TRÁI TIM QUẢ DÂU
           
            Mùa nắng  về là mùa dâu chín . Dãy  phố Nguyễn Công Trứ trước mặt khu điện Linh   Bửu của nhà cô Chi  không biết đã là phố dâu tự bao giờ . Dâu đầy các thúng, mủng, thùng, hộp , giỏ, mẹt  bày  tràn ra trong nhà ,trên hiên, ra tận lề đường . Những chiếc xe gắn máy  liên tục chạy đến, chở theo hai chiếc mẹt to được đặt trong những tấm vải cực rộng túm lại, đu đưa như hai chiếc  nón  lá dị dạng úp ngược,mang theo  hương dâu chín ngọt chua  thơm nồng nàn cả con phố .  Những quả dâu nho nhỏ, hình trái tim đỏ hồng, xinh xắn được  biết bao bàn tay phụ nữ, trẻ con, thậm chí cánh  tu mi nam tử nâng niu ,lựa chọn . Dâu loại một ,loại hai, dâu xả ; dâu đóng đi về thành phố lớn, dâu ra chợ , dâu làm mứt . Con phố nhỏ, những hàng quán nho nhỏ, tựa vào đồi, nhìn xuống khu vườn dâu . Dâu  ở vườn quả  nằm lăn lóc trên lớp cỏ khô giữa những luống đất chữ nhật chạy men mép đường .Đứng xa chỉ thấy màu xanh của lá tràn trên lớp cỏ  khô nâu và chi chít   những chấm đỏ nép mình dưới lá, giữa cỏ . Hãy lại gần hơn mới có thể vẽ lên một bức tranh vườn dâu , chụp một bức ảnh  thôn trang Dalat  giữa mùa dâu chín .












             Hai ông “tăng dưỡng sanh” đã còn hơn thế. Hôm nay họ lặn lội từ Sài gon nóng bụi lên tận đây để hái dâu . Tìm chỗ trọ sau khu điện rộng, họ nai nịt như những người đi hái dâu trong vùng , áo đóng thùng, giày vải,mũ rộng vành , một chiếc rổ nhựa .Họ còn vắt cơm mang theo . Cô Chi kể , một người bạn của con rể ông  hàng xóm hai ông  có quen thân với vị bác sĩ thường trị bệnh cho người Dalat, và bạn của bạn ông nội một nữ y tá dưới quyền  bác sĩ có cô con gái  thì… đang chăm sóc  vườn dâu gần khu điện thờ .Trời, để được nhận làm thợ đi hái dâu , họ phải trải qua những khâu giới thiệu mà tôi có cảm giác, giá đại bác bắn ba năm còn đến sớm hơn việc họ tìm đến  chủ nhân vườn dâu này! Té ra,người chủ ấy trồng dâu trên vườn nhà chị Hạ Em của tôi .



              Trước đây mảnh đất này đã có nhiều người thuê, chỉ trồng rau đậu củ  các loại, có khi trồng hoa  lay ơn dịp cận tết . Vườn giáp ranh với vùng dâu Hà Đông một thời nổi tiếng của Dalat, nên có nhiều người muốn thuê  để trồng loại quả ngon này  ,nhưng Dượng Trí,  bố chị Hạ Em,từ chối ngay . Dâu có nghĩa là tang . Ông góa vợ sớm, rồi anh Thạch gặp tai nạn, ông không muốn sáng ra sân, trông xuống vườn  đã nhìn thấy những luống  dâu xanh  trải dài  trước mắt , nhưng lại gợi cho ông nhiều nỗi buồn đau .Tôi nhớ ngày nhỏ, trên mấy luống  rau mẹ ưu tiên cho đám  con gái trong nhà trồng những loại rau gia vị, rau  lá ngắn ngày để có thêm tiền tiêu vặt , tôi đã lén trồng vào góc vườn mấy mầm dâu con, hằng ngày thích thú hồi hộp chờ dâu ra hoa, kết quả .Không giống các loại rau , mầm dâu  đẻ ra nhiều nhánh con,người dân gọi là ngó , đâm rễ  xuống đất, từ đó ,lá hoa quả sẽ hình thành . Hoa hồng và dâu là hai thứ cùng một họ , theo tôi ,khó chăm sóc nhất .Tôi đã trồng vài bụi hồng trên sân nhà , rồi bỏ cuộc ; dâu cũng rất kén phân bón, đất luôn trải cỏ khô thật dày , vừa khống chế cỏ , vừa giữ ẩm tốt , vừa giúp quả sạch sẽ khi chín .Thời gian từ khi hoa kết quả , đến khi quả to và chín , cũng rất lâu, lại luôn bị sâu đến cắn phá .Mấy khóm dâu của tôi bị cha bắt nhổ vất đi , có lẽ vì kiêng cữ như nhà o dượng .

 Bà bác an  ủi : Con trồng rau chi dễ chăm mà mau bán được ,chứ ưa ba cái thứ trái nhà giàu nớ  mệt người .Anh Thạch thì  nhắc nhở rằng việc người lớn dạy bảo mình phải  nghe theo ,vì tất cả đều  mang lợi ích cho mình mà thôi .Tôi biết thế  nên nguôi đi nỗi ấm ức . Thuở  ấy, chỉ dịp   sau tết, khi  mùa vụ dâu chín rộ ở làng bên, chị cả mới đến tận vườn tìm mua dâu xả, về cắt nhỏ ngâm đường,cho thêm mấy viên đá , mỗi người được một suất  , ai cũng  ngắm nghía  chiếc cốc thủy tinh  nhỏ  trong suốt, bên trong là những lát dâu trắng hồng ,mới ngậm vào đã  nghe lạnh tê , cùng mùi  thơm nồng, cùng vị  chua chua  diệu kỳ ,  thật sung sướng .Dâu tây là thứ quả của nhà giàu,ngang hàng nho táo Tây Mỹ .

                Những ngày tháng ấy đã qua .Bây giờ, chị Hạ Em lại thấy  vui  với mảnh vườn được người  thuê trồng dâu quanh năm .Tháng 8 dương lịch  trồng, tháng giêng hái lứa đầu tiên , sau đó mùa dâu kéo dài đến gần  hết tháng 5. Những ngày  kế tiếp    là mùa  của những cơn mưa dầm,  đất trời trắng xóa giữa  vùng cao nguyên đồi núi  trùng điệp , người ta chọn trồng một vụ rau ngắn ngày , tránh vườn bị cỏ mọc ,ăn hết phân .Chủ thuê cũng giành vài luống để “dâm”cây giống, là  cây con từ ngó cây mẹ .Bây giờ, do công nghệ phát triển, nhiều vườn chọn cây cấy mô,khá tốn kém nhưng đạt tiêu chuẩn và  có sức sống bền hơn cây dâm lên từ ngó . Có thể nói rằng, để có chùm quả dâu chín đổi lấy bát gạo, người trồng đã bỏ ra khá nhiều của  , đặc biệt là  công . Ngày bé, những chủ nhân các vườn dâu ở bên ấp  Hà Đông đều là những phú nông, nhưng bây giờ, vì  chưa  có điều kiện dựng nhà lưới trồng hoa hay các giống rau sạch, hay dâu sạch, thì đa số  các hộ quanh vùng tôi biết đều chọn trồng dâu là cách “lấy ngắn nuôi dài”, hay như lời chị thuê vườn :nuôi heo để dành.


Tôi  thường lần  sang  vườn  những hôm chị Hạ Em  rảnh rỗi và có chủ đến chăm sóc dâu , từ khi vừa trồng cho đến khi hái quả,  cùng chị  xuống vườn,lăng xăng phụ giúp . Cả xóm ,nhìn quanh toàn nhà lưới, rau hoa được bảo bọc hơn cả công chúa , có vườn dâu ngắm hoa, ngắm  trái, rất thú vị .
    Đội quân hái dâu hôm nay xem ra  khá đông .Chủ nhà chỉ có hai mẹ con, bà bạn “thiên lý nhãn ”  rủ thêm cô em thông gia  và người con dâu của chị . Họ  đang chuẩn bị đi đám cưới ở   Vũng Tàu  ,nên vừa hái giúp vừa mua mang làm quà ,cây nhà lá  vườn cho tiện .Rồi Giang đến sau cùng. Đây là nhân vật quan trọng nhất , vì bà “đu đủ ”này sẽ nhận mua hết dâu xả và khá nhiều dâu tốt của chủ để về chế biến mứt , bày bán trong ki ốt của mình,lại nhận chuyên chở ra phố dâu mà không tính công .

 
       Mười  người, chia đều cứ năm  luống một đợt . Chủ nhà nhận nhiệm vụ đội trưởng,“điều hành chung”. Cánh phụ nữ ùa ra vườn là sà xuống, hái  thoăn thoắt. Hái trái này nhưng mắt phải “canh me”trái gần bên thì mới kịp tiến độ  .Chú ý phân biệt trái xanh tốt lành và trái  xanh bị tật- nó được xếp vào loại dâu xả, tức là hái ngay. Phải đưa ngón tay cái sát vào  cuống dâu , “dứt điểm” chính xác,nếu không,quả sẽ bị nát, lại không đẹp vì thiếu  chùm tai dâu . Hai ông khách rất  khôn ngoan .Thoạt tiên  họ nghiêng đầu vẹo cổ  ngắm nghía không bỏ sót mọi nhất cử nhất động của chúng tôi , rồi là hăng hái xông trận . Nắng đổ trên đầu, nắng bắt đầu cháy lưng . Trời càng nắng to, dâu càng mau chín rộ .Chưa bao giờ trời Dalat nắng nóng và rát như những ngày  giữa mùa xuân như năm nay.Nghe nói  ruộng lúa nhiều nơi  bị khô cháy dữ dội lắm ,nguy cơ mất mùa, đói kém .Hai ông khách tư lự . Ừ , được mùa dâu thì rầu đau  mùa lúa .Nhưng chị hàng xóm thì rất vô cảm : Ô hơi đâu mà lo .Tui nói thiệt, cái thân tui ,tui còn lo chưa xong.Chị là cô em út của người con rể đầu của dượng Trí, là em chồng chị Hạ Ả, chị Hạ Em cũng xem như bà con , nhưng khi  chỉ có  mình tôi, chị mắng mỏ : Đồ thứ mụ o nỏ mồm . Phía bên bà “ thiên lý nhãn” ,quan hệ gần gũi hơn : ông anh con bác ruột của bà  là gia  chủ nhà “mụ o” .Sáng nay, mẹ con chị “mụ o ”đến  rất sớm. Trong cái rổ nhựa to,tôi thấy có hai chiếc rá nho nhỏ . Đó là công cụ của những người hái dâu kinh nghiệm: hễ ngặp trái chín và đẹp, họ cho vào rá này, để khi đóng vào hộp mang ra chợ, thứ quả như gạo trên sàng này sẽ phủ lên làm mặt .Người mua thiếu kinh nghiệm  rất dễ bị đánh lừa . Đi hái giúp mà   “chu  đáo”như thế, chị đúng là có trái tim quả dâu

!  Lúc mọi người đang tập trung trên sân, chị đã lần mò xuồng vườn dâu, dạo quanh một vòng , xem xét ,mắt đảo nhanh qua  những luống có nhiều quả chín nhất .Đến lúc cùng đổ quân ,cả mẹ và con cũng dành ngay những luống ấy ,mặc cho chị đội trưởng kêu gào rằng phải  hái từ trong taluy giáp suối ra đến mương, coi chừng bỏ sót .Hai ông khách cứ lẳng lặng bước  theo chúng tôi .Những người Dalat, các bà già cùng trong đội quân hái dâu hôm nay cố làm sao đón khách phương xa  “vui lòng đến, vừa lòng đi” ,nhưng dường như đã có sai sót .Chị “mụ o” nhanh chóng phát hiện ra  cảnh sống đơn chiếc của hai ông ,một người “gạch tên vợ”,góa vợ ,còn người thì bị vợ cho gạch tên ,ly dị ,nên trêu chọc , nhưng lối gán ghép  trong hoàn cảnh này thật nhạt nhẽo, vô duyên , có khi còn nhẫn tâm nữa .Mấy ung (ông) lên đây hái trái cấm hả .Mấy o  ni cũng đang ưng tìm trái …. Chị nhại giọng Quảng  thật tài tình . Đứa con trai học lớp tám của chị đội trưởng ngơ ngác , trái nớ là trái chi mẹ .Chị Hạ Em nói to  ,thôi đủ rồi đó .Chị giải thích với thằng bé con , trái trứng đó, bà Mừng nói sai  … Giang  tiếp  nhanh, trái trứng gà đó , ,giống trái xoài, ăn có bột như khoai , có lần bà thấy con ăn rồi mà . Hai ông lão cười xòa . Có lẽ vì nể nang chúng tôi nên họ không tỏ thái độ .Họ quê Đà Nẵng, những tín đồ Tin Lành, một vị là đạo gốc, người kia mới theo sau khi hôn nhân đổ vỡ,  có chung một niềm tin về  chúa Giê  Xu như Giang và tôi ,nhưng chúng tôi thực sự ngả mũ bái chào cách hiểu sâu và sống hết mình cho niềm tin ấy của họ . Quảng Nam, Đà Nẵng có thể gọi là miền đất thánh của Cơ Đốc giáo.  Chốn quê hương  đáng sống của Việt Nam này không thể không có bàn tay đóng góp của lớp lớp con cháu họ .

       Đi lom khom, ngồi xổm,  lết ,tay nâng khẽ lá, tay luồn ngón hái,  cứ thế , hết luống này ,sang luống khác,mà  nắng chói chang, rát bỏng đổ trên lưng ,mồ hôi túa ra, trời lại đứng gió ,   kẻ không quen sẽ nhanh  chóng thấm mệt. Vậy mà hai ông không hề thua kém ai . Dâu loại một ,giá ngay vườn bốn lăm nghìn một ký, dâu  loại hai thấp một chút, nhưng có những trái tròn trĩnh, lại bị một vết  thẹo nhỏ như đầu kim, chỗ   gần tai, do nằm sát gốc, là xem như dâu xả .Thật quá tiếc .Một ký dâu xả chỉ bằng  1/10 dâu hạng nhất .Ai cũng cố mong hạn chế dâu xả , dù chắc chắn trong đám đội viên đi hái đều ao ước  có mớ dâu xả kha khá được chủ biếu không ,mang về làm sinh tố cho cả nhà . Chị Hạ Em và tôi ,có lẽ mấy bà U60 kia nữa, đều  thuộc đội quân  cao “mỡ đường máu”, nên sáng sáng uống một ly nhỏ dâu xay để chữa bệnh, vì vậy lòng khấp khởi mua được nhiều dâu dể dành trong tủ lạnh .Vườn  dâu này trồng bằng giống cấy mô,được chăm sóc chu đáo, nên quả sai, trái đẹp , dâu kém chất lượng không nhiều.

   Quê tôi có nhiều loại quả khó tìm ra ở miền nhiệt đới . Hồng, bơ, đào, mận đắng, và dâu .Bốn  thứ quả kể trước hầu như nhà nhà có vườn ở thôn tôi đều trồng một vài cây. Để ăn, cúng kiến, biếu xén; cũng có khi bỏ chút tiền ra mua .Nhưng suốt cuộc đời, trừ những mớ dâu xấu, chưa bao giờ tôi bấm bụng mua một hộp dâu đầy những quả chín đỏ, thơm ngào ngạt mùi hương không thứ quả nào có ,vừa chua chua,vừa ngòn ngọt  , vì thấy quá xa xỉ . Cứ mải mê hái,cũng có lúc muốn đưa một quả chín mọng lên miệng, nhưng chợt nhớ đến nỗi  vất vả bao người đã bỏ ra cho nó, nên không đành lòng .Thế nhưng …Sau chừng một giờ hăng say hái, bất chợt tôi thấy có một bóng người lom khom bước qua lưng, không đi về phía đầu vườn, nơi Giang và chị chủ vườn dồn dâu để chở đi, mà băng qua mương , lên thẳng sân nhà chị Hạ Em, rồi đi lên đồi.Chiếc áo len mỏng phủ  hờ trên bàn  tay, nếu không chú ý sẽ không thấy  áo đang ngụy trang cho chiếc rổ nhựa xinh xinh bên dưới.Cô con dâu giải thích ,mẹ phải về  đóng tiền điện thoại .Lát sau, người mẹ xuất hiện, vẫn chiếc áo len cầm tay, dấu đi chiếc rổ bên dưới , thì người con lại phải về , để … đi vệ sinh .Cũng áo và rổ .Bà “thiên lý nhãn” bật người đứng thẳng,nhìn theo, đôi mắt tức tối. Bà  dợm bước như lao theo ,nhưng chị Hạ Em đã kéo áo lại .Họ trao đổi vài câu ngắn .Hai ông khách dỏng tai  nghe, mắt nhìn theo hướng về và đến của hai mẹ. Một gợn thoáng chế diễu rất nhanh  nhưng cũng đủ cho chúng tôi bắt gặp .Thật không còn gì xấu hổ bằng !


     Giang, người bạn “đu đủ” của tôi vừa kịp quay  xe từ phố dâu đến nên công việc thu hái  lại diễn ra bình thường .Cả ngày hôm nay,Giang đã gom mua một lượng dâu  nhiều như ý muốn và mang  tập trung nơi nhà tôi . Hai ông  giáo  già về hưu Canh Kem  cùng các bà vợ tự nguyện  qua nhặt tai, rửa nước muối, cắt nhỏ , để ráo, xóc với rượu vang trắng nhằm  khử trùng , rồi ướp đường , giúp Giang .Tối đến, dâu hai loại trộn chung. Pha thêm ít chanh,  hỗn hợp ấy được đun trên bếp than cho đến khi chín thành mứt . Hai ông khách đã đăng ký xin “quá giang”lò mứt của Giang .Còn tôi và chị Hạ Em tình nguyện làm thợ phụ .        Phút giải lao,ăn bữa lỡ giữa hai ca hái sáng chiều, hai ông rủ nhau dạo vườn, lội  mương . Thấy họ loay hoay  bỏ giày, xắn quần cho cao tới gối, xắm nắm đi chân đất  , tôi nhủ thầm, chắc là lần đầu lội sình  bắt ốc đây . Vườn dâu nhà chị Hạ Em  giáp với khu nhà lồng của các anh em tôi, ranh giới là một con mương nhỏ . Bên cạnh là  cái giếng khoan, nước rất nhiều, cho hàng trăm con người, từ các thành viên trong đại gia tộc họ Nguyễn Thái, đến khách nhà trọ của cậu em tôi .Con mương nhỏ cũng xăm xắp một làn nước trong vắt, khác hẳn nguồn đục đen bốc mùi từ con suối vẫn thản nhiên  đổ về thác Cam Ly ngoài kia .Chị Hạ Em đã  đắp bờ be chặn lại ,cấy xuống mương mấy nhánh rau cải  xoong từ đầu một mùa mưa năm nào, bây giờ mương là một luống rau xanh mượt mà , nằm theo chiều ngang vườn. Rau này không mấy ai trong người nhà tôi yêu chuộng, vì  ngoài món canh cay nồng ,nó khó chế biến, lâu lâu chị Hạ Em lại cắt lên khu chợ sau trường Đại học đổi rau khác .

Vừa bước xuống lòng mương, tôi thấy họ sững lại một chút, có lẽ họ không ngờ rằng nước dưới lớp rau lạnh đến thế .Trụ một chân, họ rút mạnh chân kia một cách dứt khoát, trên tay đã có một mớ rau non .Không hề loạng choạng, nghiêng ngã như cảnh khách phố chợ của chúng tôi vào dạo vườn  xin rau .Rồi cả hai nhẹ nhàng bước lên bờ . Tôi càng kinh ngạc hơn khi thấy họ tìm đến vòi nước trước hiên nhà rửa chân . Hai chân chụm lại,  gót chân này đưa lên kỳ cọ cổ chân, mắt cá , rồi cả bàn chân kia . Dòng nước chảy từ tốn .Đó là cách rửa chân mà tôi chỉ bắt gặp ở cha và mẹ tôi .Cách rửa chân chỉ có ở những người quen thân với bùn đất .  Bữa cơm trưa dọn trong nhà chị Hạ Em, có thêm hai món mà từ thuở cha sinh mẹ đẻ đến giờ tôi mới được ăn : rau cải xoong để sống trộn dầu dấm và rau sống  chấm với nước cá kho .Xứ sẵn rau, chỉ ăn  sống và trộn  các loại   xà lách có lá, nhưng “xà lách cọng ”lòng thòng lòng,lại cay cay,lần đầu tôi mới biết và thấy nó rất ngon


    Sau bữa cơm trưa , chủ khách dắt díu nhau lên đồi thăm nhà chị có trái tim quả dâu  .Không khỏi sững  người trước ngôi biệt thự có lẽ bề thế nhất làng của chị và càng ngẩn ngơ với những dãy tủ sách bít kín bốn bức vách trên khu lầu ba . Sách đủ loại, văn học, triết học , khoa học, chính trị,  sách học làm người, kể cả các loại dạy cắm hoa, làm bánh kẹo, thêu thùa, may vá; sách in từ xưa và nay,  và đều gần như rất mới,lại rất nhiều cuốn giá trị . Có đến  hàng nghìn cuốn . Một thư viện tư nhân  !

Sưu tầm sách là thú tiêu khiển cao đẹp  của ông chồng chị . Dạo anh còn sống, nhà chưa xây lại, đôi khi tôi cũng   tìm đến  mượn một vài cuốn về văn học và sử địa hay những loại có liên quan đến chuyên môn .Anh là bạn láng giềng của các anh tôi, tính tình cũng vui vẻ.  Sau ngày anh đi xa, một lần  tôi ghé thăm chị cùng bà “thiên lý nhãn”, mỗi đứa được chị cho mượn một cuốn , mặc dù có là loại truyện nhiều tập, với lời dặn : đọc xong nhớ  trả nghe !Hai bà không ai bảo ai , mang về nhà đọc vội đọc vàng  để trả. Rồi không bao giờ có ý định mượn cuốn tiếp theo ( dù cũng … không ai bảo ai). Bây giờ, chúng tôi đứng bần thần  trước những hàng sách được bao bọc cẩn thận, xếp lớp lớp trong những  chiếc tủ kính  thơm mùi véc ni, những cánh cửa khóa cứng ,  vẻ mặt thèm thuồng như người đi phố trước quầy vàng  bạc . Một ông khách dùng ngón tay quét nhẹ lớp bụi phủ trên mặt kính tủ, hỏi chị thường đọc loại sách nào, chị cười, ôi, thì giờ đâu mà đọc . Chị phân bua ,ông Mừng nhà tui thích thì tui chiều ông .Bao nhiêu tiền bạc để dành ông gom hết vô đây, chứ con cái có đứa nào đọc đâu, thì giờ đâu . .Anh chị có  gần chục người con , tất cả đều được hướng  vào một nghề kinh doanh , một công việc mà theo chị , không có thời gian đọc sách . Một ông ngập ngừng , chị có định cho thuê sách không , ở đây sinh viên trọ học khá đông . Chị lại cười, ai mà thuê, sinh viên nó đọc trên mạng .Chị vội vàng kết luận và bước nhanh về phía cầu thang, như muốn dẫn khách sang chuyện  khác . Tui cứ khóa cứng tủ,mai mốt túng thiếu thì đem đi bán dần .Các anh thấy, tiền bạc ở trong đó cả .Sách quí thì có người mua thôi .
    Chúng tôi ra ban công nhìn xuống , bắt gặp  cô con dâu đang khom người bê một rổ quần áo từ sân sau của trụ sở khu phố bước ra , hướng về cửa nhà  mình .Anh chồng thong thả đi theo, trên vai khoác một chiếc chăn len dày, trông như  đang hóa trang để đóng kịch . Tôi sững người.Cảnh tượng này tôi đã một lần  bắt gặp khi đi ăn thôi nôi nhà  người em trong họ .Nhà nhiều tầng, to rộng ,mái lợp ngói cho đúng mốt, nhưng không có chỗ phơi đồ,  không có sân đậu xe .Chị chủ nhà giải thích ,ông Mừng xây cho hai  thằng út để sau này mở tiệm buôn .Một chàng đã có vợ, sống nửa ngôi biệt thự song lập này, nhưng  mỗi ngày giặt giũ đều phải đi phơi nhờ .

Chị pha  nước mời khách .Nước lọc, có mùi rễ  nhựa thông khen khét .Bà “thiên lý nhãn”càu nhàu,  chị tiết kiệm như vầy sinh bệnh đó , bà chủ thản nhiên, que  củi làm nhà chất đầy bếp, nấu cho …sạch nhà ,  đỡ đồng tiền ga, tiền điện, mua thuốc bổ .Bà em bĩu môi , tiền gà bằng ba tiền thóc .Tôi  rụt rè,vì sợ bà chị nổi đóa , sao  củi mục  bên em đốt lên nghe nồng mùi thuốc sâu , váng cả đầu .Bà “thiên lý nhãn” quay sang tôi đồng tình , bữa  tối sang nhà chị Hạ Em  thấy đoàn quay phim đốt dựng cảnh, cứ tưởng  thời buổi này còn có ai bơm di-a-zi-nông .Chị chủ nhe  răng ,nhà tui quen rồi .!



Gian bếp nhỏ của nhà Giang ngào ngạt  mùi thơm . Trong lúc chủ bếp vừa sên mứt, vừa thoăn thoắt  chế biến dâu như các anh tôi đã giúp Giang, hai ông khách và chị em  tôi cũng tìm đến  phụ . Họ  mang theo những hộp và túi dâu được biếu để  xin “quá giang”lò mứt của Giang như bọn tôi  , lại  mua ở các mẹt dâu tốt của  Giang mấy ký .Sao hôm qua không mua ngay vườn cho tiện,mà rẻ .Hai ông cười cười,tại bây giờ mới nghĩ ra .Mai sớm họ sẽ về lại thành phố . Đi nhờ xe của một người cháu lên đây công tác, nên phải về theo . Họ là đệ tử trung thành của Ohsawa Tiên sinh., hạn chế đường ngọt các loại, nhưng muốn tự tay làm mứt dâu mang về phố thị tặng con cháu, bạn bè .


         Chia tay ở cổng nhà Giang, chỉ có một ông  ôm các hộp dâu tươi lên xe  trước, ông kia nán lại, lúng túng dúi vào tay Giang mấy  tờ giấy bạc, tôi nghe hình như là nhờ gởi cho thằng  bé con chị chủ vườn để bé mua sách học. Tôi thoáng nghĩ đến số  dâu họ đã được chủ biếu, nó chỉ bằng một phần rất nhỏ so với món tiền Giang cầm.Tôi chợt hiểu ra vì sao họ mua dâu tươi từ Giang .Trong mắt tôi bây giờ  cái ông già đang lum khum chui vào xe kia là người hiệu trưởng đáng kính của ngôi trường nghèo tận La Ngà ,một ngày  cuối hè 1978. Hè ấy, Công đoàn giáo dục huyện tổ chức cho những cán bộ giáo viên có thành tích đi tham quan Dalat, vị thủ trưởng của tôi đã tìm nhà ghé thăm, luôn tiện xin đoàn cho tôi quá giang về trường .Vườn đang vào vụ thu hoạch cây rau xúp lơ . Mẹ tôi cẩn thận chọn bốn năm cây thật đẹp gửi ông làm quà,còn tôi thì mang theo một túi đựng những búp thuộc dạng xả, dành cho  bếp ăn tập thể của  trường .Thế nhưng ,ông quyết liệt từ chối, lý do chỉ có một mình ,vì ông cũng góa vợ, anh con trai duy nhất đang học ở trường sĩ quan lục quân 2 tận Long Thành ,lâu lâu mới về thăm .Năn nỉ mãi, ông chịu nhận hai cây . Thế mà, khi xe của đoàn dừng trong chợ để thầy cô ghé mua sắm, tôi thấy ông bước nhanh vào hàng rau,mua… hai cây xúp lơ .Ông bình thản xách ra xe, đặt bên cạnh hai cây từ vườn nhà tôi . Đến trường, ông tặng cho bếp ba cây ,giữ cho mình cây mẹ tôi biếu .Tôi không đủ bút mực để phân tích lý do  hành động của hai người trí thức từng trải này.Nhưng cuộc đời họ, tấm lòng họ ,là một thư viện sách lớn để tôi đọc và khắc ghi .





 Nắng sáng chiều cứ dọi chói chang trên vườn. Dâu càng được mùa, càng chín rộ .Giang phải sắm thêm một chiếc tủ lạnh to để dự trữ hàng trăm  hộp mứt dâu.Chị chủ vườn phải “kêu công” (thuê  người) hái dâu mới kịp vụ , vì đội quân hái giùm  cũng còn nhiều việc nhà phải làm .Hai ông “tăng dưỡng sanh” chưa kiếm được chuyến xe công tác nào để quá giang ,mà hình như họ đang về Trung,tham gia xây dựng trường tiểu học nào ở một huyện miền núi nào đó,hình như Đông Giang hay Tây Giang .

Hai ông, một ông tên Đông,ông kia là Nam . Hình như ở quê  Quảng cũng có huyện Nam  Giang .Tôi nhìn Giang cười , trong đầu tôi chỉ  nghĩ đến việc phát âm dễ chịu của Giang thôi,nhưng nó “suy bụng ta ra bụng người” , quát tôi : Mi đừng có méo mó .
                                                                        NGUYÊN XUÂN
                                                                              Dalat
     



           

                                                      ÁO TRÒ , ÁO THẦY
          Người đàn bà không ngớt ném về phía tôi  những tia nhìn đầy hằn học, giận dữ và khinh bỉ .Tia nhìn ấy tôi bắt gặp khi cởi cất chiếc áo đi mưa và chiếc áo phao dày ở nhà giữ xe của bệnh viện .Tôi có cảm giác hơi lành lạnh và một chút dễ chịu nhờ chiếc áo khoác dài tay , có mũ kín cổ ,nhưng lại thấy chột dạ  bởi tia nhìn ấy cứ bám theo tôi đến tận quầy rút  số thứ tự, phòng nhận phiếu chờ và bây giờ, trước phòng khám của bác sĩ .Ánh mắt bây giờ lại pha thêm sự chua xót ,đắng cay lẫn hờn giận .Tôi cố lục trong đầu để nhớ ra bà ta là ai , ở đâu, tôi có quen biết gì không ,nhưng cái bộ não ở tuổi 60, tôi đành chịu  thua . Tôi bỗng đâm ra bực bội, cau có với Hoa Tre đang ngồi bên .Nó cũng nhận ra tia nhìn đầy thiếu thân thiện của một bà lão xa lạ, bèn khều nhẹ tay tôi , thì thào  hỏi tôi có mắc nợ bà ấy không, có buôn bán lường gạt bà ấy bao giờ,hay là tôi có… từng cặp kè với chồng bà ấy .Sau cùng  nó phá lên cười khi nhận ra tôi tức giận thêm  và bật cười theo  nó. Rồi chúng tôi hối hả vào nhận thuốc, phóng xe ra  chợ mua cho Tre ít quà Dalat, sau đó về nhà xúm xít nấu nướng để  liên hoan chia tay cùng Tre và gia đình .Đã hết mùa hè .Tre phải về lại Long Xuyên,chuẩn bị năm học mới


                                                                         

             Ba mươi ngày trôi  qua rất nhanh .Hôm nay lại đến đợt thử máu sau ba tháng .Bốn giờ rưỡi  sáng, trời rất lạnh .Tôi phải đạp xe qua mấy con đường vắng người, hai bên có những cây cổ thụ , chứa đầy bóng tối, sương sớm và gió buốt . Phải xuất hành từ giờ ấy, tôi mới được bác sĩ khám và cấp phiếu đi xét nghiệm,rồi chờ đợi kết quả , khám lại, nhận thuốc, và tôi sẽ ra  về cùng thời điểm bọn trẻ ở ngôi trường cấp 2 gần bệnh viện tan lớp .Hôm nay không có Tre chở đi bằng xe máy , tôi bỗng bâng khuâng nhớ nó .  Giòng liên tưởng của tôi lại vướng đến tia nhìn thù hằn của bà lão buổi chiều mưa tháng trước .Hình như từ  khi bà ta nhận ra chiếc áo khoác dạ tôi mặc .Đó là chiếc áo kỷ niệm mà tôi từng được tặng từ  học sinh một lớp chủ nhiệm. Lâu lắm rồi . Con số năm chúng ra trường in trên một góc áo, thì quãng thời gian đúng 15 năm .Họ hẳn đều đã ổn định mọi thứ, công việc,  cuộc sống gia đình .Chiếc áo trong mắt tôi là đẹp , vì đó là món quà tặng  được gom góp từ nhiều tấm lòng, mà vì thực sự nó đẹp .Áo màu trắng, may bằng nỉ khá dày , phía trước có nhiều sọc  đủ màu sắc cầu vồng  kết cách điệu rất độc đáo .Hàng chữ nêu phương châm mà đám học trò hơn bốn chục  đứa chọn cũng đầy ý nghĩa .Học thức là kho báu quý nhất . Chiếc áo chỉ hợp với vóc dáng học sinh nam  nữ tuổi 18, trên áo đầy những chữ , những số,l ại màu trắng nên tôi chỉ mặc đôi lần, khi chạy bộ thể dục, hoặc ở một nơi mà vẻ mặt ai nấy đều mệt mỏi ,thất thần ,lo lắng , cau có ,miệng  mỉm cười thăm hỏi cũng đầy gượng gạo , trang phục thì xộc xệch , nhàu nhĩ, chẳng còn tâm trí để nhìn ngắm xung quanh  .

Tôi đã giặt kỹ chiếc áo khoác hôm ấy ,bọc kín và cất vào đáy tủ , như gói kín tia nhìn hằn học của một người xa lạ hôm nào .Có lẽ bà ta nhìn nhầm tôi với một người nào đó , Tre  đã an ủi tôi . Có thể  như thế . Tôi nhủ thầm . Môi trường tôi quanh quẩn lui tới  chỉ là trường học , thôn xóm , khuôn viên ngôi nguyện đường ,khu chợ nhỏ gần nhà , và  từ dạo gác kiếm về vui thú điền viên, là bệnh viện , thế thôi . Tôi không hề có kẻ thù .




Hôm nay trời khá lạnh, mưa nhè nhẹ ,tôi quyết định “đổi mốt” .Tôi diện chiếc áo phao Tre mua cho . Áo hàng sida nhưng còn rất mới ,giá phải chăng .Áo phao đang là mốt thời thượng của người xứ lạnh lâu nay .Chiếc áo màu xanh nước biển đậm ,màu  chất chứa bao nhiêu buồn vui trong cuộc đời tôi, từ khi mới là đứa trẻ 11 tuổi, đến bây giờ, một bà lão mắt mỏi,chân chồn,tóc bạc  .Hình như Tre đọc được nỗi lòng tôi .Hai đứa tôi sục sạo trong khu chợ mới nhưng   chuyên dành bán hàng cũ  suốt mấy buổi chiều , cuối cùng tìm được chiếc áo “đời người” ưng ý



Chiếc áo len mặc bên  trong cũng là quà tặng từ một phụ huynh .Mỗi dịp lễ Hiến chương nhà giáo,  mọi thầy cô trong trường tôi đều có quà, đặc biệt những người chủ nhiệm lớp  .Len là món quà ,có một dạo , tương đối là quà tặng mà các cô  giáo chúng tôi được nhận . Có người được tặng hẳn mấy chiếc  áo len ,loại dệt kim mỏng, nhiều màu ,mặc với áo dài rất tiện .Nhưng được nhận một chiếc áo len dày, len tốt, đan cẩn thận bằng tay , hoa văn đặc kín, áo lại kiểu cách thì , có lẽ tôi là người hạnh phúc nhất . Gói quà khá to ,kềnh càng, gởi theo đường bưu điện đến tận nhà , trước lễ một hôm , không hề có địa chỉ người gởi ; dấu bưu trạm cho biết người tặng sống rất gần nơi tôi ở ,nhưng tôi không thể nào tìm được một con đường quanh nhà tôi có tên học sinh tôi đang chủ nhiệm . Lớp không chủ nhiệm, có một vài trò .Nhưng tôi biết rõ, phong tục “ăn cây nào, rào cây nấy”, cha mẹ chỉ “yêu lấy thầy” trực tiếp quyết định nội dung cuốn học bạ của con cái họ mà thôi . Tấm thiệp gửi kèm ghi  mốc thời gian tặng là từ mùa đông năm trước . Lời tặng viết tay nắn nót bằng tiếng Anh Do keep it as a souvenir ,please !




Hay là quà của một học sinh cũ nào đó .Nhưng họ không đủ rảnh rang để đan một chiếc áo chiếm quá nhiều thời gian ,công sức như thế để tặng tôi . Tôi đành chịu thua . Chiếc áo đan rất vừa với dáng người tôi ; kiểu áo tunic lại cũng khá hợp với công việc hằng ngày phải đứng trước học trò, với hằng trăm con mắt chuyên soi mói, tọc mạch của chúng .Màu len không quá trẻ ,nhưng không làm cho những kẻ “yamaha” hay yêu hoa dã quỳ (đọc ngược lại )…giảm  bớt tuổi .Đặc biệt các hoa văn thoạt trông đã thấy cầu kỳ, nhìn kỹ sẽ đọc ra những ý nghĩa sâu sắc của chúng .Những sợi dây thừng(cable) chứa đựng khát vọng vững bền, trường cửu,tổ ong(honeycomb) là lời động viên nhắc nhở hãy chăm chỉ,cần cù như những chú ong ,giỏ hàng (basket)thể hiện mong ước no đủ, những hạt kim cương (diamond)ấp ủ nguyện xin phước lành, thành công ,giàu có .Những hàng viền kiểu zig-zag hàm chứa sự yên ổn ,bình an . Có lần tôi được đọc một tài liệu từ đâu đó ,kể rằng nhà phát minh ra kiểu áo Aran để đan những mẫu họa tiết giàu ý nghĩa thánh thiện này,hay áo len nói chung , là những phụ nữ người dân Ireland  từ thập niên 1950-60.




Len được chế biến từ lông cừu không thấm nước .Những người mẹ và vợ các ngư phủ đã đan cho chồng con họ mặc trước  khi giong buồm  nhằm giữ ấm và là cách để nhận diện những người đàn ông ra khơi  nếu không may bị rơi xuống biển , vì mỗi chiếc áo len như một tác phẩm nghệ thuật với các họa tiết mang  theo nét riêng của từng gia tộc (huy hiệu ,cờ ..), hay theo yêu cầu của người mặc, hoặc sự sáng tạo của người đan .Yêu cầu và sáng tạo này đều  dựa trên cách viết thư pháp  với nhiều minh họa đầy màu sắc và bí ẩn  trong sách kinh thánh Kells của người dân Ireland ( gồm bốn Phúc Âm trong Tân Ước được  các tu  sĩ dòng Celt ,thánh Côlumba chế tác ) .Món quà tôi được tặng không dừng lại ở giá trị vật chất mà còn  hàm chứa biết bao ý nghĩa thiêng liêng cao quý .Vậy người tặng là ai ?


         Những ngày mùa đông năm ấy , tôi đem  chiếc áo thật đẹp, món quà của một người tặng bí mật, ra mặc vài lần .Đồng nghiệp nhìn ngắm, sờ mó .Có người khen, nhưng rất nhiều người chê .Có nhiều lý do , thôi haỹ dừng lại ở cái tội của áo : quá dày. Một cô bảo : ôi, có cho không tớ cũng chả thèm .Sáng lạnh mặc được một lát, trưa về nóng đổ mồ hôi,biết vất áo đi đâu ! Cũng hợp  lý .Gần chục năm trước khi tôi “giã từ vũ khí”, dường như không một thầy cô nào trong trường còn mặc áo dày đan tay nữa .Nhiệt độ quanh năm vẫn quanh quẩn con số 16-25 độ, nhưng trang phục đã thay đổi nhiều


       
Thay vì mặc một chiếc áo đan tay dày,bền, các cô đã đổi thành hai chiếc : bên ngoài là một măng tô vải ,hay nỉ mỏng (mùa nắng nóng) hoặc nỉ dày,hay áo phao  (mùa đông buốt giá ) bên trong là áo len dệt kim mỏng , bó lấy  người ,hoặc hơi rộng một chút đối với các cô có thân hình đẫy đà hoặc tuổi nhiều .Hôm nào trời gió hoặc mưa bão thì thêm một chiếc khăn len mỏng .  Trang phục này đi với áo dài hay quần tây,áo sơ mi cũng thế,thật tươm tất, ý tứ  khi đứng trên bục giảng .Áo len bị xếp xó vì lẽ : không thể mặc áo đan bên ngoài áo dệt kim . Đứng trước học trò,chỉ vài phút thao thao,có khi quát tháo,thế là áo măng tô đã cho ra lưng ghế … ngồi chơi tự lúc nào . Nhiều người trước khi “ xung trận” đã cẩn thận cất măng tô vào hộc tủ riêng của mình trong văn phòng ,khóa cứng lại . Trưa về đến nhà mới nhớ đến em áo đang  bị nhốt, đành nhờ chồng con chạy lên lấy .Vì để mai mặc tiếp, vì nếu không mai thiếu chỗ cất áo khác  .Nhiều ông chồng khó tính càu nhàu, bữa cơm trưa trở nên khó nuốt .Các cô bèn có cách khác : gửi ở phòng giám thị hay phòng bảo vệ ngay cổng .Hơi phiền một chút,nhưng khi tàn cuộc chiến ,còn có   người gọi vào …đón áo cùng về



Các thầy cũng không mặn mà với áo len đan tay  vì , nếu mặc veston thì chỉ cần một chiếc ghi lê dệt kim mỏng bên ngoài sơ mi để giữ ấm .Hay mặc blouson cũng thế.  Tôi đã gặp một nam giáo viên vừa ra trường, luôn có hai áo len đan tay ,họa tiết rất đẹp ,thay đổi .Một áo cổ tròn aran,một áo cổ trái tim, thắt cà vạt cũng rất lịch lãm .Thầy từ Huế vào .Một thời gian thì áo biến mất,thay cho những chiếc blouson . Theo thầy,áo mặc suốt ngày (ở Huế chỉ khoác theo mùa ) giặt cầu kỳ vì cẩu thả sẽ làm hỏng áo ,phơi lâu khô,nhưng rất dễ ngấm nước . Còn một lý do để các thầy cô chê áo len đan tay .Áo không có nhiều mẫu mã,lại rất kén chọn dáng người .Bây giờ, nhiều  thầy cô có eo 63+30, chiếc măng tô, chiếc blouson hay áo phao các kiểu là cách chọn lựa số một của họ .
Áo đem cất gần 15 năm, hôm nay đem ra mặc ,phảng phất mùi băng phiến .Tôi vẫn mặc đủ bộ áo phao, áo len ngồi chờ khám , nhưng không khóa phéc-mơ tuya áo phao. Không biết cái bà lão “ nhìn nhầm”  tháng trước có đi khám không .Tôi chả việc gì ngại ngùng đôi mắt Giave của bà .Nhưng thoáng trông thấy lấp ló vạt áo len trắng tôi khoác,  khuôn mặt bà lão bỗng dịu lại,pha chút cảm động ,bâng khuâng .Lại chầu chực ở quầy rút  số thứ tự, phòng nhận phiếu chờ và phòng khám của bác sĩ .  Nơi nào bà  cũng tìm cách ngồi gần cạnh tôi .Ở phòng nhận phiếu chờ ,bà  loay hoay cởi cất bớt áo .Nào áo phao,áo khoác có mũ ,không mũ, áo pull.. tôi nhẩm đếm có đến bốn chiếc .Bà còn hai chiếc pull dày và ấm khác .Tổng cộng vị chi là … Tôi mỉm cười ,nhớ đến một lần xuống Cầu Đất thăm chị gái , lâu lắm rồi, tôi cũng đã đắp lên người ngần ấy áo. Đến khi đi ngủ, thấy chị mỗi áo vải mỏng, tôi đành  vất vả cất bớt áo mình,chị kêu lên : Khiếp, lột cho ra dì !

Bà lão thấy tôi cười cũng cười .Miệng bà móm xọm vì răng rụng nhiều,nhưng nụ cười khá thân thiện .Bà hỏi dồn dập : Cô nghỉ hưu chưa? Giờ ở đâu ?Với ai? Bệnh gì ?Cô nhỏ hôm trước đâu rồi ? Bà kể tên một số thầy cô trên trường, phần lớn đã nghỉ hưu .Vậy ra bà là phụ huynh,có thể là nội hay ngoại một trò nào đó . Tôi bèn hỏi :Cháu bà hồi trước ai chủ nhiệm hả bà ? Phụ huynh có thói quen như thế .Họ thường không nhớ lớp ,nhưng nhớ tên kẻ cầm càng lớp ấy . Bà nói ngay. Lớp 10 là thầy  A,lớp 12 là cô B,còn hồi lớp 11 là ..cô nè ! Tôi nhíu mày ,là trò  nào  nhỉ ? Lâu rồi,giờ nó đã băm ba tuổi ,con trai nó học lớp 1.Vợ nó sắp đẻ đứa nữa, đang mong con gái .Bà rút ra một cái  ví nhỏ ,cũ kỹ ,lục moi mặt sau chiếc chứng minh thư đã  được bọc thêm một lớp nhựa ,lôi ra tấm ảnh trắng đen,cỡ  3.4 . Nó đây, cháu Thọ .Tôi là má cháu .Mẹ Thọ đây ư ? Suốt năm học của lớp 11, tôi có gặp ông bố của Thọ hai lần , sau hai buổi gặp phụ huynh mà nhà trường tổ chức



Tôi nhớ ông vì ông luôn nán lại khá lâu sau buổi họp, đưa ra nhiều đề nghị ,chủ yếu hướng về  người con , chỗ ngồi, bạn bè, công việc nên giao ...Thọ lúc ấy là lớp trưởng từ lớp 10 lên , năng nổ ,trách nhiệm,chỉ có một nỗi lo : sức học .Đọc lý lịch, biết cu cậu là con một , bố mẹ tuổi cao , nhà có cửa hàng lớn ngay khu trung tâm thành  phố , nên tôi hiểu kỳ vọng của họ .Tôi biết người mẹ đau yếu, phải đi  nghỉ dưỡng thường xuyên, mấy bận tôi  ghé nhà thăm đều không gặp .Hôm nay lại ngồi với bà ở đây. Tôi không hiểu nỗi buồn cay đắng khi bà gặp tôi tháng trước .Tâm trạng ấy lẽ ra phải dành cho tôi .Tôi nhớ lại hồi ấy, người con yêu của bà vi phạm quy chế thi trong học kỳ một ,ông rất lo lắng .Tôi hứa tôi sẽ hết sức giúp cháu trong học kỳ tiếp, với điều kiện là cháu phải cố gắng .Và tôi đã giữ lời hứa , dù biết rằng mình đã sai . Cuối năm ấy , điểm hạnh kiểm của Thọ là A , vì tôi đã thuyết phục bạn bè chàng lớp trưởng này : Bạn Thọ của chúng ta học kỳ hai đã nỗ lực rất lớn, nên điểm C trong nửa năm,cộng với A nửa còn lại , kết quả là ...A !Thực ra,con số đó phải là B !Loại khá .Hè gần kề rồi, công việc bộn bề, ban thi đua nhà trường tin tưởng giáo viên chủ nhiệm ,nhưng cuối cùng , tôi bị kỷ luật ,cắt thành tích thi đua ,vì hình như có ai đó thóc mách với Giám hiệu .Buồn hơn là qua năm học lớp 12, tôi cũng được “lên lớp” với  chúng thì lớp trưởng đã có tên trong danh sách một lớp khác ,cách lớp cũ độ ba phòng, trong cùng dãy của khối lớp đàn anh này


Cùng dãy ,cùng khối ,tôi có dịp gặp hầu như thường xuyên chàng cựu lớp trưởng một thời tôi yêu mến,vì lẽ anh ta xông xáo,vì lẽ các bậc sinh thành ra anh đều đã luống tuổi, sức khỏe hạn chế, đặt nhiều niềm tin ở chúng tôi .Nhưng buồn biết bao .Anh chàng dửng dưng, xa cách,lạ lẫm  ; anh ta cúi đầu chào nhiều thầy cô khác,dù không dạy trực tiếp,còn tôi thì ...Người cha cũng thế . Vì qua lớp mới nên chưa có bạn,Thọ vẫn thậm thụt đến chơi với bạn lớp cũ ,nhưng hễ thấy bóng dáng tôi từ xa là lẩn mất . Lớp có lần tổ chức sinh nhật tập thể , trong đó có cả vị cựu lớp trưởng , vào tiết cuối trưa thứ bảy, chúng rủ nhau mặc chiếc áo lớp ( đặt may từ cuối năm 11 thay vì 12 như mọi lớp khác ,cũng là sáng kiến của chàng Lớp trưởng )là chiếc áo khoác trắng đẹp mà tôi được tặng.Lớp trưởng nay chỉ là phó thường dân bên lớp bạn ,rụt rè qua dự ,và  len lén ra về lúc nào không ai hay .Lễ ra trường. Chúng tôi không còn gặp nhau nữa. Mỗi dịp tết ,cũng có vài em  ,khi đang học đaị học, khi đã ra đi làm, khi lập gia đình, đều tạt qua tôi .Không hề có  Thọ . Tôi hỏi thăm ,đám bạn ngập ngừng.Nó học Nha khoa tận Trung quốc .Nhà nó ở đây hình như bán hết rồi .


Tôi không nhớ và cũng không hiểu người đề xướng r a phong trào “áo lớp” của đám học sinh cuối cấp trường tôi . Chỉ biết là những ngày ấy, cứ độ tháng ba là lớp lớp khối 12  thấy xuất hiện những chiếc áo khoác có màu sắc khác biệt hẳn với áo len xanh biển đậm hằng ngày .Thoạt đầu là màu trắng, phái trước đắp thêm bảy sắc cầu vồng, một logo có ý nghĩa .Nhưng rồi là màu nâu đậm, xanh lá cây , tím , đắp  thêm đủ hình đủ ảnh, logo cũng mang nhiều ý tưởng đơn giản hơn .




Chiếc áo khoác khác màu khối 12 không chỉ là lưu giữ kỷ niệm mà tôi  hiểu,là thái độ “bứt phá”. Suốt 12 năm đi học , màu xanh biển đậm,những kiểu áo quanh quẩn cài dây kéo, trùm đầu ,họa tiết đơn điệu ,hầu như không có ,cả năm chỉ quanh quẩn hai áo thay lui tới ,nhìn trước,nhìn sau ,cũng chỉ có thế .Chiếc áo còn gắn liền với những giờ học nặng nề ,những buổi thi căng thẳng ,những khuôn mặt mệt mỏi ...Khi được rời xa chiếc áo len ,không mấy  trẻ thích mặc lại loại áo này,mà nếu có ,chúng cũng rất “kỵ” cái màu xanh nước biển một thời “oanh liệt”.





Bà mẹ của Thọ thản nhiên cúi xuống, vạch lớp áo phao, vuốt nhẹ lên các hoa văn áo len tôi mặc .Bà đã mất cả tháng, trong lúc đi điều dưỡng ở  Nha trang , để đan tặng tôi .Tính gửi cô mặc tết (năm chàng Thọ học lớp 12 )nhưng đến lễ 20.11 năm sau (bọn Thọ đã vào đại học )tôi mới kịp gởi .Thiệp nhờ đứa cháu viết .Lâu rồi mà áo còn mới ,ngó áo thấy nhớ .


     Nhưng sao bắt gặp  chiếc áo lớp , bà lại buồn khổ đến thế !
     Bà kể lể ,nó đi học xa , rồi xay dựng gia đình,chẳng để lại cho tôi thứ gì ngoài cái áo ấy .Vất di thì thấy có tội,mà để lại thấy tức giận. Tôi thực tình không hiểu





.





 Có một giáo viên dạy Tin học, hàng tuần lớp 12 nào cũng gặp thầy. Màu sắc loạn xạ, thầy ôm đầu kêu ,ôi ,trường phái Thầy X,thầy Y,cô Z ( các vị chủ nhiệm)
  Nhà trường bắt đầu lo lắng .Một trường phổ thông nề nếp bỗng mang không khi  đại học , bởi các lớp khối khác cũng có nhiều em tranh thủ mặc thêm những chiếc áo dạ, áo phao đủ màu sắc,tạo thêm không biết bao nhiêu là “trường phái” nữa . Phải chấm dứt hiện tượng áo lớp, áo khoác tùy tiện .Một cuộc thi thiết kế áo khoác đồng phục diễn ra




Các "trường phái " cuối năm ở khối 12 không còn .Tôi dù sao cũng lưu giữ chút kỷ niệm .Thất bại cũng tốt, thành công  cũng tốt . Tôi nhớ lời mẹ tôi an ủi ,khi tôi vừa rời trường sư phạm, về lại Dalat thì bao nhiêu đau buồn ập đến .Mọi người bảo là đại hạn ,phải dè chừng nhiều thứ .Mẹ tôi dỗ dành : Gặp hạn cũng có cái tốt , cái xấu của nó .
           Chúng tôi chia tay ở cổng bệnh viện .  Những tháng đi tái khám liên tiếp sau đó,tôi không còn gặp lại bà nữa . Nhà cũ của gia đình bà nằm trên con đường một chiều,có dịp tôi đạp xe  qua ,thấy ra vào những người lạ . Hỏi thăm mới biết ông mất đã lâu,nhà đã bán từ ấy, bà lâu nay đi ở trọ .Hiện ,hình như, bà về sống trong Sai gòn . Chắc là Thọ đón về .


Bất chợt một hôm bà đến tận nhà thăm tôi ,mang tặng tôi một chiếc áo măng tô .Tôi vui sướng vì quá bất ngờ ,vì trước đây tôi cũng sắm được một chiếc như thế ,nhưng khi bà chị kế  năn nỉ đổi cho chị bằng cả cân len mới,tôi đành đổi cho chị  ,dù thực sự ,giá trị chiếc áo phải gấp đôi số len ấy .Tôi thương mẹ nên thương chị ,chứ hai chị em gặp nhau là ... muốn xa nhau ! Thế là, bà cụ đã thay mẹ “đền bù” cho tôi . Bà nán lại cả ngày,ăn cơm với tôi , xem TV cùng tôi .Hình như bà có điều gì muốn tâm sự . Quả đúng vậy.


            Đến lúc này, tôi mới biết rằng ông bà chỉ là bác, chứ không phải bố mẹ đẻ của Thọ . Do tuổi đã cao ,ngoài năm mươi mà chưa có con , nên vì vợ chồng người em út bỏ nhau, bà đón Thọ về nuôi từ lúc mới sinh , làm khai sinh ,  chăm nom  chu đáo .Chàng con nuôi nhanh nhẹn nhưng sức học kém, năm nào cũng phải cầu cạnh thầy cô .Có lẽ vì thế, dù đang đi dưỡng bệnh,bà cũng cố gắng đan áo tặng tôi . Ông bà thương cháu,nhưng cháu  thì ... Bà kể khi ông vừa mất ,cháu đã tìm cách bán nhà , cả cửa tiệm của ông bà ,chung với bên vợ để kinh doanh .Giờ giàu có lắm, tiệm trồng răng bề thế,nhưng không cho bà bước chân vào . Bà than thở, bà đã từng mua phải hàng giả, về dùng thấy hỏng,thấy sức khỏe giảm,bà bực lắm .Nay gặp người giả , bà đau xót vô cùng .  Bà sụt sịt,chiếc khăn nhỏ ướt sũng,mắt bà đỏ hoen .Nhìn  người già khóc thì không gì xót thương hơn . Chiều chạng vạng, bà từ biệt tôi . Bà cho tôi mẫu giấy ghi địa chỉ mới của bà : Nhà dưỡng lão Thị Nghè. Bỗng dưng tôi thấy mắt mình cay cay .


Hôm sau chị Thủy  bế cháu sang nhà tôi chơi .Chiếc áo khoác  màu xanh lá cây đậm, giòng chữ màu trắng rõ mồn một trước ngực : Hạnh phúc là có việc để làm, có người để yêu, có điều để hy vọng .Thật phù  hợp với cảnh ngộ của chúng tôi lúc này. Thấy tôi tủm tỉm cười,chị cũng cười .Chị đặt thằng cháu xuống sân, chỉnh áo lại cho thẳng thớm , rồi kể lể : Áo lớp của thằng Khang đây .Mất một ngày công vét ao cho chú Bé ( em trai tôi ) đây . Đi làm về , bùn từ đầu đến chân ,mà nhãy cẫng lên .Tưởng là mừng vì mang về một sô nào cá,nào ốc,nào lươn cho mẹ đãi mấy ông khách Nhật của anh Phú, ai ngờ bảo –ôi,con có tiền sắm áo lớp rồi ,khỏi phải xin anh nữa,mẹ cũng không phải lo .Mặc đúng một bữa liên hoan ra trường, rồi thì cho mẹ mặc ..ngủ .Con Dung (vợ Khang ) cũng tha về thêm  một cái y chang . Bà cháu mình tha hồ mặc ,cu hè . Chị cúi xuống vỗ vỗ vào lưng cháu , nét mặt tràn đầy hạnh phúc .

                                    NUMEROLOGY

             Numerology là một phương pháp tìm hiểu vòng quay đời bạn bằng cách phân tích ngày sinh nhật .Có những thú vị đầy bất ngờ, nhưng trước hết bạn phải có một niềm tin . Tuy nhiên, phải thật sự chủ động .

             Bạn hãy cộng tất cả các con số về ngày sinh nhật trong năm 2016 này và trừ 9 . Thí dụ, sinh nhật của bạn năm nay là 06.02.2016. và trừ cho 9 . Numerology của bạn là 8 .

                                             

                                                SỐ 1

            Trong năm 2016 này, bạn phải có những lựa chọn mới .Hãy vứt bỏ những gì níu kéo bạn, và dũng cảm đối diện với tương lại .Một may mắn đầy bất ngờ sẽ mỉm cười với bạn trong năm này đó .

           THÁNG 1. Bạn phải ký kết những làm ăn ,nhưng thường thôi .

            THÁNG 3. Sẽ có những quyết định động trời .Phải gột rửa thể xác, linh hồn, vì đây là giai đoạn bạn phải chuẩn bị thật tốt cho tương lai. Có 1/3 là khách quan, còn 2/3 bạn phải chủ động .Một tin tuyệt vời là những mối quan hệ được bắt đầu từ những tình cảm sẽ phát triển và có thể biến thành những cam  kết cuộc đời .

            .Có những sự kiện mang tính cách mạng cho cả năm 2016.

             Từ THÁNG 6 đến THÁNG 10,cách đây ba năm ,khi bạn bắt đầu cuộc phiêu lưu “bạn là ai” thì bạn phải sống nô lệ cho trái tim bạn, thì bây giờ, bạn sẽ là người  hùng của chính đời bạn

             THÁNG 12.Bạn nên cân nhắc mục đích công việc làm ăn hiện tại .Có thể bạn phải chuyển sang một hướng hoàn toàn khác .

                                                    SỐ 2

                 Năm 2016, cuộc đời bạn là một khung  vải  tranh cực lớn, bạn tha hồ tung vẽ màu tùy thích .

               THÁNG 1 .Bạn sẽ nhận ra rằng bạn có thừa khả năng trong lĩnh vực mà bạn đang hoạt động .Chỉ vì ba năm qua, năng lực của bạn bị thử thách, bạn gặp nhiều khó khăn , nay thì đang tỏa sáng .

               GIỮA THÁNG 6- 10. Bạn sẽ phải đối đầu với những cơ hội đầy trớ trêu , nhưng nếu bạn tỉnh táo, bạn sẽ có những quyết định thận trọng để chọn ra hướng đi cho mình . Cho dù thế nào, THÁNG 6 là bước ngoặt  cho những hành động của bạn trong năm nay .

              GIỮA THÁNG 11- 12 . Bạn sẽ bắt đầu tự hỏi: phải chăng điều bạn cần là được đánh giá công bằng ?

           Nói chung, năm nay bạn sẽ có những phần thưởng tinh thần  rất tuyệt vời . Hãy cố gắng lắng nghe những tiếng nói tự đáy lòng bạn .

           làm được như thế, bảy sắc cầu vồng là của bạn đấy .

                                                 SỐ 3 .

             Mặt trời năm nay không chói chang như năm ngoái  nữa đâu ,cho nên đây là lúc bạn hãy cất ô đi ( trừ khi bạn cứ khăng khăng muốn chui vào những đám mây rắc rối của năm ngoái ) . Chúc bạn may mắn !

           THÁNG 1 Bạn nên nhìn lại đích tới của mình, tìm cách điều chỉnh lại khả năng bản thân .

           THÁNG 6. Vì sự tiến bộ của chính mình, bạn  hãy rũ bỏ những cam kết được xem là quan trọng trước đây, dũng cảm chịu trách nhiệm số phận đời mình, không lẳng nhẳng bám đuôi ai .

            THÁNG 8-9. có chuyện mở rộng : một người bạn thân sẽ trở nên nỗi ám ảnh lớn trong đời bạn. Chắc chắn bạn sẽ mất thời gian để đi du lịch đó .

             GIỮA THÁNG 10- 12 .Bạn chỉ phải ký những cam kết làm ăn , nhưng trong đó có sự trung thành khá quan trọng

                  Tóm lại, bài học năm nay cho bạn : hãy học sống vui vẻ và  thủy chung.

                                                     SỐ 4 .

                Năm ngoái bạn muốn gì được nấy ,năm nay bạn phải cẩn thận khi tin ai, kẻo tai vạ đấy ,vì bạn thừa biết rằng, mọi thứ đều có cái giá của nó .Phải biết làm chủ quan điểm, lập trường , cảm xúc, suy nghĩ của mình . “Tự chủ” là từ bạn hãy dán trước trán . Có tới 80% là bạn phải chuyển chỗ ở .

               Mối quan hệ được xây đắp bằng tình yêu  thương và sự ngưỡng mộ sẽ phát triển, còn những gì phù phiếm sẽ vụn vỡ .

                 Hãy nhớ rằng con số 4 năm nay không cho phép bạn sống nặng về cảm xúc .

                Và bạn luôn nhớ rằng : có thể mọi người không làm được những điều trên, nhưng bạn thì ngược lại .

                                                         SỐ 5 .

                Giá trị cuộc đời bạn bắt nguồn  từ năm 2016 này .

                 THÁNG 1.  Bạn phải cố gắng lý giải xem tại sao năm ngoái bạn gặp nhiều chuyện rối rắm thế . Vì bạn hiểu rằng : “Dù cuộc đời thế nào thì tôi sẵn sàng đón nhận ”( thi sĩ Galway Kinnel )

                GIỮA THÁNG 1- 6.  Bạn hãy mở rộng khối óc, con tim để hiểu “dù cuộc đời thế nào”  , nghĩa là phải chủ động trong cuộc sống .Bạn có thừa tự do để đón nhận những cơ hội tốt đẹp , giúp bạn giải thoát khỏi những con người , hay bổn phận biến bạn thành trói buộc hơn là niềm vui trong cuộc sống . Hãy tìm cho mình sự quân bình .

                 THÁNG 5  Khi mới khởi sự,bạn sẽ phải đối đầu với hàng đống công việc tồn đọng từ năm ngoái .Nhưng hãy yên tâm, bạn có khả năng để thanh toán quá khứ, trước khi hướng tới tương lai .

                 THÁNG 6 .Bạn sẽ có cảm giác không làm chủ được cuộc sống .Nhưng hãy nhớ lại xem : có bao giờ bạn xứng đáng là thuyền trưởng con tàu cuộc đời mình chưa ?

                THÁNG 9 .Sau khi trải qua “cuộc thi” của ba năm qua, bạn sẽ thấy rằng cuộc đời không chơi khăm bạn đâu .Có nhiều bài học khó nuốt bạn phải gặm nhấm, nhưng bây giờ bạn đang thả bộ trên con đường khá sáng sủa và êm chân đấy .

                                     SỐ 6

          Những bước chân cuồng nhiệt năm ngoái mang lại cho bạn nhiều niềm vui .Nhưng năm nay, suốt gần  6  tháng, bạn phải dồn nhiều tâm huyết cho công việc , quan hệ gia đình,bổn phận cá nhân .Cho dù bạn cố gắng xoay sở như thế nào, hơn bao giờ, bạn phải đón nhận những gì sẽ đến . Có nhiều người không đồng tình với việc làm của bạn, họ còn có thể khiến bạn không vui ,thậm chí gây cho bạn sự thất bại .

            THÁNG 1 Chỉ cho bạn thấy những cam kết làm ăn,cả những thay đổi nữa .

            THÁNG 3 . Bạn sẽ phải xây dựng một nền tảng chắc chắn cho những kế hoạch sau này .

            THÁNG 5  Mục  đích hướng tới trong công việc xuất hiện .

                                 

            Từ THÁNG 6 đến THÁNG 12 Trắc nghiệm mối quan hệ gia đình bạn . Có thể bạn phải từ bỏ việc phụ thuộc vào một thành viên đặc biệt nào đó trong gia đình, người yêu ,bạn thân thiết, cấp trên ,để bạn có thể bước vào giai đoạn trưởng thành hơn . Chỉ có thời gian mới giúp bạn hiểu vì sao như thế .

             THÁNG 9  Đánh dấu sự bắt đầu một giai đoạn hiếm có và đáng nhớ . Bạn không được thối lui sự thay đổi này , cũng không được để cho bất cứ ai ( dù người ấy thực sự yêu thương bạn ) níu kéo bạn .

                                             SỐ 7

             Trong năm 2016 này, nhiều lúc cuộc sống  của bạn thật êm đềm, có lúc lại vô cùng xáo trộn .Năm nay,có nhiều sự tiến bộ về  mặt tinh thần, nếu bạn chịu khó mở rộng khối óc và con tim , nhận thúc của bạn sẽ phát triển, chuển sang cung bậc mới .Điệu quay thời gian năm nay không cho phép bạn ngã lòng, dù bạn phải đương đầu với sự thật phũ phàng mà đến nay vẫn còn nhiều dư vị đắng cay .Thái độ không thân thiện của đồng sự tại nơi làm việc sẽ giúp bạn kiên nhẫn hơn trong quan hệ , trong cuộc sống lẫn tính cách bạn . có điều là nhữn dư âm năm ngoái luôn ám ảnh bạn .Hãy quên nó đi , bạn ạ .

                  GIỮA THÁNG 3- 6 Bạn sẽ bước vào một giai đoạn thành công và tiến bộ không thể nào tả nổi .Tuy nhiên, nhịp điệu trôi chảy trong công việc năm ngoái nhiều khi lại gây ra những áp lực lớn cho bạn trong năm này .

                 GIỮA THÁNG 9- 12  Hoàn cảnh xung quanh sẽ tác động khá lớn đến mục tiêu đời bạn , và chắc chắn bạn phải đụng độ vối nhiều ít phiền toái đằng sau những thay đổi đó .

                Tóm lại  , hãy tỉnh táo,sống bằng trực giác, soi rọi quá khứ, là cách ứng xử tốt nhất cho năm nay .

                                                SỐ 8

             Năm nay,sự thật sẽ giúp bạn hiểu rõ những phiền toái của năm ngoái .

              THÁNG 1  Dù muốn hay không ,bạn phải chủ động trong chỗ đứng và công việc làm ăn của mình.  Đừng sống cảm xúc,mà thay vào đó là dành thời gian cho công việc của mình . Đây là điều quan trọng nhất giúp bạn thoát khỏi những tối tăm năm cũ .Hãy tạo cho mình sự kiên nhẫn . Đó là năng lượng đời bạn đó .

             THÁNG 2  Hãy xây đắp mục tiêu, khát vọng , nghiêng về tinh thần, từ bỏ bớt những cám dỗ vật chất .

             GIỮA THÁNG 4- 6 có đến 50% điều kiện giúp bạn có khả năng tiến sâu vào việc xây dựng tâm lý ổn định, giúp bạn quân bình, đó là  yếu tố để bạn thành công .Có chút buồn là bạn bè sẽ xen vào  gây khó khăn .Giương cao cơ hội, và biết đâu bản lĩnh  của bạn sẽ đánh bại họ .

               THÁNG 8 Hãy nên đặt nhiều câu hỏi cho mỗi quyết định , và hãy thận trọng khi ký kết bất cứ giấy tờ gì liên quan đến pháp luật hay thỏa thuận cá nhân .

             THÁNG 9   Thực  hiện  các dự tính như  dọn nhà,mở tiệm, lập gia đình . Từ đây, mọi việc sẽ trôi chảy theo chiều kim đồng hồ .

             Năm nay , sẽ khẳng đinh nhữ ng tiến bộ của năm sau .

                                                SỐ 9

           Một nhà văn Đức có nói :“ Đức tin là niềm tin phi lý vào dòng chảy của những điều khó có thể ”.Nghĩa là biết rằng điều đó khó có thể xảy ra ,thế  nhưng ta vẫn cứ hy vọng .

             THÁNG 1  Bạn sẽ gặp ngay điều khó có thể xảy ra , nó làm cho tim bạn nhói đau .Tất nhiên, với bản tính con người, bạn sẽ mất nhiều thời gian chống chọi .Vì vậy , chìa khóa năm nay của bạn : phải có niềm tin . Bạn hãy cứ tin tưởng rằng dòng sữa năm nay sẽ nuôi dưỡng bạn được an toàn và ấm áp .Trong năm sô 9  màu nhiệm này, không những bạn có thể làm thay đổi cuộc đời mình ,mà có thể tiến thêm một bước sang lĩnh vực khác .Năm nay, sẽ có những câu trả lời mang tính cảm xúc ,nên nếu bạn thắc mắc, sẽ có người giúp bạn giả đáp .

           GIỮA THÁNG 1- 4 Mọi lĩnh vực trong đời bạn bị thách thức . Có những cam kết mang tính cá nhân khác thường sẽ đến bất ngờ  .

           THÁNG  6   Bạn sẽ thu nhận nhiều tình cảm tốt đẹp từ bạn bè,người thân .

           GIỮA THÁNG 8- 12 Một cuộc cách mạng nho  nhỏ sẽ đến trong đời bạn

           Năm nay, khó khăn còn đấy, nhưng nếu có niềm tin , bạn sẽ không bị lạc đường .

  

                                                                                       Nguyên Xuân 

                                                                                    Xuân Bính Thân 2016.

ngọn đèn và bếp lửa - phần 2

                                    NGỌN ĐÈN VÀ BẾP LỬA 

            Phần 2 : NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ XỨ LẠNH

                Tôi thấy mình bị đẩy lên chiếc xe Mẹc vuông đậu cuối đường .Trên xe đã đầy đặc người ,những khuôn mặt đồng nghiệp quen thuộc ngày nào .Một chị nhích vào trong nhường chỗ cho tôi .Chị loay hoay cởi bớt chiếc măng tô nỉ dày đang khoác trên người,tay chị đụng phải chiếc túi vải tôi mang theo .Chị nhìn xuống rồi à lên một tiếng ,như tiếc rẻ -Trời, sáng mình cũng để sẵn bó nhang trên bàn, mà vội đi ,quên mất .Chút cho mấy cây nhé. Có nhiều giọng lao xao phía sau : Xin thì lấy luôn , chút rồi biết đâu mà tìm .Rồi tôi có cảm giác ba bốn ngón tay dí vào lưng :Chia cho tụi em với .Chị có cả bó mà .

         Chờ tôi vừa moi bó nhang ra,chị ôm áo măng tô giành ngay  lấy ,chia đều cho băng sau,băng trước, cả bác tài .Còn độ chừng chục que, chị gói lại, trả cho tôi .Chúng tôi đang trên một chuyến xe đưa tang .Nghĩa địa tận Trại Mát , chị bạn đồng nghiệp của chúng tôi được an nghỉ chung với đại gia đình nhà chồng, còn quê chị tận Long An . Khu vĩnh biệt  này trước đây chỉ dành cho dân cư quanh vùng, nhưng từ khi nghĩa trang  thành phố  được giải tỏa,  thân nhân các mộ chí hoặc chọn nghĩa trang Thánh Mẫu ( gần Thung lũng tình yêu ) hoặc nghĩa trang Trại Mát này làm nơi an nghỉ cho người thân .

            Dòng họ Nguyễn Thái của tôi có nhiều bậc cao niên lập nghiệp tại Trại Mát, họ cũng đưa hài cốt ông bà về đây cho tiện việc thăm viếng .Các vị nam đinh nhà tôi ( con trai gia đình ) vẫn ghé đây mỗi khi tết về,ngày giỗ đến.Con gái là nữ nhi ngoại tộc ,họ còn phải gánh vác giang sơn nhà chồng nên được miễn .Tôi thì,bây giờ là một mụ o, vẫn bị liệt vào danh sách “con gái là con người ta”,nhưng nhân chuyến đưa tang đồng nghiệp về đây, tôi cũng muốn viếng mộ ông bà tổ tiên .Và còn một người rất thân thiết mà tôi quý mến như cha mẹ mình . Bà Bác .

           Bà là vợ cả của một người trong họ mà cha tôi gọi bằng bác . Họ cũng “Dalat tiến”vào cuối thập niên ba mươi của thế kỷ trước .Nhà ông bác (chúng tôi gọi thế ) giàu có còn hơn cả ông Cửu Miên .Ông có nhiều mảnh vườn  rộng tít tắp chuyên trồng cây artichaux và mận đắng –loại mận dùng để làm mứt và chế biến rượu.Ông lại có năm sáu chiếc xe Deseto 10 tấn chở phân cá ,nước mắm từ Phan Thiết lên và đưa rau củ Dalat xuống .Tôi tớ trai gái đầy nhà .Bây giờ, hẳn ông sẽ được tuyên xưng là phú nông và thương nhân thành đạt .Nhưng ông có nỗi buồn giống ông Cửu Miên : không có con cái bên cạnh .Ông Cửu Miên còn nhiều hy vọng gặp lại con sau khói lửa ,nhưng ông bác thì không .Bà Bác không sinh được con .Còn một nỗi niềm nữa .Bà không hề giúp  được ông chút gì trong công việc làm ăn bộn bề của ông .

          Mẹ tôi kể rằng bà là con gái  của  một địa chủ ở quê ,là hàng xóm láng giềng của nhà ông bác. Ông chấp nhận cưới bà để được hưởng tài sản, dù biết bà vụng về trăm chuyện . Người xưa đã đúc kết những bài học  rất thấm thía về cảnh hậu hôn nhân : thứ nhất vợ dại trong nhà ,thứ hai nhà dột, thứ ba nợ đòi .Ông cưới bà hai , người phụ tá xuất sắc hằng ngày của ông .Bà nhanh chóng sanh cho ông một quý tử .Quyền hành trong nhà, tay hòm chì khóa từ đấy hoàn toàn thuộc quyền bà hai .Bà bác bị đẩy xuống vị trí ngang hàng tôi tớ .

       Bà bác ốm nặng phải nằm viện hằng tháng trời. Ông bác cậy nhờ me tôi chăm nom, vì nhiều  lý do lắm .Mẹ là cháu dâu .Bà bác có quan hệ thông gia với họ ngoại của mẹ ( đại để là một người cháu của bà cưới chị gái mẹ tôi )Nhà tôi không neo người như nhà ông bác,lại rất gần “nhà thương ông Phán ” (bênh viện tư ). Bệnh viện sang trọng này nằm cuối đường Phan Đình Phùng, giáp ranh với đường Nguyễn Công Trứ, trước mặt vườn  nhà tôi .                      

         

    Hồi ấy tôi mười tuổi ,tôi thường theo các chị mang cơm ra cho bà, giúp bà vệ sinh cá nhân , hay ngồi chơi với bà .Chị lớn đã 22 tuổi, chị thứ 19, hai chị đều xinh đẹp ,  gặp chị nào bà cũng ngẩn ngơ,xuýt xoa : Tau mà có được một đứa như ri thôi, nỏ cần con trai . Có hôm bà nắm chặt chiếc cổ tay còng queo như que củi của tôi , năn nỉ : Thôi con ở đây với bà .Nhà mẹ mi con ni  sọi nhứt đây .Rồi bà khóc tức tưởi khiến tôi hoảng sợ giằng ra ,chạy núp vào lưng chị .Tối đến, hai ông anh đã là thầy giáo tỉnh xa về nghỉ hè, đùa . Mê đọc truyện mà không biết đi với  bà bác là uổng .Để bọn anh theo  bà ,khỏi phải đi làm khó nhọc, lương thấp, lại có truyện đọc suốt ngày  .Hai ông nháy nhau , rồi mọi người cười ồ lên ,càng làm con bé lên mười mê  sách phân vân .        

           Bà khỏe lại , không về Trại Mát nữa ,mà về ở hẳn nhà tôi .Mẹ phải mất thời gian làm công tác tư tưởng  với tôi khá lâu, vì thoạt đầu tôi không vui lắm khi biết tin rằng : Bà sẽ ở chung phòng với tôi .Đấy là chốn khuê phòng của hai ả tố nga trong nhà  ,tôi thuộc thành phần dự bị .Gọi là phòng, thực ra nơi  này thuộc  một trong hai căn buồng rộng ở  dãy nhà ngang, chung một cửa ra vào, ngăn cách bằng tấm vải rộng làm màn , đằng sau màn  có  một chiếc giường thước sáu được kê dưới khung cửa sổ lớn  .Đầu giường đặt hai ba chiếc rương gỗ chồng lên nhau, áo quần, tư trang của các thành viên trong phòng , là chị em tôi và các chị ngoài Trung  đến làm công  suốt năm ..Buồng nhìn ra sân của mẹ,  có tủ gương luôn khóa kín, bên cạnh những chiếc rương gỗ to,cũ kỹ .Cậu em út được ngủ chung với bà . Tôi  hầu như đêm nào cũng khổ sở vì hai chị .Nếu nằm giữa thì bị hai bà biến làm gối ôm, còn nằm ngoài hay trong  thì thường xuyên bị kéo hết chăn .Hai chị lại than thở sáng nào  thức giấc cũng thấy tôi nằm ngang trên đầu họ , người ê ẩm vì những mái tóc dài của họ  được tôi dùng làm nệm,còn gối của họ thì tôi làm chăn. Chị cả lên xe hoa, bà chị thứ ưu tiên cho tôi việc giăng và dọn mùng.Tối đến  chị chùng chình đi ngủ muộn và sáng chui ra thật nhanh, trước tôi .Nhưng rồi chị cũng  leo lên xe hoa .Tôi được làm vua một cõi ,chưa lâu ,nay lại …Còn mấy lý do tôi lưỡng lự . Dạo vừa thi đậu vào lớp sáu trường nữ,  tôi  được chị cả dẫn ra phố mua sắm và xem phim .Phim Quan Công phò nhị tẩu .Trước đây thỉnh thoảng tôi cũng được  đi cùng  ,nhưng toàn là phim tình cảm Pháp, những mối tình rắc rối  .Tôi say sưa theo dõi cảnh Quan Công suốt đêm  đứng bên chuồng ngựa  ôm một cây nến cắm trên một chiếc que to dài,nước nến nóng bỏng  chảy xuống bàn tay mà ông vẫn bình tĩnh làm tròn nhiệm vụ ,còn hai phu nhân thì yểu điệu dịu dàng, váy áo thướt tha ,  mỗi bước đi đều phải có người dìu .Nếu đón bà bác về, tôi chẳng thể nào ôm cây nến suốt đêm  canh cho bà ngủ-vì bà cũng là đệ nhất phu nhân mà -,cũng không làm sao kè kè bên cạnh để dìu bà .

     Tôi còn bao nhiêu việc phải làm .Buổi chiều đi học .Buổi sáng , dành  hai tiếng sang học bên nhà anh Thạch, rồi về vội vàng phụ các chị làm công  nấu cơm trưa .Có một số việc  mà nếu tôi không làm thì … không ai làm cho mỗi sáng, mỗi tối, mỗi tuần .Nhà tôi có rất nhiều cánh cửa gỗ gắn bên ngoài các khung kính,tối đóng kín để ấm nhà, để đề phòng kẻ gian, sáng lại đi một vòng quanh nhà mở cho bằng hết, nếu không ngôi nhà sẽ lạnh và tối om om. Thu gom các đèn dầu đặt trên bàn, cất cẩn thận vào một góc nhà ;nếu thấy đèn nào  bóng bị lẹm khói, bình bị vơi dầu  phải lo mà chùi lau, tra dầu .Rồi đổ ống nhổ cốt trầu, bã trầu cho mẹ ,chùi rửa sạch, úp vào góc chân giường cho mẹ (tôi không rõ mẹ thức vào những  giờ nào để nhai trầu, mà sáng ra ,ống nhỗ luôn đầy lủm )Rồi lên dông (đồi cao ) bẻ chè tươi ( nếu các chị làm vườn quá bận,không tìm bẻ hộ tôi được) để tối tối, cha tôi có ấm chè mới nhâm nhi.sáng tinh mơ mấy ông lão hàng xóm qua ngồi sưởi lửa.Rồi dọn  bếpvà chẻ  củi, công việc  này thực hiện cuối tuần .Củi tạp được mua từng xe nguyên cả khối bi to .Cha tôi đã thuê vợ chồng ông Ngọ (chủ ngôi nhà mẹ con bé Hoa Tre sau này tá túc ) bổ nhỏ,chất đầy cuối hiên nhà, nơi mưa gió không tạt vào   .Nhưng muốn đun bếp thì phải chẻ nhỏ thêm lần nữa..Nhà tôi nhiều người ,nấu bằng những chiếc  sắt kiềng, rất tốn củi .Bên  ông cửu Miên có một chiếc bếp kiểu Pháp,   chỉ chụm ít củi mà lửa rất đượm, lại có thể đun nấu  một khi  cơm canh và cả nước nóng để rửa ráy nữa . Chiều chủ nhật nào, tôi cũng đặt chiếc mẹt to bên cạnh cái tảng đá ( đã được chôn chặt xuống nền nhà )bên trong là một cuốn vở  mở rộng đã chép đầy bài học ở trường, rồi tay  chẻ ,miệng đọc .Bài thuộc làu làu mà đôi khi đống củi chưa cao. Bà bác ,như mẹ kể ,là tiểu thư lá ngọc cành vàng ,chắc không biết chẻ củi , hay bẻ chè, hay đổ ống nhổ , hoặc là “chuyên gia ánh sáng ”như tôi . Hay có khi bà giống bà Cửu Miên, suốt ngày vào ra ,chỉ chỏ,  quát tháo .Tôi đã nhiều lần bắt gặp mẹ con anh Nghĩa , tôi tớ của bà, là sui gia với gia đình tôi sau này ,bị bà lấy chổi đánh lên đầu  .Ôi , như thế thì khủng khiếp lắm . Mẹ điều đình, bà sẽ ngủ bên buồng  mẹ.Thằng út lên với cha .Thôi vậy cũng được  .Vả lại, đây là chuyện của ngừơi lớn .Anh Thạch cũng nhắc nhở tôi như  thế .  

       Bà  bác đến .Hành lý của bà  chất đầy trong  một cái rương gỗ mỏng, sơn đen đã bạc màu ,gồm mấy bộ đồ vải  ,áo dài, áo len, khăn trùm đầu, tất cả đều rất mới; một chiếc va ly gỗ sơn màu nâu còn mới, có mấy chiếc răng cọp bịt bạc, một chùm xà tích  bạc và hai chiếc còng đeo cổ bằng vàng .Cả hai  chiếc rương và va ly đều không có ổ khóa .Nhưng bà còn mang theo hai vật không thể ngờ được : chiếc bếp nấu ăn kiểu Pháp   và chiếc đèn măng sông . Có lẽ đó là tài sản mà ông chia cho bà chăng !

         Tôi nhớ ban đầu hai đồ vật giá trị và sang trọng ấy được đưa vào một ngăn trong chuồng heo và dùng bao ny lông bọc kín . Ngày ấy , gần như  mười nhà trong thôn thì chín nhà dựng chuồng trại kiên cố hơn cả nhà ở như nhà tôi. Căn nhà cao ráo , dài bằng ba lớp học, được xây ắc lô (những khối gạch đúc bằng xi măng to và dày như chiếc cặp học trò ) .mái lợp tôn , nền nhà cũng được tráng xi măng sạch sẽ. Trong đó, sẽ có một buồng là toa lét, một ngăn làm buồng tắm ,ngăn chứa cám, ngăn  chứa cỏ khô ( vừa che cây con, vừa ủ phân) ngăn cỏ rau cho lơn gà,  ngăn dự trữ  củi vào mùa mưa,ngăn cất giữ rau củ đã thu hoạch nhưng chưa kịp bán , và nhiều ngăn cho heo ở .

           Nhưng bà bác không chịu. Bếp, bà bắt đặt vào chỗ có ba ông kiềng và đầy tro.Đèn, bà bắt treo lên giữa gian nhà chính .Bà bảo : Các thứ này lâu nay của tôi .Giờ tôi mang theo .

            Bây giờ, sống với tuổi sáu mươi của bà ngày xưa,  tôi mới hiểu tại sao mọi người chê bai bà ,nhất là khi người chị kế luôn miệng gọi tôi bằng biệt danh “bộ trưởng bộ lù đù !”

          Chiếc bếp rất đẹp . Đó là một chiếc bàn thì đúng hơn, vì cao ngang tầm một người đứng, có nhiều hộc : hộc chụm lửa, hộc nấu  nước lạnh, hộc chứa củi .Tất cả đều có nắp sắt, tháo đậy chắc chắn.Mặt “bàn” có tất cả năm lỗ .có chu vi bằng với các đáy nồi . Một lỗ trực tiếp với củi, còn các lỗ khác “ăn theo” ,dùng để vần cơm khi đã cạn, để ủ nóng  thức ăn, nước uống .Thật là hiện đại .Chỉ tiếc một điều : các ông không thể ngồi sưởi ấm mỗi sáng tối , nhất là ngày mưa .Mẹ tôi biết thế nên đã đặt một ông kiềngViệt  vào kế bên chiếc bếp tây , rồi chuyển than từ lò xuống ,mỗi khi nhà có khách sang uống nước chè tươi .Gian bếp vẫn thoáng bởi mùi khói khét lẹt không quẩn trong nhà, mà lại vẫn ấm như mọi khi .

            Măng-sông cũng là một chiếc đèn cực đẹp . Giống như chiếc bếp Pháp, cả làng  trên xóm dưới ,mới một vài nhà có .

 (phiên âm từ tiếng Pháp Manchon) là loại đèn được thắp bằng xăng hay dầu hỏa, ngọn đèn có chụp( bóng đèn ) hình ống,bằng thủy tinh đặc biệt  rất sáng, tim đèn  là một cái lưới bằng chỉ cô-ton có tẩm loại hoá chất đặc biệt, khi cháy phát ra ánh sáng trắng tự nhiên  Đèn nầy dùng dầu lửa ở độ nóng cao biến thành hơi để đốt. Đèn có quai treo .Ngày đầu tiên, bà bác nhận lấy việc thắp đèn , rồi hướng dẫn cánh đàn ông trong nhà . Thoạt đầu tôi thấy bà mở nắp đựng bình dầu, rút chiếc que đo gắn trong nắp ra ngắm nghía .Mực que ướt đến đâu ,đó là lượng dầu còn trong bình . Sau đó ,bà nghiêng cổ bật một chiếc nút dưới đáy bóng đèn, lập tức chiếc trụ tròn bằng thủy tinh được đẩy lên cao độ nửa gang tay .Bà dùng một chiếc bình bé như hộp diêm , chứa xăng, có chiếc vòi nhỏ xíu, rót vào một “cái dĩa” được gắn chặt dưới đáy đèn. Bà gọi là mồi .Rồi bà ngắm nghía  kiểm tra túi lưới cô tôn .Nếu túi bục quá thì phải thay,như thay tim đèn vậy.Nhưng tôi thấy là thắp cả nửa năm mới thay một lần .Mà một tháng thắp  năm bốn lần, những dịp các ông thầy trẻ về  thăm nhà ,hoặc có khi những ông bạn già hàng xóm cao hứng rủ rê cha tôi mở sòng tổ tôm .Sau đó châm lửa vào chén xăng mồi .Ngọn lửa uể oải cháy .Bà bắt đầu vặn lỏng  phần trên nắp ban nãy kiểm tra dầu, đó là van, rồi bà gồng người lên bơm, như bơm bánh xe đạp  . Đến lúc này, các anh lao  giành lấy. Cả hai thay nhau hì hục bơm độ hơn mười phút, vừa bơm vừa coi chừng độ “chín”của tim đèn.Chiếc túi cô tông bé y hệt một chiếc bong bóng  chưa thổi căng dần ra, sáng lên , và rồi , căng tròn .Ngọn đèn bừng sáng .Ngọn đèn được treo lên cao ,ánh sáng trắng tràn ngập cả gian phòng,cả ngôi nhà nhỏ, hắt ra sân ,chiếu một vệt dài đến tận cổng .

Nhà khoa học bảo rằng  nhờ măng-sông nên ngọn lửa phát ra ánh sáng trắng có độ sáng mạnh đến khoảng 500CP, tương đương với 400 Watts. Lâu lâu, độ vài chục phút, đèn được hạ xuống để “bơm”tiếp ,nghĩa là

số lượng dầu và không khí phải được điều hoà theo mức cố định, điều khiển bởi một "hệ thống chỉnh" bằng tay. Một lít dầu lửa có thể đốt, ở độ sáng cao nhất, được khoảng 10 tiếng đồng hồ. Những đêm từ đó về sau , cả khi bà đã đi xa ,trước khi làng tôi có diện,năm tôi học lớp 10,  mỗi khi ánh đèn măng sông phủ khắp ngôi nhà, mọi người thật hạnh phúc .Ai nấy thấy gắn bó với nhau , dễ tha thứ cho nhau hơn .Con người có cảm nhận  điều này rõ nhất là tôi

           Bà về nhà tôi , cha  mẹ tôi cố gắng không để bà phải đụng chân đụng tay như khi bà còn là một “đệ nhất phu nhân”ở Trại Mát .Nhưng rồi chị cả đi lấy chồng, chị thứ nối tiếp năm sau,tôi còn bé quá ,bà phụ giúp mẹ  mọi việc nhà .Tôi quên béng nỗi lo phải đóng vai Quan Công phò nhị tẩu hôm nào , vì  vừa đến nhà, bà đã tỏ ra rất “đắc nhân tâm”với tôi .Bà  gọi ông Còi chuyên bán dạo kẹo kéo, kẹo cau mua cho tôi mấy sợi ăn ngay, lại thêm hai túm kẹo thơm lừng mùi gừng và mè cất rương ăn dần . Mọi khi tôi vẫn dành dụm tóc rối của cánh phụ nữ trong nhà để đổi .Tôi gói kỹ, ở   đây ngày ấy chả hề có lấy một con kiến ,nhưng tôi vẫn cảnh giác thằng em  .Tôi  vui vẻ cho  bà vào buồng mình .Từ đó , mọi việc lặt vặt mẹ giao cho tôi ,bà chia sẻ phần lớn .Bà không có một nét nào giống bà cửu Miên,dù hai bà cùng độ tuổi, cũng dáng người gọn ghẽ , cũng có những bộ trang phục đẹp ,nhẫn vòng đầy tay.Vẻ mặt bình thản , lặng lẽ  ,thỉnh thoảng bà  cười mỉm một mình.

        Gần như suốt thời gian trong ngày, bà quanh quẩn trong bếp và khu chuồng heo .Bà chế biến thường xuyên hơn món ruốc sả,cho nhiều thịt nạc và  ít muối hơn mẹ.Bà ngồi hằng giờ bên một thân chuối già ,hai chân dạng ra ,một chân đè giữ chặt  thân cây chuối ,bắp đùi chân kia đỡ  cả  chiếc cán dao có lưỡi nhỏ, dài bằng cả cán sao, sắc lẹm .đầu hơi cúi, tay trái đặt nhẹ lên  cây chuối , tay phải thong thả đẩy lôi lưỡi dao .Những khoanh chuối đều đặn chất đầy  chiếc thúng mây ,cây chuối ngắn dần .Xắt rau heo kiểu “nhà nghề” ấy, bà chị “kiêng dấu ngã” vài lần thử và  bị dao lẹm bay một mảng găng tay cao su to !

         Bà thấy tôi thường lén lấy những chiếc giỏ thép dùng để gánh rau,lật úp đáy lên, rửa sạch đất bùn để phơi những chiếc áo len,nhưng rồi nhanh chóng bị các chú làm vườn đòi lại ,vì đó là công cụ lao động của họ.Chiếc áo bị vắt lên giây thép, rũ ra ,tội nghiệp .Nếu muốn  áo không bị chảy thì có thể mang lên phơi trên nắp bể nước,nhưng phải canh chừng kẻ trộm .Bà bèn về thăm nhà và mang theo một chiếc  còn mới .Ai cũng cười chê bai, vì làm sao mà gánh .Hôm sau ông bác sai người mang ra thêm một chiếc .Tôi có đủ đôi , tha hồ phơi phóng nhưng hễ  lơ là , đã thấy áo lên giây, giỏ ra vườn ! Bà bèn về thăm nhà .Lần này thì tôi có đủ hai chiếc giỏ thép… thủng đáy .Bà đã năn nỉ một chú làm công đan theo thiết kế đó .Đôi giỏ có vất đi đâu cũng không ai màng. Mẹ tôi một vài lần  mượn để sấy cau, sấy cá khô vào mùa  mưa , rất tiện .

    

Rảnh rỗi ,bà thích sang chơi cùng anh Thạch, vì đấy là người láng giềng  duy nhất trong thôn không đâm thọc cảnh ngộ của bà .Chúng tôi ngồi ở gian ngoài, anh Thạch tiếp khách từ bên kia vách . Giọng bà rất to, anh Thạch giải thích là bà bị nghễnh ngãng nên cứ nghĩ người khác cũng giống như mình .

    Ngày tháng qua, đứa bé trong tôi lớn dần Trong đầu tôi luôn có câu hỏi : sao ông bác  chê bà lù đù ? Sao ở nhà ông, bà như chiếc bếp không có chỗ đặt , bà như  chiếc đèn không được dùng đến ,còn ở nhà tôi , bà là nguồn sáng và hơi ấm tuyệt vời .Cha tôi hằng tháng đưa bà qua thăm nhà ,lúc về dúi vào tay mẹ những tờ giấy bạc in hình Đức Thánh Trần (mệnh  giá 500)ông còn có một tờ, thỉnh thoảng  chở thằng nhóc đi hớt tóc và ăn phở mà không cần hỏi mẹ .Mẹ có bà để kể lể những kỷ niệm thời con gái ở quê nhà cho vơi nỗi nhớ .Mẹ không hề có một người thân thích tại miền đất mới, ngoài bà bác .Các chị làm vườn trưa nào cũng xõa tóc nhờ bà bắt chấy , diệt trứng Anh Thạch có bà thường qua thăm nom . Các chị làm vườn trưa nào cũng xõa tóc nhờ bà bắt chấy , diệt trứng .Mấy chú đàn ông  nếu lỡ ngủ dậy muộn do đêm say con bạc hay thất tình ,thì bà chống chế cho  .Hai chị em tôi có thêm tấm quà  từ bà . Các nhóc tì của chị thứ  được bà bồng bế.Các anh chị ở xa luôn an tâm khi nhà vắng  người mà không hề  thiếu người . Ông ốm nặng,bà được đón về để chăm sóc ông .Bà hai theo con ra định cư ở nước ngoài .

   Bây giờ trong khu nghĩa trang này có một đồi thông hai mộ . Hôm nay tôi ghé viếng ông bà .

       Người chủ nhà tết năm nào cô cháu chúng tôi đến mà họ không thể tiếp  , một sáng sớm ghé thăm  tôi .Ông dắt theo cái anh chàng của câu chuyện “cháo bắp,mắm ốc”để mua bếp lò và chiếc đèn ngày xưa .Họ kể rằng họ đã tìm xuống “cây số bảy,Trại mát” nhờ giới thiệu . Đó là nơi bà bác đã sống và ra đi .

      Chiếc bếp, cây đèn lâu nay bị chất xó trong gian nhà kho của mẹ tôi .Mấy chiếc xe đạp cũ, những khung giường, máy bơm …giữ lại thì luôn thấy bộn bề , bỏ đi thì  không nỡ .Trước đó,có một người cũng tìm đến hỏi mua để về bài trí trong khu sinh thái của ông ta tận khu vực đèo Prenn.Ông tỏ ra vui mừng vì hai vật ông cần đều  tương đối còn mới .Nhưng bỗng dưng tôi lại không muốn bán

         Chàng trai,thầy giáo hụt ,nay đã bốn mươi tuổi rồi, bảo rằng anh ta cùng một người lập khu nghỉ dưỡng gần thác Prenn này …Anh vẫn làm nhà thầu xây dựng .Bà mẹ mê lửa ,mê đèn  lắm ,nên anh muốn bày những vật này trong ngôi nhà của mình . Họ đưa tôi đến thăm bà .Vẻ mặt bình thản , lặng lẽ  ,thỉnh thoảng bà  cười mỉm một mình.Ôi, đó là hình ảnh của bà bác ngày nào !

 Bà hỏi tôi : Lâu nay có vô trong sông La bá để thăm thác Đất làng không ?Bà vỗ nhẹ lên hai cẳng chân ,tôi lâu nay hễ trời lạnh là mỏi ,không đi xa được nữa .Thác Đất Làng trên giòng sông La bá nằm gần rẫy cà phê nhà chị cả tôi .Lâu rồi rồi, thời tuổi hai mươi thiếu nữ , tôi có về đây và đi chơi thác  .Những đồi thông chập chùng, người ta trồng hồng và cà phê  bên những vạt đất  vừa phở ( cuốc rộng ) đỏ au .Chỉ thỉnh thoảng, tôi mới gặp một vài người cắm cúi làm việc .Nhưng tuốt bên kia  đồi,có bóng những chú bò đang gặm cỏ , một dáng  người gầy nhỏ ngồi tựa lưng vào thân cây , nhìn  chăm xuống đồi,màu áo xanh cỏ hòa lẫn vào màu cây .Ban  sáng, cô gái này đã lùa bò đàn bò mấy chục con sang cổng ngõ nhà chị tôi để đón đôi bò nhà chị .Cô chăn bò , chăn rẽ (chia hoa hồng ) cho nhiều nhà hàng xóm trong thôn .Tóc cô cắt gọn y hệt kiểu đàn ông, áo lính ngụy rộng thùng thình, giày ba ta , túi vải đeo vai, căng phồng với  hăng gô cơm ,chai nước và chiếc đèn pin .Nếu không biết bố mẹ cô,chủ nhân đàn bò đông đúc và béo tốt này, thì nhìn ngoại hình và nghe gọi tên Long , tôi cứ ngỡ đây là một ..chú bé chăn bò .Khuôn mặt dấu kín dưới vành nón lưỡi trai rộng ,nhưng tôi cũng bắt gặp hai gò má trắng hồng và một đôi mắt đen sâu thẳm .Chẳng bao giờ thấy Long cười .Đi chăn bò từ khi học hết lớp 5.Một năm thì hết 360 ngày lang thang trong rừng thông này với đàn bò . Sáng đón mặt trời trước mặt,chiều tiễn tà dương sau lưng .Về đến nhà đã mệt lữ .Tắm rửa, cơm nước qua loa là vùi đầu vào giấc ngủ. Không  bạn bè, không giao tiếp .Không nói năng,không suy nghĩ . Không biết đến ánh sáng  mùi thơm của ngọn đèn dầu, của bếp củi tạp .Không cảm nhận được sức nóng của mặt trời ,vẻ êm dịu của đêm trăng,vì rừng thông xanh trên đầu chỉ có một  màu xanh. Người mẹ xót xa lắm ,nhà được đàn bò, nhưng gia đình đã mất một người con . Một bữa áp tải đôi bò đực lên tận Dalat để phối giống .Xe ô tô thả bò xuống ven rừng ,chúng nó bị  đứt  giây mũi, lao đi như gió .Rồi chui vào một cái hầm chữ A được đào sâu vào chân đồi.

                 Bà bác , cô gái chăn bò , và tôi , nếu không có một ngọn đèn và bếp lửa trần gian , ủ nóng những con tim trần gian ,thì bà bác bị chê là dại, cô gái mang bệnh điên và tôi , bộ trưởng bộ lù đù . Bà bác đã đi qua cuộc đời này, còn hai chúng tôi đang vươn vần những tu hội tràn gian , nơi để cho những kẻ mến thế gian này được yên ổn,bình an .

                                                                           (còn nữa )