dấu kín,  Vân Thanh chỉ tóm tắt : thì    ông cha  khuyên tớ  về suy  nghĩ .Việc níu kéo chồng quay lại là  không thể,  mà ở lại lẻ loi quá. Lúc đó tớ không hề có ý  nghĩ định cư  tại Dalat này như hôm nay,  mà chỉ đơn giản rằng,thôi cứ theo má, rồi  bả cho xu nào xào xu nấy.

 Còn bà già vườn chuối thì sao ?

 Hồi này bà ấy đã chuyển từ một trường vùng ven về ngay trung tâm thành phố,tôi thì  với học trò và phấn trắng bảng đen “ta chia tay nhau từ đây “. Bạn tôi  tiếc bao nhiêu năm đeo đuổi, làm sao bỏ, về nhà  làm nông lóng nga lóng ngóng,   đã phóng lao phải theo lao. Có lúc cũng muốn bỏ …

 Một buổi chiều mưa,tôi   đèo bà này lên trường . Hôm nay có  cán bộ tận ngoài Hà Nội vào dự  giờ bọn tớ, tớ có một tiết. Thấy bạn  lộ ra vẻ lo âu cùng cực, tôi an ủi :

- Chỉ là tiết tham khảo thôi mà , với lại bồ cũng đâu phải lính mới tò te !

 Dạy tiết   một, từ mười hai  rưỡi, mà  lúc mười giờ sáng tổ trưởng mới  tìm vào tận nhà báo tin. Bài rất mới, một đoạn truyện Kiều, lớp mười một. Bà này có  một năm lên lớp khi  rời trường đại học, nhưng chỉ dạy mười và mười hai,rồi ốm liệt, nay  quay lại trường thì bài mới, trò mới, mất tự tin nhiều thứ lắm,  hơn nữa  vừa rồi nhiều thành viên trong tổ dự giờ nhận xét rằng  đầy khuyết điểm , phong cách cấp hai,  cho viết ít quá, nói nhanh…

 Viên cán bộ Hà Nội  tuổi ngoài năm mươi,  trầm ngâm, lặng lẽ bước . Ông dự  nhiều  người, rồi  qua trường khác, sau khi gặp từng  người,  góp ý, mà cách gọi thông thường là “ rút kinh  nghiệm “.Hôm sau họp tổ, tổ trưởng  mang vẻ mặt đầy buồn lo,  nhìn qua  một loạt, bắt gặp  những tia  mắt   chán nản, có  người bực dọc, cả nét ánh lên sự thách thức . Đột nhiên viên cán bộ tận Hà Nội  nhẹ nhàng bước vào . Ông nói rằng mai ông mới mua được vé về Bắc, nên hôm nay,bỗng ông muốn quay lại. Đang trọ trên Sở, cách trường này khá  xa, mà ông bỏ công tìm đến, hẳn là … Mọi  người hồi hộp chờ đợi.Người thầy giáo luống tuổi ngập ngừng :

- Tôi cũng từng đứng  lớp như  các thầy cô ở đây,cũng  đón nhận nhiều lời góp ý .

 Vẫn cứ  ngập ngừng, nét mặt không còn tạo khoảng cách như mới hôm qua, mà bỗng gần gũi :

- Những điều tôi   gửi gắm là lời  chân tình của một đồng  nghiệp dành cho đồng  nghiệp. Còn như  ngược lại thì .., xin thầy cô hãy cứ xem như tôi.. chưa nói gì !  Điểm tôi cho cũng chỉ là tham khảo, không lưu vào hồ sơ thi đua của các thầy, các cô .

 Bà bạn  tôi ngày ấy vừa  qua  mùa hè tĩnh tâm   quyết  liệt,  nay thêm lời vị cán bộ Hà  Nội  mà theo bà, cho   mình một niềm tin lớn. Đồng  nghiệp chê “ phong cách cấp hai ư !” Thì tìm  mượn những  bộ giáo án mẫu mực cấp ba , xem họ soạn ra sao . Hễ có tiết dạy tốt nào cố thu xếp để dự, dự để học. Bỏ thời gian đọc  nhiều tài liệu. Thật tình cờ ông Minh Tiến tìm gửi tặng bộ  Từ điển văn học, hai tập, dày cả ngàn trang.   Bà này có dự tính mua, khi   ở trường cũ cả thư viện đồ sộ , đủ loại sách mà không có, về trường mới cũng thế.Cậy nhờ Cô Kê thì cô đành hẹn . Không  mượn được  giáo án thì tự soạn.   Đọc văn bản thật kỹ, nghiền ngẫm tìm ra thần thái  của nhân vật  truyện, trục cảm xúc chính của bài thơ… Cứ thế mà quên hết chuyện  rằng   khó khăn, bế tắc . Tôi an ủi theo lời bố tôi :

- Năm năm  là bồ sẽ làu giáo án  ba khối !

 Bạn tôi lắc đầu

-Có bài khi sắp  nghỉ hưu tớ mới tìm ra  cách giảng hợp  lý nhất đó !

  Dalat đã thực sự vào  hạ,khách du lịch từ bốn phương trời tìm đến rất đông, có lúc họ tràn vào, tiếp đón  không   xuể, Vân Thanh phải  năn nỉ bà má ra phụ lấy hàng, thu tiền. Tôi chỉ có  một khoảng thời gian rỗi   sau khi  ngủ bù,  ăn uống no, chờ ra  tiệm. Tôi luôn nghĩ về  một  người, không phải ông  xã, một nửa của tôi, mà  bà bạn vườn chuối.

 Có hôm hai đứa tôi đã   tìm đến gặp  người chị ruột gần sát nhà của  bà này .  Thật khó ngờ là bà kia  đon đả trước :

- Tính sai con Th  hỏi coi  dì ra sao ?

 Người con  gái là mẹ đơn thân  có nhà sát vách với mẹ láu táu :

- Tại Mợ P gọi điện lên, ngay nửa đêm, bảo mẹ con xuống đưa dì Bé đi nhà thương điên. Vì  đêm  hôm nổi cơn dậy đập phá nhà  người ta .

  Hai đứa chúng tôi im  lặng. Tôi   nhẹ nhàng bảo :

- Có gì đâu,  qua hết rồi !

 Gã  con trai bên kia bước qua :

-    Xế chiều con nghe dì ấy  gọi lên, bảo nhờ báo các chú công an trên Phường , nhưng mẹ con không cho,bảo cứ kệ bọn họ .!

 Rồi ba  người cùng xúm  vào :

- là có chuyện  gì ?

  Hai bà già đang ở thân phận  khách đưa mắt nhìn  nhau. Có lẽ như đọc được   tia nhìn ấy, rằng chẳng có gì, người chị mệt mỏi:

- Bà  Cầu Đất lâu nay , ba tháng rồi,cũng không   hỏi han trên này. Tui cũng buồn quá .

- … ?

- Tại bữa mồng hai, bà ấy và đám các cô con gái ban lệnh cho tui ra giêng đem sổ đỏ lên chia hai. Tui nói chờ khi nào   dì Bé chết đã.!

 À ,thì ra vậy.Chúng tôi đứng lên chào ra   về,   cả nhà bịn rịn tiễn. Người mẹ ân cần:

- Khi nào dì hết tiền chợ thì lên đây, tui bao ăn ba bữa,  muốn ở lâu thì phòng trọ lu bù đó, cho dì  một phòng,tha hồ bày biện, miễn phí điện nước .

 Tôi cười :

- Cả cái Giang này nữa chứ !

 Chị trừng mắt :

- Ông chồng mày  có cho phép không đã .

 Trên đường về, tôi nắm tay bà này. Thôi coi như tất cả chưa ai nói gì cả .

 Bà kia cũng hiểu .Hãy  vững tâm, không dựa vào ai, mà chỉ dựa vào chính mình, sống ngay thẳng, lương thiện .

           THU GIANG .