CHỈ CẦN THÊM VÀI LỜI ..

 Rời phòng khám,theo thói quen,tôi  ghé vào phòng thu ngân để   nộp tiền toa thuốc, rồi  thong thả  xuống phòng  nhận  thuốc.Bà bạn già của  tôi  do  phải qua  bên  bác sĩ khoa  hô hấp xem lại  phổi, thực quản  sau khi khám bên dạ dày,nên xuống sau.

Lát sau , bà này   te te  cầm xấp toa  đi xuống cầu thang  , bước  đến chỗ tôi,   nói  như  ra  lệnh :

- Đưa toa đây, tớ đi nộp cho luôn.

  Tôi đang  bận  hỏi  chuyện với  một bà cụ hàng xóm ngồi cạnh  tình cờ  gặp,  chỉ mỉm cười  chìa cái xấp toa ra. Chà,sáng ngày  ra cổng còn rên rỉ mà bây giờ coi phong độ dữ ! Bà này vẫn thế, vì chỉ ở đây thỉnh thoảng có tôi đi  cùng,chứ  hàng trăm bận  vô Saigon, ra Trung, thì bà ta luôn phải tự thân vận động.  Tự  mình lo cho mình trên  đường thiên  lý,   đầu óc lúc nào cũng căng thẳng, thì  giờ đâu mà nhăn với  nhó.

  Dù    ghé phòng  phát thuốc  sớm hơn, nhưng tôi vẫn kiên nhẫn chờ,

 , bởi  như mọi khi, kẻ trước vẫn chờ người sau  để  việc nhận thuốc không ai sớm hơn hay muộn hơn ai,vì  chúng tôi cùng  rời bệnh viện  một lúc.Vả lại,tâm lý  phụ nữ luôn e ngại  khi  bị  bỏ  rơi ,hoặc so bì  thế nọ, thế kia.  Dạo còn là cô giáo, tôi nhận ra mỗi khi bọn  học trò,đặc biệt các  nữ sinh, khi  cần tìm đến thầy cô, dù việc một đứa,nhưng chúng luôn tìm cách rủ thêm đứa nữa.Lắm lúc đứa kia lại là kẻ “ nói hộ” cho đứa đóng  vai chính.

 Bà  già  thò tay vào một  vuông trống của khung cửa  kính  phòng phát thuốc,  thả  nhẹ hai bộ toa vào chiếc khay nhựa,dợm quay đi nhưng chợt nhớ ra,kêu lên:

- Ôi,chưa đóng tiền.

 Rồi bà  này  cuống quýt bảo tôi, sau khi  đẩy cho tôi cầm hộ chiếc túi  vải có nhét chiếc áo khoác bên trong,do sáng sớm trời khá lạnh.

 - Giữ  giùm nhé,tớ đi tìm lại  toa thuốc, quên  đóng tiền.

 Tôi nhờ  bác hàng xóm trông hộ   hai chiếc túi,của tôi và của bà bạn, rồi bươn bả  đi theo. Mục đích của tôi cũng muốn  rút lại toa, chờ bà kia  rồi cùng  nộp với  nhau

   Vuông cửa trước khay bỏ toa thuốc  không thể lọt đầu người có một phụ nữ to khoẻ đứng chắn ngang,   trước và sau chị  ta, kéo dài đến cuối bức vách của phòng phát thuốc,  có    nhiều  vuông kính  để phòng phát thuốc được  sáng sủa,cuối bờ tường có một ô để  người bên trong  giao  thuốc cho   bệnh  nhân, cũng có bảy tám bờ vai  đứng nghiêng tựa vách tường, chân kiễng, xếp  hàng,người này  nhìn gáy  người kia, kiên nhẫn chờ đến tên mình  được gọi nhận.  Bà bạn tôi    vừa   nhón chân , thò tay  để  cố rút lại xấp toa vừa thả vào,thì bị cánh tay to khoẻ của chị này hất mạnh ra,cộng với   tấm lưng  rộng   quay ra sau, ánh mắt sắc như dao của một cô gái  chừng ngoài ba mươi:

- Bỏ xuống, ai cho  lấy ?

 Hẳn chị  ấy ngỡ bà già này   lấy ra để  đùn xuống dưới đáy rổ,  nhằm đảo thứ tự,để việc nhận thuốc được sớm  hơn.  Ở  phòng nộp tên ,nhận phiếu  ban đầu,người ta cũng canh chừng thứ tự tấm giấy có   tên  được xếp   chồng lên nhau,tên kẻ đến sau  úp lên  tên kẻ  đi trước, để  người đến sớm không bị thiệt. Nhưng sáng nay, hai   bà lão chúng tôi đã chứng kiến một pha “ ăn gian “ thật ngoạn mục. Có một  cô cũng  trạc chị này,tóc  nhuộm vàng rực, áo     kiểu  Cardigan ba  vạt,  cài  khuy  giữa,   màu cà phê sữa,   len to sợi  đan kiểu hoa văn bện  từng cuộn dây thừng to nên trông chiếc áo dày, rộng và  ấm áp, nhất là  bên trong cô này mặc chiếc áo  cổ lọ trắng kéo lên tận cằm . Trời mới  mờ  sáng  mà đeo kính đen thui,hẳn là   trưng diện cho phù hợp với  vẻ sang trọng từ  mái tóc, chiếc áo đến cả chiếc ba lo da đỏ  nho nhỏ đeo sau vai. Cô gái  dáng yểu   điệu, uyển chuyển    từ ngoài,không có vẻ  gì hấp tấp  dù  thời điểm này, chỉ dăm phút nữa  phiếu khám bệnh sẽ được phát, người đến khám chen chúc khắp  gian phòng rộng   nhìn ra  cổng chính.  Trên tay  cầm   một  giấy mỏng  to  rộng  như tờ A4, đó là một tờ  lịch được  xé  ra  từ  một  lốc  lịch  siêu to khổng  lồ,  có dấu gấp bốn đã mở bành ra,xăm xăm bước đến  mặt quầy,nơi mọi  người thận trọng nhấc một hòn đá  nhỏ lên, để đặt úp tên mình vào. Cô  kia cũng  nhấc hòn đá,nhưng chưa vội đặt úp giấy,mà   chăm chú nhìn xấp giấy  dày cộm lên,chứng  tỏ số bệnh nhận chờ nhận phiếu phải đến con số năm chục hơn, rồi vờ   nghiêng cổ lật nhẹ. Các ông bà  ngồi ở hàng ghế đối diện  mặt quầy đồng thanh kêu lên:

- Ơ này,    lật làm gì,cứ  úp phiếu lên là được rồi !

 Cô này nhoẻn miệng cười :

- Dạ, con.. coi chút thôi mà..  để con canh giờ   báo cho  người nhà lên .

   Trước   mấy chục đôi mắt canh chừng,  cô thản  nhiên  trải  tờ giấy   bành ra ở tay,  đặt xuống  mặt quầy,  quay  lưng lục lọi chiếc ba lô,  rồi  dáo dác nhìn quanh.  Một ông  cụ  già hiểu ngay ,nói to:

- Chỗ thanh toán viện phí  có cây bút đó, đến đó mà ghi.

- Dạ.  Con cũng có đem theo đây, không  biết nó ở đâu..Cô gái vờ  lúng túng   đáp.

Cô vẫn kiên nhẫn, nhăn nhó  tháo ba lô   xuống ,bây giờ thì lôi ra được một cây viết,kèm theo một  mẩu bìa cứng  dài cỡ gang tay, rộng bằng ba  ngón    chụm lại. Tờ lịch to   dường như  phủ lên quầy,che luôn  đống giấy có   hình khối   như  tảng gạch,ngày một cao . Cô  loai hoay   viết viết,xoá xoá, rất  lâu. Hẳn cô mới  đến  đây lần đầu. Có  nhiều bệnh nhân ở các tỉnh xa,về đây chủ yếu khám  bướu,   cẩn thận  ghi nào họ tên, ngày tháng năm sinh, địa chỉ  nhà, số  điện thoại, nên họ hí hoáy cũng mất  khá  nhiều thời gian   như cô này . Khi nhác thấy ai nấy lại quay về  tư thế chờ    đến giờ phát phiếu,chờ   một nhân vật quan trọng là  một nhân viên bệnh viện  xuất hiện, hoặc quay về  những câu chuyện  phiếm giết thì giờ đang dang dở,hoặc là  một mục   đang say mê  theo dõi trên smart phone,   thì lập tức  giữa hai ngón tay đè lên  tờ lịch cực to với  một  mẩu giấy  cứng ,dài  như   bản  thước kẻ  đó ,được di chuyển dần xuống  dưới,  rồi  chuồi vào gần đáy  chồng  giấy. Cô gái   lại  vẫn cắm cúi  viết  viết,xoá xoá lên tờ giấy  mở rộng, che  kín   chồng  giấy  đăng ký,  rồi  nhẹ nhàng úp ngược lên  đống giấy đã cao,và  ung dung quay lưng đi. Bọn tôi để ý,khi   chú bảo vệ già đến   mở hộc   bày ra   xấp phiếu,cô kia đã  đứng ngay trước mặt từ bao giờ, và chừng một vài  người  được gọi tên,là  nghe cô này xướng:

- Dạ con,con.., dạ ,hai  người khám .

 Trước ánh mắt ngạc nhiên của một vài người,cô vội lẩn đi ra ngoài ,giữa đám đông mấy chục ông bà già . Thế là hai  người  đã trèo lên trước gần năm chục ông bà già khác,mà  họ  đã  mò mẫm thức dậy từ  hai ba giờ sáng,   làm vệ sinh vội, có  người bụng đói để còn  xét  nghiệm   soi rọi nhiều thứ  trên cơ thể,rồi  lầm lũi trong   màn sương buốt giá  buổi tinh mơ miền núi này, thập thững đến  bệnh viện,may mắn thì còn có con cháu chở đến,chứ tôi biết có nhiều bà cụ tiết kiệm vài chục bạc tiền xe , để  dồn cho một buổi chợ…  Chị to khoẻ ở quầy phát thuốc hẳn đã chứng kiến cảnh “ ăn gian “ này nên cấm cản bọn tôi quyết liệt như vậy. Bà bạn tôi kêu lên:

- Ơ,tôi mượn lại toa để đi đóng tiền  mà !

- Đóng tiền gì, đừng có điêu .Để mà xáo chứ  gì .!

 Vừa lúc đó có một cô y tá trẻ trong gian  buồng rộng  với bức vách  kính sáng choang , xếp đầy các hộp thuốc nhiều kích cỡ,  bước đến,vừa đưa tay   cầm xấp toa bên  trong  khay nhựa,  ,vừa  giàn hoà :

- Để con.

Và nhìn bà già bệnh nhân :

- Tên gì hả bà?

 Tôi vọt miệng xướng  luôn hai tên.

 Chị to khoẻ lại quay vai canh rổ toa,nét mặt vẫn căng thẳng đằng đằng sát khí. Đến khi chúng tôi quay lại   vuông  cửa đó,chị  ta   không còn đứng đấy  nữa ,  mà nhích lên  độ vài   bước ,gần phía ô  cửa nhận thuốc. Đứng lâu thế mà chịu nổi,có mấy hàng ghế dài ,sao chị không lại mà  ngồi,rồi chờ gọi tên.  Bà bạn như cùng ý nghĩ với tôi,  đón lấy túi xách,bảo :

- Ta  cứ  ngồi mà chờ,thế này là khoẻ  rồi.

 Phải,đi khám bệnh mà lúc đến quầy thuốc đã thở phào. Bà này bị hai chứng bệnh một lúc, dạ dày và phổi.Ho kép nên khốn khổ vô  cùng,nay thì lại..ho đơn,vì  thành thực quản   sây sát một phần ba ( nội soi  bảo thế ) nên ho  có đờm,tức  là bị viêm,bác sĩ cho  thêm kháng sinh.May mà không phải nói,chứ  nếu như  còn lên lớp.. Bà tự an ủi,tôi  đùa,chắc cũng  kinh qua rồi .Ừ,tớ  phải  cho học trò đọc chép với nhau,vì cứ mở miệng là  ôm  mặt.. Mà bọn nó cũng dễ thương,biết cô  giáo bị cấm khẩu nên  đứa nào cũng bảo nhau đừng chọc khùng bả,tức là giữ trật tự. Thấy cô bước vào,điểm danh với  cái giọng chuông rè là chúng nó hiểu ngay..Ra  chơi còn có đứa bày ăn cái này,ngậm cái kia  cho mau lành. Đi dạy sợ nhất là lúc rơi vào tình trạng này .Bà già thêm,lần đầu tớ bị,  đâu  năm  1978  thì  phải, nhớ không,  lên chỗ bồ, bồ kêu là cảm cúm rồi,bớt quát tháo  đi, qua  bệnh viện huyện, lần đầu tiên tớ  nghe từ “ viêm “.

- Trong Nam không dùng từ đó à.

-Không,  chỉ có từ  là  “sưng cổ họng”,  mà có thì tớ  chưa bị đau rát cổ họng như thế nên không để  ý.

 Tôi nhớ có lần đi  dự đám cưới, được mời lên hát,tôi có hát  bài “ Bé bé bằng bông”. Đến câu “cháu đi sơ tán bế em đi  cùng”, tôi thấy nhiều    người nhìn.Lát sau,khi  về lại chỗ, một chị cũng hơn tôi  chừng    vài tuổi, kể rất chân thành:

- Hồi mới nghe,do  nghe qua radio, hát đồng ca,tôi cứ nghĩ ra,ủa sao “ bé đi sợ té ..rồi bế em đi cùng” là  sao  ta !

 Bà bạn già nhìn tôi, cũng như vỡ lẽ ra :

-  Vì trong đây người lớn tuổi quen với từ “ tản cư” nhiều hơn..

  Chợt bà bạn tôi  bật cười :

- Ôi trời,đi đám cưới mà hát “  bé bé bằng bông “ !  Chắc là mong cho cô dâu chú rể mau chóng có kẻ nối dõi phải không ? Vậy sao không hát mấy bài tỷ dụ như là “ ba  sẽ là cánh chim, mẹ  sẽ là nhành hoa..,ba mẹ là lá chắn ”.

 Tôi  cũng cười,giải thích,để tớ kể cho mà  nghe.

 Ngày đó tôi  theo bố vào Nam, sau khi  hỏng thi đại học,mục đích ở lại nhà chú thím Toàn một năm để ôn thi cao  đẳng.Chú đi học cải tạo, thím thì bận rộn công tác  Hội phụ nữ,nhà thím có bảy  mống con trai,mỗi hai cô gái  út,nên  bố dặn tôi cố gắng  phụ giúp thím việc nhà. Một  bận hàng xóm có đám cưới, thím không đi dự được, bèn giao cho tôi  đi thay. Đã   có tiệc tùng,thì phải có hát xướng. Đất nước mới thống nhất,khách khứa chỉ quen  những bài hát cũ, lên hát trước đám đông thấy  ngại,mà  người thành phố chuộng  tân nhạc hơn vọng cổ,chứ cũng  có   bận tôi dự một    tiệc cưới  dưới miền Tây, người ta thi nhau ca  sáu câu.Nhiều bài tôi bắt gặp vẫn nghe văng vẳng trên radio mãi về sau này,Chuyện tình Lan và Điệp,tình anh bán chiếu,cả những bài  đậm  chất hài, có các  danh hài nổi tiếng như Văn Hường, Hề Minh, xuống xề là  dù ai nấy bận tay cũng dừng lại để vỗ   rất hăng hái tán thưởng. Có  một anh  ở sát vách nhà chú thím tôi,   ngày nào  đi học qua,anh này  chân trong tổ quản lý chợ,tôi đều bắt  gặp anh chàng,hơn tôi vài tuổi,  vừa bơm xe đạp vừa ngân nga,nội dung là bản sơ khai lý lịch của một viên  tân binh vừa đi quân dịch “ cha mẹ  ngủm cù đeo, mới   có một con mèo tên là  Lèng thị Lèng  bán trái cóc ở chợ Trảng  Bàng, xin  xếp cho lương phụ cấp..”, một đoạn nói  lối trong khung   sáu câu vọng   cổ, dường như cả khu phố ai cũng mê  với giọng ỏn ẻn của hề Văn Hường. Trong  đám cưới phố này, ngay giữa quận ba, bước ra là quận nhất, của thành phố Hồ Chí  Minh ngày ấy, bỗng xuất hiện một cô  Bắc kỳ 75 ngon lành ( để phân biệt với Bắc kỳ 54,là ông bố đỡ đầu của bà già kia ) nên dù giọng nói có hơi khó nghe,như  người ngoại quốc nói tiếng Việt ( họ bảo vậy ) nhưng mới đầu tôi xung phong lên hát,và  nghĩ,mình cứ hát,miễn là không quá dài,vì còn nhường cho người khác,mà ai nghe cũng thấy ổn. Tôi nhớ tôi hát  bốn câu này : Tuổi xanh mang tên Bác, tuổi xanh Hồ Chí Minh. Con đường mang tên Bác,con đường quang  vinh. Chiến dịch mang  tên Bác,chiến dịch toàn thắng. Thành phố mang tên Bác, thành phố  thanh bình . Ai nấy lộ nét ngạc nhiên và thích thú hiện rõ lên từng gương mặt, vì  giọng hát  hoàn toàn trái ngược với cách phát âm “ kỳ lạ “ của tôi.  Tôi không biết mình hát dở hay thế nào vì  có ai cho tôi hát để ngồi nghe, còn tôi,tôi chỉ hát cho  tôi nghe, nhất là khi tôi một mình,mà tôi thường xuyên lang thang một mình . Lúc đó tôi vừa hỏng đại học, do học hệ mười năm   nên tôi mới mười bảy, nhưng tôi cũng ý thức được   vai trò đi truyền bá văn hoá cách mạng cho  nhiều người ở giữa miền Nam này, những ngày đầu bảy lăm,  mà không quá lộ liễu để sượng.  Thế là  họ  bis ,bis,nghĩa là muốn tôi hát nữa. Khi một mình,tôi có thể gân  cổ rống hàng chục bài, đến độ một bữa bà tôi nằm trong mùng, vì trời đêm mùa hè  quê tôi  rất  oi nồng, tôi ra hiên ngồi hát, bảo  vọng ra :

- Thôi hát  hò như   rứa đủ rồi con.Lo đi  ngủ kẻo mai dậy trễ học .

 Tôi bảo :

-Ô đang nghỉ hè mà bà.!

 Nhưng tôi bỗng cụt hứng .

 Còn  bà ngoại   chép miệng rồi trở  mình :

-Mi hát mà tau không ngủ được !

Tôi nhớ đến những bài hát được mở nhiều trên đài những ngày gần đó,Bài ca hy vọng,Vàm  cỏ đông ..Tôi  chọn bài đầu tiên.  Người ta vỗ tay rất  hăng hái .

Lúc tôi chui ra sau nhà tìm nước uống,một chị  ngồi  nơi bàn đang dặm lại phấn son cho cô dâu, do cô này khóc nhiều quá  nên gương mặt nhem nhuốc, như  người   vừa từ ngoài trời mưa bước vào . Chị  nhìn tôi  rồi đề  nghị khiến tôi rất bất ngờ :

- Rảnh chép cho chị bài hát đó nghe.Chị biết hát mà không thuộc lời.

 Cô dâu   cũng lên giọng khàn vì khóc :

- Em có thuộc mấy câu,mẹ thân yêu  ơi xuân này con trở về nhà..     

-  Tao nhớ câu này(rồi chị ngân nga ) : bốn phương hoà bình, dệt nên bài ca đậm bao tình  cố  ố..ô..hương.

Những câu hát này chẳng lẽ là..lời hai  sao ? Cũng như bây giờ nhiều bài bị chế như vậy.Tôi thấy đám cưới  hay tiệc tùng thì nhiều  thanh niên  gào  “má ơi con muốn chồng ba má tính làm sao” thay cho “lúa khoai ta gắng trồng từ nương cho đến bờ sông “  mà các vị từ trại cải tạo mang về.

 Tôi đang ngạc nhiên thì chị  dậm son  bảo :

- Hồi trước trong này có đài Mẹ Việt Nam của cục  chiêu hồi,họ   sửa lời mấy bài ngoài đó,còn nhạc thì như cũ,nghe riết thấy hay, rồi thuộc..

 Tôi bảo ngay:

- Vì mục đích là .. gọi thanh niên bỏ ngũ, quay về quê,tức là tuyên truyền chống phá cách mạng.

Hai cô gái  ngồi im lặng,lát sau  đồng tình,có lẽ đúng. Thế là sau đó, dù không ai    đề nghị, tôi lại xung phong. À,có chứ,cô dâu và chị dậm phấn son,   đề  nghị tôi hát  .Ban sáng,khi tôi thò đầu vào phòng này để trao quà, với bộ mặt mộc,mà da tôi đen đen, nên các cô năn nỉ :

- Dậm chút thôi,để  chụp hình cho  ăn ảnh .

 Rồi khi hát bài  đầu tiên,họ lôi tôi ra .. dậm một chút, chả là vì tôi hăng hái bưng bê tiếp khách, mồ hôi túa ra,nên phấn son bị trôi theo. Sau bài thứ hai, lại dậm.Và bây giờ.. Tôi hát bài  Vàm cỏ đông. Người ta vỗ tay mới dữ làm sao !. Tôi  thấy rất vui,lần đầu tiên trong đời vui đến thế,niềm vui thật khó tả.

 Tan tiệc đám cưới,tôi vội vã về nhà để đi công chuyện cho thím . Tôi cứ để nguyên gương mặt nhoè nhoẹt  son phấn như thế mà leo lên xe,phóng đi  giao hàng cho  người ta, để kịp có tiền chi tiêu cho ngày mai và  những tuần tới. Hàng là  những tờ giấy cỡ A4  trắng tinh,  đóng từng  xấp,xếp đầy hai dãy tủ nhà thím.  Chú Toàn trước là  kỹ sư công chính ở sân bay Tân Sơn Nhất, chuyên vẽ sơ đồ, nên  giấy được cấp  nhiều. Bây giờ thị trường khan hiếm, mà nhà thím thì có  nhiều khoản cần chi tiêu,nên  phải bán bớt. Tôi biết mặt mình  hơi khác thường, vì đi đường có vài ba người  ngạc nhiên nhìn,nhưng hề gì,trời nhá nhem, vả lại đôi khi tôi cũng gặp vài cô bà trang điểm kỹ như thế đi  ra  phố.Thím Toàn cũng bảo, ngày ấy nhiều người ra ngoài mà chưa tô tô một chút là có cảm giác như chưa rửa mặt.

 Và tôi gặp bà già này,cùng một nàng nữa,thuở ấy họ  mới ở độ mười tám, tôi cũng thế,lần đầu, rồi như duyên nợ.

  Hai bà kia  từ vùng  cao nguyên   xa  xôi,lặn lội về đây nộp hồ sơ thi vào trường Cao đẳng sư phạm thành phố. Vừa xuống xe,họ tìm đến một  chỗ quen mà từ thuở cách đó cả sáu bảy năm, một trong hai bà có đến chơi, ở lại vài ba ngày.Họ thừa biết chủ nhân ngôi nhà cũ đã  ra nước ngoài ngay ngày 30.4, nhưng họ hy vọng tìm ra  một bà giúp việc, gọi là Thím Hai,ở ngôi nhà phía sau, trong một con hẻm.Nhưng rủi thay,  gia đình bà kia cũng đã  đi vùng kinh tế mới lập nghiệp mấy tháng nay,hàng xóm bảo vậy. Còn có một nơi họ có thể ghé,đó là vựa rau chợ Cầu Muối. Tôi vừa giao giấy xong,lững thững dắt xe  ra cổng nhà kia ,đầu nhẩm tính món tiền vừa có, thì  suýt va phải hai cô gái.Dù trời chiều  bảng lảng,mùa đông ngày ngắn, nhưng tôi cũng nhận ra dưới vành mũ vải, hai nàng nom ngộ lắm, da   mặt trắng  như sữa, mà gò má  đỏ ửng , tròn trĩnh như  mấy quả  hồng  đắp lên, mắt thì tròn xoe,mặt cũng tròn,như búp bê Nhật. Trông hành lý lỉnh kỉnh, ba lô,rồi mấy cái bao dựng hàng lê- guym ( rau củ ) tôi đoán họ  từ nơi này đến,vì  thím nhà tôi cũng thường có khách, nơi quê mẹ thím,về thăm,mang theo những món quà này.Chỉ khác là nét mặt của họ..Tôi hỏi ngay:

- Dalat xuống hả, rồi đi đâu đây ?

Tôi vốn phát âm chỉ toàn thanh..ngang,nhưng  hai từ đầu nhấn mạnh  gốc gác,mấy từ sau của câu hỏi nghe cũng..du dương,nên họ  cho lọt tai . Nhưng vẻ mặt họ bỗng khiếp hãi , về sau bà bạn kể,rằng  lúc đó nom tôi như   cô đào vừa bước ra từ một sân khấu tuồng hát, mà ngay giữa Saigon ban ngày ban mặt,thì tôi thuộc dạng..gái ăn sương.Các vị này còn có tài  ..hai ngón rất giỏi.Người chị của  một bà từng ở đất này học làm hoạ sĩ ba bốn năm liền, dặn dò và bày cho chút kinh nghiệm như thế.Tôi không nhận ra điều đó, mà vồn vã,cứ đẩy xe đi theo:

- Hai bồ đi thăm bà con hay đi đâu ?

 Tôi cố chọn những từ toàn thanh ngang cho họ hiểu.Hai lữ khách  thì cứ cuống cuồng như chạy trốn.

 Về sau  thì bà già này tiếc rẻ.Ừ,phải như khi đó đừng kiểu thần hồn nát thần tướng mà thêm một câu: đi nộp hồ sơ thi,thì  có phải ngon không ! Bởi sáng mai tôi  cũng sẽ qua  bên khu  An  Dương Vương  quận Năm để  nộp.  Trường Cao  đẳng sư phạm ngày ấy được trưng dụng từ khuôn viên trường đại học khoa học thành phố,nay cũng thuộc về trường  đại học này, bọn tôi   đến  thi và học ở đấy ròng rã một năm, đến  khoá thứ hai  trở đi mới chuyển qua  một nơi nay là Đại học Saigon, còn trước bảy lăm là  một cơ sở giáo dục  do các  nữ tu dòng Nữ tử  Bác ái, có  vài    xơ nay còn sống, ở nhà thờ  Mai Anh  Dalat, đây  là  ngôi trường Bác Ái  mà bọn  con trai chú thím   Toàn theo học suốt thời trung học với nhiều tấm hình treo kín vách phòng khách ,  bọn  nhỏ hơn thì học ở Lasan Đức  Minh. Nhà tôi gần ngay chỗ hai bà kia đang hỏi đường qua chợ Cầu Muối.  Chúng tôi vốn hiếu khách. Chủ nhà là tôi,tôi có thể mới khách phương xa đến tệ xá một đêm, rồi mai ta cùng trực chỉ trường Cao đẳng…

 Bà già kể:

- Qua bên vựa rau,lại vì kiệm lời mà  có một đêm..canh lò bánh mì.

 Ở vựa toàn là  trai thanh niên,ở trần,tóc dài lút gáy,nói năng bỗ bã.Họ nhìn hai cô gái rồi tủm tỉm cười,khiến các nàng càng khiếp hãi. Cộng với lần đầu tiên trong đời   gặp đàn ông..ở trần !  Là vựa rau, tức nơi tập trung  hàng nông sản từ khắp nơi về,đặc biệt cùng Dalat xa xôi,thủ phủ rau lá củ các loại. Những ngôi nhà  tạm  bợ, trống hoác,có khu văn phòng là che chắn, có cửa nẻo, nhưng bé tí tẹo, có chiếc bàn  bốn chân   quá cũ,mấy chiêc ghế dựa rung rinh như   răng sắp rụng ,làm sao xin vào đó nghỉ qua đêm được.Chỗ trú của nam  cũng vài phòng có  mái che tạm bợ , cửa nẻo  sơ  sài, mấy chiếc  ghế bố tả tơi, bốc mùi mồ hôi khét lẹt,  toàn là tàn thuốc lá ,   trông qua một lò bánh mì của Hợp tác xã. Nơi này cũng  là chỗ “ngả lưng” của trai bạn bốc xếp,của các bài tài chạy từ tinh mơ trên kia xuống, họ nán lại để mai  chở hàng lên. Bà bạn biết nhà ông chủ Vựa  hồi xưa,là chỗ làm ăn với bố mẹ bà này,ở mãi bên quận Tám, qua bên kia cầu chữ Y. Giờ mà qua đó, không còn xe, mà cuốc bộ từ khu Trần  Quang Khải về đến đây,họ đã nhừ tử rồi.Nóng bức, rít  ráy,nhưng không dám tắm táp,bụng đói, gặm bánh mì khô cứng cổ.Họ chỉ còn biết là chui vào  chái nhà,ngồi canh mấy túi hành lý, rồi  giải trí bằng cách ..canh luôn lò nướng bánh  mì.

 Lò mì  rậm rịch từ lúc này,độ bảy giờ tôi. Thợ cũng là những thanh niên,ở trần, mặt ai nấy hao hao nhau, đầu  người nào đội một cái bao tải to bằng vải trắng ,rọc hai đường gồm  miệng và thân bao, tạo thành một chiếc mũ  hình chữ nhật,  phủ xuống vai, để  vác bột mì cho bột khỏi   dính vào  người . Đó là đội thợ nhồi bột,ủ bột, một chú trong Vựa giải thích.  Nhóm này vất vả  nhất. Họ hì hục vác bột,rồi xúm lại cùng nhào trộn, sau đó đem  ủ. Lúc ngơi tay thì họ nằm lăn ra trên nền xi măng loang lổ giữa trời, trước kia là  nơi tập kết  xe và rau ria, dùng chiếc “mũ  vải chữ nhật” làm chiếu, rồi thiếp đi. Sau đó  hẳn chờ cho bột nở ra,họ lại  vùng ngồi dậy,  khiêng từng  giỏ cần xé to   nặng đem từng tảng  bột nắn thành hình thuôn dài,  cỡ như những  củ cải thon thon, rồi ủ tiếp,rồi lại  nhào lứa bột khác,rồi lại nằm lăn ra  ngắm sao trời và chờ  để chia ổ và rồi ủ thêm lần  hai  . Tốp thì đốt than. Tốp nướng  đến trễ hơn.  Họ đem những “củ cải” bây giờ phồng to hơn trước,bày lên các khay dài,lúi húi cầm  cái  cọ vẽ tranh loại  to,  nhúng một thứ nước gì   đó, à nước trứng hột vịt,  trét lên mặt trên cùng của đám “củ cải “. Rồi đem gác   vào các hộc  đặt  trên bếp than nóng rực.  Mùi  bột mì chín  bắt đầu thoảng ra,thơm ngào ngạt.  Trong  đầu hai thiếu nữ  xa  quê chợt hiện lên hình ảnh một  người  phụ nữ   tuổi ngoài năm mươi, áo vải dày  kiểu xường xám, tóc cắt ngang,  chân đi  giày vải, một  người bán bánh mì rong  gốc Hoa , ở ngoài phố, nhưng ngày nào, trừ ba ngày tết  Nguyên Đán,  đều  quảy hai chiếc nừng, loại thúng  tre đan  cao,  có cột dây thừng cho dễ  gánh gồng, quảy  đi bán rong hai món bánh mì  xíu mại và cà phê đường, cho   những chú làm công ở vườn  những ngày phải  cuốc xới vất vả hay khi đang  vụ thu hoạch rau, được chủ  bồi dưỡng.Một bên nừng là chiếc lò than con con, có chiếc nồi đầy ắp  những viên thịt nạc băm nhỏ, với hành khô và tiêu, kho  lắp xắp nước mắm,mằn  mặn, ngòn ngọt,với chiếc ấm cà phê đặc , chiếc bình thuỷ nước sôi,bên kia là những chiếc bánh mì  xếp kín ấm  áp trong  chiếc bao bố  dày. Bà nói tiếng Kinh rất  sõi. Khi bà cụ  già lão, thì  người con dâu thay thế . Cô dâu trẻ lắm  , cung cách niềm nở hơn, tính khí xởi lởi hơn, khách hàng thấy quí nhưng vẫn luôn nhắc bà cụ, bà đã đi hàng ngàn  cây số, nay đôi chân vạn dặm đã phải dừng bước .

 Cái buổi hai cô gái này  quen bà mẹ chồng , rồi cô con dâu,cứ như mới hôm qua. Hồi đó họ cùng ước mơ ghi danh vào học  ngôi trường đại học rất gần cổng nhà, đứa học khoa tiếng Anh, đứa tiếng Pháp,rồi thi vào Sư phạm, ra làm giáo  sư  đệ nhị cấp. Nhưng  có được niềm vui lớn của ngày hoà bình,họ  phải học cách chọn lựa điều mình không như ý muốn,  vì  trước hết là có thể đóng góp cho đất  nước,  rồi sẽ có  niềm vui cho bản thân. Hai đứa ở cùng  phường Đệ cửu này,  nhà cô học  ban Pháp văn từ thuở lớp đệ thất  nằm bên kia thung lũng,thuộc ấp Hà  Đông, nên dù biết  mà không thân,  bởi cả khi  lên đến đệ tam  ( lớp mười ) dù cùng chọn ban C,nhưng sinh ngữ chính đứa Anh,đứa Pháp, nên vẫn có bạn, có thầy riêng. Đến  ngày  hoà bình, cùng được giao   công việc phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh,  hai cô gái mới lại gắn bó .    Ngồi thu lu trên hai chiếc ghế bố  ọp ẹp, trông qua lò bánh mì trong bóng đêm,chiếc quạt trần xoay mệt nhọc, hai đứa rì rầm trò chuyện. Họ dự định sẽ  học ở thành phố này nếu thi đỗ,sẽ xin trọ ở nhà thím Hai, chứ nhà ông chủ Vựa  rau này, ở xa trung tâm phố quá. Cô học ban Pháp kể mình có  đứa bạn rất  thân lắm, ngày  trước nhà nó ở trong  trại gia binh của trường đại học Chiến tranh chính trị,   gần nhà nó  Cũng gần nhà cô học ban tiếng Anh,vì khu trại gia binh này  đối  diện  ngay vườn nhà cô,  bên ấp  Nghệ Tĩnh . Đùng cái ngày  03.04. 1975 đầy bất  ngờ,dù  nó bảo, bố tớ đã biết có ngày này từ  năm sáu tháng trước , ông buồn lo, dặn dò vợ con chuẩn bị  đi về Sai gon. Họ tin chính quyền miền Nam   sẽ giữ được Vùng bốn chiến thuật, có Saigon, sẽ bảo vệ vùng tự do.. Nhưng rồi ngày  30.4. cũng năm ấy đến rất nhanh. Nhà cô bạn hẳn cũng đã ra đi như ngôi nhà chủ của   thím Hai trên  vùng kinh tế mới Bù Đăng, Bù Đốp.

 Cô bạn học ban tiếng Anh phấn chấn,thì mình cứ trọ nhà ông Vựa rau  một thời gian, với lại khoá học tụi mình cấp tốc chỉ độ  mười mấy tháng  là tốt  nghiệp,nên ngó đi ngó lại  rất  nhanh.Nhưng cô kia bỗng thở dài. Sao mới về đến đây mà thấy ..tốn kém quá. Nội tiền mua nước uống.Ừ trên nhà mình không nóng nên ít khát hơn ở đây. Mà  sao về đây lại không thấy..buồn đi toa lét.Hai cô gái rúc rích cười. Cái nóng đã rút hết nguồn nước trong cơ thể  họ. Họ cúi  nhìn  chiếc bao tải to chất  nhiều thứ rau củ đặc sản quê nhà . Lúc từ bến xe miền đông,họ đã vất  vả  thò gậy vào khênh đi,tin tưởng thím Hai sẽ  vui mừng đón nhận món quà xứ xa, nhưng  rồi lại khênh tiếp từ chỗ khu  nhà tôi ra đây, bây giờ rau đến gặp vựa  rau,có khác gì  mang củi về rừng. Giờ phải làm sao, cả hai nhìn bao rau cứ  héo đi mà ngao ngán .

 Không khí mát  dịu của thành phố nhiệt đới về đêm,khiến các cô liu  riu mắt..

 Sáng hôm sau,người  đánh thức họ là  ..ông chủ vựa rau,một con người các cô này rất quen. Ông kêu lên kinh  ngạc :

- Người ở Dalat xuống là ..đây hả ?

Hai cô gái sượng sùng vì bị ông kéo cửa buồng,dựng cổ dậy, mà trang phục bụi đường nhàu nát,mặt mũi bẩn thỉu.

 Chưa  kịp chào  hỏi thì ông đã quay đi, quát  một ai đó:

- Sao bữa qua mày không nói có mấy con nhỏ này ghé,   để tao nhờ  người  đưa qua bên nhà,chứ để tụi  nó ở đây…?

- Dạ thì con… có nói là  mới có  người trên  đó xuống..

- Thì tao tưởng là người lớn, đàn ông,chứ đằng này..

 Ông giải thích khi bà già bạn tôi ghé trọ cả năm liền để học làm cô giáo, rằng do  chỗ đi lại thuận tiện,nơi ở cũng không phải trình báo cho Phường,nên bà con của  các mối làm ăn xưa từ ngoài Bắc vào Nam,khi về phố đều ghé qua Vựa này nghỉ đêm,bởi các chuyến xe đều xuống muộn, mà khách cần nán  lại, có khi là mua vé tàu  về quê thì cũng tiện hơn ở trên kia .Nên khi các chú  từ Vựa về nhà ông để giao tiền,  vì ông không còn là chủ vựa như xưa, nhưng vẫn được  làm kế toán, giữ kho…nên có khách thì họ báo ngắn gọn : người ở trển ghé,thì ông nghĩ: toàn là đờn ông, họ ghé để ra Bắc hay đi thăm bà con chi đó..

Rồi ông lại chỗ hai cô gái đứng  tần ngần,chưa biết nên ở lại hay chào đi,vì đồng hồ trên tay đã hơn bảy giờ sáng.. Giọng ông nhỏ lại:

- Chú độ này búi xồm xồm,chuyện  tuyển quân,rồi dân đi kính tế mới, rồi là  tổ dân phố.. Chứ mà tao biết bây  xuống,  đi nộp  hồ sơ thì, thì  bằng giá nào,tao   cũng đón về bển .

 Một chú chen vào, ra vẻ biện hộ  việc đón khách mà ông  chủ cứ lẩm bẩm, cha nó mà biết,rồi ổng cự nự dữ lắm đó,con người ta mới về phố xá lần đầu,là con gái con đứa ..

-Tụi con cũng quên hỏi chuyện này,cứ nghĩ là mai họ  ..đến nhà  người quen ..

Hai cô gái lên  tiếng giàn hoà :

- Dạ tại tụi con không nói rõ ..

 Đúng là lần thứ hai, mà hai bà này,có miệng để đâu.  Tôi nổi cáu .Bà kia cười cười: bọn tớ là  học trò nhà quê, lần đầu xuống núi, y như Mán về kinh, thấy ai hơi khác mình một tí là khiếp hãi, rồi cảnh giác,có  kịp nói gì đâu..

- Chứ tớ thì sao ? Tớ cũng mới vào,cũng xa lạ, nhưng càng lạ càng phải tập chủ động, đừng để bị động như thế.

Đến  hôm đi thi,  do   các khối Văn, Sử, Địa thi giống nhau,nhưng bọn tôi gặp lại nhau.Có một cô đã ở lại quê thi hệ cấp  một, cô bạn cũ giải thích .  Tôi hỏi ngay  sau khi biết “sự tình “ ở Vựa rau đêm ấy.

- Vậy giờ cậu ở đâu ?

Và tôi đưa ra lời mời nồng nhiệt :

- Ghé chỗ tớ đi .

 Địa điểm thi vẫn là nơi nộp đơn, từ nhà chú tôi  đạp xe qua vẫn gần hơn bà này đón  xe buýt đến. Tôi giải thích nhanh, bà ta đồng ý ngay khi tôi “ phụ đề “ một câu:

- Tớ có xe Honda ở nhà chú tớ,tớ đèo đi cho nhanh.

Mấy tháng gần tốt  nghiệp,cùng ôn thi chung, chỉ khác một vài mon  thuộc khoa Địa chúng tôi,tôi  xin phép thím rủ bạn  này về ở  cùng. Bà này là dân vườn,  dễ tính,mà  cẩn thận, nên thím rất hài lòng . Thím cũng  dặn :

- Kiệm lời là tốt,nhưng có những điều mình phải nói hết ra,chứ ở đây phố xa,người ta ai cũng  vội.Với lại  người phố trông..bỗ bã bụi bặm thế,  nhưng họ tốt lắm . Người miền Nam vốn thẳng tính, con à.

 Vậy mà đã năm mươi năm,nửa thế kỷ  qua rồi. Tôi  đã tiễn bao nhiêu người thân đi xa mãi mãi, mà đón về chỉ  hai con người, người dưng, mà   thân thiết như máu mủ ruột rà. Vì vậy mà tôi  rất lo khi họ không vui, lo khi biết có một ngày  họ cũng xa tôi. Cho nên bây giờ,giúp cho họ sống ,nói theo phương châm  dành cho các cụ, sống vui,khoẻ,có ích,là tôi luôn luôn hỗ trợ .

                      GIANG  và  TRE.

                         ( còn nữa )

 

ĐỨA NÀO MÀ ... (tiếp theo )

 

Chờ cho  tấm bảng   thông báo trở  về với  bối cảnh ban đầu,  bốn bà cô kéo nhau  rời sân.  Ai cũng nhủ lòng,thôi quên biến cố vừa  xảy  ra đi,  bởi dù  sao các cô giáo cũng  biết khó mà tìm ra thủ phạm.  Nếu   xếp vào bảng thi đua của cờ đỏ thì   khuyết điểm này thuộc diện “phát  biểu linh tinh” ,còn nặng hơn thì…  rõ  ràng là  …nghịch với lửa. Tấm bảng ấy  nằm trong văn phòng Ban giám hiệu. Người  ra  thông báo là một thành viên của  Ban này luôn,hẳn nhiên là Hiệu trưởng .Mà  cái lỗi   đụng đến thầy Hiệu trưởng thì… Họ tạt vào khu chợ nhỏ gần trường để mua chút thức ăn cho bữa trưa, có thể vài hôm nữa vì biết đâu ông trời buồn tình sẽ nổi dông  bão tiếp. Mùa mưa nên chợ vùng cao nguyên này tràn ngập  sắc  vàng  mơ  trong các thúng mủng, món măng luộc,tức là măng tươi được lấy trong rừng tre vùng Đạ Houi, Đạ Tẻ,nơi còn nhiều khu rừng nguyên sinh giáp Đồng Nai,  rồi luộc chín và  tước nhỏ,  người mua chỉ việc mang về ,chần lại nước nóng,là có ngay vài món ngon. Tươm thì  xào thịt ba chỉ,còn ở nhà cô bạn,tôi thấy  chủ nhà thường  mua cả ký măng, sẵn chợ luôn có   cá nục  hấp từ biển Phan Rang,Phan Thiết mang lên,  rất tươi và  rẻ,đem kho chung hai món lại,ăn rả rích với cơm nóng ngày mưa,ôi thôi không còn gì bằng !  Nhưng chị phu nhân thì rảo quanh khu chợ nhỏ tìm mua bằng được  cây rau bố xôi,  sách vở gọi là rau chân vịt.Chúng tôi, chị thanh tra  vốn là cô giáo Sinh vật,bảo ngay : Tiết mưa này hiếm lắm.Vì chưa kịp ra lá là mưa đánh dập cho te tua  rồi . Ngày ấy chưa có ai chế  ra thứ nhà lồng như bây giờ !  Nhưng chị này cương quyết và thiết tha,là bởi có một vị khách phương xa  sẽ ghé nhà  dùng bữa trưa nay,mà hễ khách đến thường khát khao một món ăn thật đơn giản,canh rau bố xôi nấu thịt bò ! Tôi chợt nhớ có hôm tôi gặp chị  này phóng xe qua  tận vùng Thái Phiên,tìm mua cây con  Ăc- ti -sô,tức là    cây mẹ vừa trồng,  khi   chuẩn bị đâm bông thì có vô số cây non  mọc theo, thân hồng hào,mơn mởn.Những  đám cây này  nếu để già  sẽ tách  ra làm giống,nhưng người ta chỉ giữ lại mỗi gốc chính vài cây,còn lại thì họ  tỉa ra khi cây cao độ vài  gang,gọi là”cây non” rồi bó lại từng bó độ chục  cây,bán làm  rau,giá khá cao,chỉ  những  bà đầu bếp bấm bụng mới  dám mua về,nấu canh hoặc trộn  gỏi.  Loại cây này chỉ  rất sẵn những ngày mưa gió như  hôm  nay  .Vậy mà chị ấy lại  bươn bả tìm mua vào tiết trời nóng nực ,hanh khô.Vì chả là có khách đến,lại thổ lộ muốn được thưởng thức món ấy. Phu quân của  chị   từng  đi nhiều nước, hẳn nhiên các vùng trên lãnh thổ Việt Nam thầy đều đến,nên  bạn bè,khách  khứa phương xa  rất  đông.  Đà lạt có  những món ăn nổi tiếng nhờ rau củ, nên tìm đãi khách hai món ấy thì rất đúng gu,nhưng mà …Chị phu nhân phóng xe đi,  một cô hàng  rau nhìn theo, buột mồm:

- Giàu có sướng thật, hễ khách đến  thích ăn gì là có ngay.

Rồi nhìn chúng tôi. Các cô giáo  ở đây hay ghé chợ,nên bạn  hàng  trong chợ quen mặt.

- Hẳn cô ấy là  người ..giàu nhất trường này,phải không các cô ?  Con  chỉ có  một  ,mà  chồng thì lương cao..

 Chị thanh tra cười nhẹ, dấu hiệu không đồng tình cũng không phản đối. Có một bà ngồi gần đó,vừa   dùng dao tước nhỏ cọng măng trong rổ,vừa chép  miệng,giọng hoài niệm :

- Nếu nói giàu ở xứ này,thì không ai bằng ông Võ Quang Tiềm , ông Võ  Đình Dung cả .

Hai nhân vật này ,hình như tôi đã nghe nhắc  đến  đâu đó. À phải rồi,chiều hôm qua ở nhà bà bạn này .Nhà   có một cô cháu đang học vần,và  người làm gia sư cho nó chính là bà ngoại! Tôi thật  ngạc  nhiên .Bạn tôi vẫn tâm sự,  bố mẹ bà này là  những  nông dân Hai Lúa đích thực. Ông bố còn biết  ghép chữ,làm các phép tính,chứ bà mẹ thì .. Đứa cháu gái  đã sáu tuổi,  là  tân sinh viên năm nhất đại học chữ  to,ngồi  buồn rầu trên chiếc ghế  nhỏ đặt góc bếp,hai môi mím chặt, chân tay  rũ  ra , trong khi bà  ngoại thì cố hết sức chỉ  vẽ. Lối đánh vần của bà lão ngoài sáu mươi theo  kiểu cũ,  bê, xê, tê..  Tôi sững sờ vì thấy cụ đọc vanh  vách phần  minh hoạ. Rồi cụ  khen:

- Kể thầy cô viết sách cũng tài,thì “tổ y tế có cô y tá  “ là đúng rồi !

 Tôi cảm thấy tò mò và quyết tâm tìm hiểu :

- Bác học hồi nào,ai chỉ cho bác mà bác đọc..ngon lành vậy?

Bà cụ hồn nhiên:

- Học hồi cụ Hồ lên nắm chính quyền.

 Tôi  nhổm  người khỏi chỗ  ngồi.  Từ năm  1945. Khi ấy, bà cụ này  vừa có anh con trai cả,  và  bà chỉ mới  ngoài đôi mươi.

- Thì bác Hồ lên,người ta  kêu đi học. Ồ vui lắm,cứ chiều lo  cơm  nước  cho mau ,rồi đèn đuốc nách con theo, kéo cả lên đình làng nhà mình đây. Bút vở, cả đèn dầu,có ông Võ Quang Tiềm ,Võ  Đình Dung cho cả .Học giỏi có phần thưởng,  chén muỗng  đũa, gạo ,mắm  muối, cũng của các ông ấy cho.

 Rồi bà  nhìn lên vách bếp  ván,nơi bám khói vì  dư âm những  nồi cám lợn một thời.

- Hồi trước còn nhà cũ,chỗ này bác thưng bằng tranh tre. Muỗng được thưởng, rồi có mấy  người  làm nhà hàng cho Tây   đem về  cho trước đó, bác giắt cả lên đây.

-Rồi đâu hết mẹ ? Cô con gái chen vào .

- Ơ thì   Tây nó quay lại,     cả ấp đi tản cư, xuống tận Phan Rí, quay về thì  ở nhờ dưới Đất Làng,Cầu Đất. Muỗng giắt nơi vách tranh,người đi   từ đằng xa thấy lấp lánh,  moi rút hết.

 Tôi đùa :

- Hồi đó mà Bác   được đi học nữa chắc là..muỗng  giắt thành vách luôn !

 Bà cụ bỗng như tâm  tình :

- Ngoài  quê nhà  gần trường,kế đồn  lính,mà có cho con gái đi học đâu.

-Phải bế  em mà mẹ ?Hay là ra đồng ?

 Cô con gái lên tiếng. Tôi nhìn  bạn nầy,  như cùng hiểu là chúng tôi đang nghĩ về các cô Mười,Tư, mẹ của Hoa Tre. Tuổi năm sáu,nhà  nghèo,họ bị bán đi làm chị bế em cho các  nhà  khá giả trong làng.

-Thì cũng có lúc, chớ mà tuổi ấy  đã làm được cái chi , chỉ ở nhà  nhảy thôi..

Tức là   chưa thể  phụ   giúp   cho cha mẹ được  nhiều, bởi đây là tuổi   vui chơi,nghịch  ngợm.

Bỗng cả ba giật mình khi cô cháu bé  đã lẳng lặng  bỏ ra  hiên ngôi. Mẹ bé,người chị thứ của bạn tôi, đang ở  cữ  đứa thứ  tư,  bé này là   trưởng nữ,trên có một anh hai  Đôi bận chị gửi xuống đây để tiện đường đi học bên ngôi trường làng.Chị có lần thú nhận với riêng tôi:

- Hồi  đó giá mà chị chịu khó thêm một tí, chỉ làm cô giáo cấp  một,cũng  đỡ vất  vả ..Mà tội lười . Chứ  hồi chị cả  đi  học  mới  cực  kìa .

  Dạo cùng “chia lửa “ với nhau ở  dưới  Đồng Nai, có lúc người bạn kể lể rằng mình là kẻ thật diễm phúc vì được cha mẹ  luôn tạo mọi cơ hội để được ăn học tử  tế. Cô này bảo thương nhất chị cả,  thời chị đi học  trường rất xa, nhà một bầy em , có những  kiến thức đơn giản   về nhà không biết hỏi ai,dù lúc ấy mới lớp  ba  lớp  nhì  (lớp  ba, bốn bây giờ )nên  sau  một bữa bị sốt ho,rồi thế là …Sau này có bữa  một người em  họ bên  bố  từ Saigon về thăm,ông trách  bố mẹ  chị, rằng nhà  bốn đứa con đâu phải là đông, của ăn cũng không đến nỗi túng ,mà đành  để cho con  nghỉ học. Bởi theo ông chú  là kỹ sư công chánh này,  dù có làm ngành nghề gì, mà có chút vốn liếng chữ  nghĩa thì  mọi sự đều thông suốt . Nhưng bấy giờ cả thôn nhà nào cũng thế cả . Có lẽ vì  vậy mà sau này,đứa con nào thiết tha việc học,thì   được ưu tiên nhiều thứ .  Tôi lại  nhớ đến hình ảnh  các vị “mạnh thường quân” của   những ngày  đất  nước  được độc lập   từng được nhiều  người ca tụng,hai ông họ Võ  ngoài phố Dalat .Họ hẳn phải là  những trí thức giàu có, hiểu rõ  tầm quan trọng của giáo dục đối với  đời sống con  người  nên không ngần ngại    trích  một phần tài sản   để ủng hộ   nhà nước mới,mà lại đầu tư tích cực cho  giáo dục. Hơn hai chục ngàn cư dân thành phố này ngày ấy,một con số không nhỏ . Bà mẹ của cô bạn tôi  buổi tôi thường ghé nhà  đã ở tuổi gần  bảy mươi, ông hơn vài tuổi,nhưng nom yếu mệt hơn bà,ông lý giải là do  nghiện thuốc lào “ hắn  rút  người đi “ ông cười,còn bà thì  dường như tay chân không lúc nào  ngơi. Có anh con trai  út cưới vợ ở chung nhà,hai vợ chồng vừa sinh con gái đầu lòng,thì  nghỉ việc cơ quan ở Ty Nông lâm thuỷ để về làm vườn,rồi chăn heo gà. Chị  con gái thứ  lập gia đình gần đó, một bầy con.. Bà cụ loay hoay đàn cháu,rồi cơm nước cho đứa  nọ,coi ngó nhà cửa cho đứa kia ..Thế mà bà cụ rất thích  kể “chuyện đời xưa “. Cô bạn bảo, đó là  dấu hiệu của tuổi già . Tôi vốn rỗi hơn so  với  những  người quanh cụ, là bởi công việc đầy tính thời vụ của mình .Tôi thường tạt qua đây,phụ giúp  bà mẹ việc lặt vặt và nghe bà  tỉ tê. Có  những nhân vật huyền thoại, thí dụ như chuyện   một ông tướng  ở đền Cờn,ngoài quê bà .  Vị tướng  cầm quân tài ba này có một trận đánh  ác liệt cuối đời,đầu bị giặc chém lìa .Nhưng ông vẫn  ngồi ung dung trên lưng ngựa, tay bê  đầu. Đến  khu  đồi Cỏ may ở quê nhà, thì một bà Bụt hiện lên.Ông  hỏi bà  rằng :  người bị giặc chém đứt đầu thì liệu có sống được không ? Bà Bụt  đáp rằng không . Thế là con ngựa hất  ông ngã xuống.Lập tức mối từ dưới đất đùn lên,vùi  kín cả  vị tướng và tuấn mã. Nơi ấy được nhân dân lập  nên ngôi đền Cờn. Đền rất linh thiêng,ai đau ốm đến  xin thuốc đều khỏi . Bà  kể với niềm tự hào và  ngưỡng  mộ.   Tôi có  dịp  ngồi biên thư   dài dòng  với bố tôi, ông cụ bảo,  người  nước ta  khí khái, bất khuât như thế đó, cả  khi thất thế  cũng   giữ trọn    cũng không  lùi bước . Khi hai  người bạn thân, cô giáo bây giờ và Hoa Tre, từng tốt nghiệp cử nhân sư phạm Văn,tôi có đem nhân vật huyền thoại này ra kể,bởi có  lần  về quê,xe  chạy qua một  vùng nào đó,hình như là huyện Yên Thành,Nghệ An, tôi thoáng thấy một tấm bảng chỉ đường rất nhỏ “ lối vào đền Cờn “,thì hai  người kia trầm ngâm,   sau đó  một thời gian dài họ   ngập ngừng, có thể là một vị tướng của vua An Dương Vương chăng ?.  Riêng với hai  nhân vật họ Võ của  miền đất cao nguyên những ngày mùa thu 1945 ấy,tôi  vẫn luôn bị ám ảnh . Hẳn nhiên họ là  những con  người  bằng xương,bằng thịt. Thật tiếc là  trong  thời gian ấy,tôi không biết tìm hiểu ở đâu.

 Thế  rồi …  Khi Hoa Tre  nghỉ hưu,vào cuối  năm 2018, cô nàng đưa hai má  và cùng má con cô Kê lên Dalat “đổi gió “ vào một ngày hè. Việc đi  du lịch,nghỉ mát ở  xứ ngàn hoa này đối với  cô Kê không  có gì là  biến cố đặc biệt,nhưng  bà giáo già này bỗng tỏ ra thích thú vô cùng khiến bọn tôi  đóng vai  chủ nhà,thấy ngỡ ngàng.  Thì ra    bà giáo già này,  một giảng viên đại học,bảo trước đây đi   lên   Dalat chơi cứ như “cưỡi ngựa xem hoa” vì  trọ ở khách sạn, rồi   theo xe đi  lướt qua mấy thắng cảnh  có tên trong bản đồ, hồ nước ,ghềnh thác,cung điện,chùa chiền,rồi vội vã   ra về. Nhưng bây giờ có nhiều thời gian,  được thong thả bước chân, được trở về với quá khứ,được ngẫm nghĩ sự đời . Lý do ban đầu cô  bảo,là bởi ông  xã của cô, một cư sĩ  đang ở ngoài Huế,quê nội của ông, từng có  quãng thời gian  học hành khá dài ở đây,mười hai năm,trong một  khu trường dòng nội trú,trường Adran,của các sư huynh dòng Lasan. Hồi đó,cô kể  những gia đình khá giả đều tìm cách  gửi con học nội  trú,  xa nhà,chứ ở ngay Huế cũng có nhiều trường Pháp uy tín, mục đích là muốn tập cho con tính tự lập   ngay từ lúc còn bé.  Ngôi trường này  nằm  cuối con đường mà  mỗi   xuân thu nhị kỳ, con cháu họ Nguyễn Thái của bà bạn tôi  đều kéo nhau về  ngôi đền họ  để  bái cúng tiên tổ,đường Bá Đa Lộc ( Adran cũng là tên của vị giám mục này )nay là đường Lương Thế Vinh . Cô nhìn  bà bạn nhỏ của tôi ,bà Bé,rồi bảo :

-Hồi cư dân từ Nghệ An vào trước 1940  đều tập trung  sống ở vùng này,  vỡ đất làm rau,ông xã tôi kể vậy. Sau đó, chính quyền Pháp trưng dụng làm trường Adran,nên họ  được chia lô ở ấp Nghệ Tĩnh ngày nay. Rồi ông Xu Hiến,một người con  trong họ,  đưa anh em bà con vào,  dựng ấp thành làng thành mạc rộn ràng như bây giờ .

 Tôi vốn học dốt mà nhớ dai,bèn hỏi nay cái  nỗi ấm ức cứ  nén trong lòng :

- Vậy chú nhà mình hẳn có nghe nhắc đến hai ông  Võ Đình Dung, Võ Quang Tiềm .

- Biết chớ,vì họ đều là đồng hương với  ông xã  nhà cô !

 Chúng tôi ngơ ngác nhìn nhau,bấy giờ tôi mới biết hai bà Bé, Tre cũng từng nghe các bà mẹ nhắc đến tên tuổi hai vị”có máu mặt “của thành phố này từ lâu.

-Ông Võ Đình Dung có cô con gái cũng du học ở Pháp, là tiến sĩ vật  lý,  sau 1954  cô  về Việt Nam,gửi con cho  bố mẹ rồi đi tập kết, làm việc ngoài Bắc cho chính phủ Bác Hồ.

 Rồi không để chúng tôi thắc mắc,ngỡ ngàng,cô kết luận :

Có thể xem như gia đình ông bà Võ Đình Dung có công rất lớn đối với người Đà Lạt.

Chúng tôi rụt rè:

- Vậy ông ấy là ..

- Một  nhà thầu  khoán,nay gọi là thầu   xây dựng .'

Những công trình chúng ta vừa   ghé,như  nhà ga  Dalat, Dinh Bảo Đại, cả trường Đại học  Dalat  gần khu nhà chị Bé,cũng có công đầu tư lớn của ông ấy đó .

 Ghé thắp hương ở  chùa Linh Sơn, chùa Linh Quang, cô Kê lại thì thầm :

- Ông xã cô bảo  hai ngôi chùa này cũng có công đóng góp  về đất đai,công sức, tiền bạc của  ông bà Võ Đình Dung.

 

 Ghé thắp hương ở  chùa Linh Sơn, chùa Linh Quang, cô Kê lại thì thầm :

- Ông xã cô bảo  hai ngôi chùa này cũng có công đóng góp  về đất đai,công sức, tiền bạc của  ông bà Võ Đình Dung.

 Hoa  Tre  như chợt nhớ ra điều  gì .

-  Má Mười thường hay nhắc  về ông Võ Quang Tiềm.  Bữa  đi chơi Dinh Độc Lập,má nói  cái ông  thiết kế khu  dinh thự  này là  ..hình như con rể ông  đó.

 Cô Kê gật  đầu :

-  Ông Ngô Viết Thụ. Ông  cưới con gái ông Võ Quang Tiềm. Ngoài Dinh Độc lập,  ông  này còn  thiết kế  nhiều công trình  nổi tiếng ở  xứ  Dalat của các bạn,  như Lò   Nguyên Tử Lực bên Đa Thiện, Giáo  hoàng học viện thánh Pio  X,   chỗ  mé Đồi Cù, kế bên trường của chị Bé, hay cả chợ Dalat .

-  Vậy ông  Tiềm cũng là  một kiến trúc  sư   à ? Bon  cháu nghe kể  nhiều khách sạn ở phố, như khách sạn Anh Đào này,hay nhiều khách sạn nổi tiếng ở Dalat,từng mang tên ông .

 Tôi chen vào.

- Không,  xuất thân ông là một thợ may ,  kiêm  buôn bán  nhỏ .

Chúng tôi đều  ồ lên bất ngờ, cô Kê  thong thả  thuyết minh .

Người ta kể   buổi ban đầu từ Huế  vào, ông chú tâm may quần áo  cho khách đến đặt hàng, rồi dần dà ông  buôn bán,cứ mua đi bán lại mọi thứ hàng hoá. Dần dần,ông

 Ông Tiềm  trở thành   một trong  những  đại lý lớn ở Đà Lạt bán sỉ lại cho các tiệm bán lẻ trong vùng cao nguyên từ Đà Lạt ,   qua  Đơn  Dương, xuống Đức Trọng,  rồi vùng Đồng Nai thượng .Ngày ấy  việc kinh doanh do  người Pháo chủ động, chiếm ưu thế,   vậy mà ông  này là  người Việt duy nhất ở Đà Lạt đủ sức cạnh tranh với hàng loạt hiệu buôn của người Tàu, người Ấn. Có lúc  họ phải nhờ cậy  ông  chia lại cho họ các  món    có giá thành cao  như  rượu, thuốc lá...”.

Ông này quả là có   tài kinh doanh. Mà trước hết là ông rất cần cù,lại giữ chữ tín .

-Ông Cụ  Tiềm là một trong những người đóng góp nhiều nhất cho quỹ "Tuần lễ vàng" tại Đà Lạt năm 1945, với tư cách là một nhà kinh doanh địa ốc giàu có và sở hữu nhiều tài sản tại miền Nam Việt Nam và nước ngoài. 

 Cô Kê kết luận ,ánh mắt cô bỗng mơ màng,bâng khuâng. Cô tâm sự rằng chợt lúc đó cô  nhớ đến thân sinh cô,một trí thức  Việt từng hợp tác với  người Pháp. Ông bà cũng dùng  nhiều  tài sản  của gia đình để hưởng ứng  tuần lễ Vàng năm   1945  không thể nào quên ấy.Nhưng khác với ông cụ Tiềm.  Sự đóng góp của ông  đến tự đáy lòng,bởi  tất cả không phải do bổng lộc,mà do  mồ hôi, sức lao động  gian khổ của một  người dân  xa quê từ tuổi thanh niên với hai bàn tay trắng .

Tôi hồi tưởng :

 Hồi  con lần đầu gặp chú    Thiện ở  nhà thờ, con cứ  nghĩ chú là  người Nam Bộ.Nào ngờ ..

- Thì cũng là cái duyên.

Chúng tôi ghé qua chợ ăn trưa,cô Kê  lại  đưa chúng tôi đến một bất ngờ khác :

- Cô từng đi Huế,mà về xứ cao nguyên này,vẫn có cảm giác .. Thí dụ  bánh bèo này,bún bò giò heo này,rồi chè đậu này,mà người bán cũng nói  đặc sệt giọng     người miền quê nội các con cô .

 Cô Mười   ngồi gần đó lên tiếng :

-Nhớ hồi  bọn tôi  bày ra làm mấy món  mứt tết, mứt gừng,mứt dừa,mứt đậu trắng, cô  Kê  ngạc nhiên  lắm,ủa ai  bày mấy chị làm món Huế nhà tôi vậy ? Tôi cũng  lấy làm lạ, thì cứ thấy  mẹ chị Bé hồi trước làm,mình làm theo. Cô Kê  hỏi,bà cụ ấy    cũng người Huế à ? Không,nghe đâu .. xa hơn,cùng quê với bọn tui,ở vùng Thanh Nghệ Tĩnh . Ông chồng cô Kê lại biên thư vào  giải thích,là bởi họ thấy  các món ấy   được  người  gốc Huế chế biến,ngon  thơm mà dễ  làm .

 Cô Kê cười :

- Tôi nói các chị Dalat đây,cả Hoa Tre nữa,đừng giận nghe,là tui có cảm giác vùng chị Bé có chút là ..bản sao xứ chồng tôi. Là tại sao ?Thí dụ như từ “Mụ” để chỉ  người phụ nữ  tuổi cao,   đức độ, gia đình đầm ấm. Người gốc Nghệ có từ “Con mệ” là cách gọi xách mé,tức là thiếu tôn trọng. Nhưng họ dùng từ mụ. Hay cách dựng nhà chữ đinh, bài trí ở khu nhà trên,có bàn thờ gian tiên,chỗ  nghỉ ngơi của chủ nhân,rõ ràng mang công thức từ Huế .

 Ba đứa tôi nhìn nhau.So với  bà giáo già đáng kính này,thì  luc chúng tôi chỉ là bọn hậu sinh khả uý,nên  biết đường đâu mà  phản biện nay nọ . Tôi  chợt nhớ đến người chị cả của bà Bé, cô bạn tôi  đây.Chị  lập gia đình vùng Cầu Đất,nơi đây phố chợ tập trung nhiều người Hoa. Ngày tết họ có món bánh tổ, một loại bánh nấu từ nếp và đường,rồi  để nguội, sau đó cắt ăn  dần, càng  cũ càng lạnh càng ngọt càng ngon, nhất là lúc tiết  trời buốt giá,ngồi co ro bên ly trà đắng chát,nóng bỏng môi. Nơi đây cũng  tập trung nhiều cư dân vùng Nam Ngãi Bình Phú  với  món bánh thuẫn ngày tết.Bánh nướng  than gồm  hỗn hợp bột mì, đường,  trứng,  khuôn là  những  khối tròn tròn như trẻ con   được định  sẵn từ một cái lò nhôm  chắc chắn,nom như cái  nồi cơm có nắp đậy, khi  đúc bánh than  nóng được gặp lên trên nắp lò. Do công việc của  một dân buôn  nông sản,goi cho to chứ thực ra tôi  chỉ thu mua  dâu,hoa lá Ắc ti sô, trà cà phê theo mùa,nhưng tôi phải đến tận nơi,theo dõi khâu trồng trọt, chế biến,  để tạo niềm tin cho khách hàng. Nhưng   bởi dọc ngang khắp  mọi ấp phường,có  người   đùa bên giờ  lãnh thổ tỉnh Lâm Đồng kéo dài  xuống biển, hẳn tôi sẽ kinh doanh thêm món hàng hải sản,nên tôi gặp gỡ   mọi cư dân khắp các vùng miền.  Tôi hiểu  được vài câu giao tiếp thông  dụng của  tiếng Cil,Lach, Sre của người đồng bào vùng Lạc Dương, Tà Nung,phân biệt rõ   âm  giọng của  người vùng Bình Định,Quảng Nam,  Quảng  Ngãi, Phan Rang, hay người gốc Nam  Bộ  của cô Kê. Có người thắc mắc thì tôi đùa,do tôi hay đi tàu lửa ra Bắc  một  dạo,hễ cứ  nghe âm giọng  vang lên thay đổi khi   ga mới xuất hiện,thì tôi biết là mình đang ở   miền quê nào ,tỉnh thành nào. Ở vùng cao nguyên này, trừ một vài nơi  còn thuần giọng nói một vùng  quê,thí dụ như qua bên ấp Hà Đông,hay các  vùng xứ đạo định cư sau  1954,ở Tùng Lâm, Du Sinh,  thì  nghe giọng Bắc,hẳn nhiên đã bị pha trộn,hoặc vùng Thái Phiên, vùng ấp Ánh Sáng thì nghe giọng Huế, vùng Nghệ Tĩnh giọng quê hương của họ, nhưng  có một âm hưởng chung của hơn hai trăm năm mươi ngàn cư dân,ở đây, là giọng nói cao nguyên, mai kia  hợp với vùng biển Bình Thuận Phan Thiết thì  giọng điệu  vẫn thế,có pha trộn giữa giọng  người miền Nam và miền Trung.

 Tám mươi năm đã qua. Những học viên lớp bình dân học vụ ngày nào - mà  bà cụ  thân sinh bà  bạn tôi đùa,rằng có  người đùa là “bò dê heo vịt”vì đi học   siêng, học giỏi thì được thưởng,có  người được  bê cả cặp gà, cặp vịt  con về nuôi, gầy dựng lên mãi thì có được   đôi heo  giống,rồi thế là có   cặp bò ..- nay đều đã ra người thiên cổ. Những biến cố lịch sử    từ tám mươi năm trước,họ hiểu mơ hồ,theo cảm nhận của  người dân, rằng Pháp từng đô hộ xứ này, sau  đó thì Nhật lại tràn vào, rồi Pháp quay trở lại,rồi   núi cách sông ngăn, mà về sau, một  người con của họ, thủ tướng Phạm Minh Chính, đúc kết “ sau đại chiến thế giới lần thứ hai, thì Việt Nam là một trong những dân tộc chịu nhiều đau thương mất mát,  trải qua nhiều cung bậc  xấu nhất,tồi tệ nhất. Bởi  họ phải đứng lên chống phát xít ngay sau ngày độc lập 2.9.1945, rồi tiếp ngay đó là tham gia chống đỡ chủ  nghĩa thực dân cũ, rồi lại  lao vào   cuộc kháng chiến sau ngày đất nước  chia đôi ..” Tám mươi năm ấy, dù kẻ miền Bắc,người miền Nam,có  người ở mãi trời Âu,  vẫn  da diết một quyết tâm : không có gì quý hơn độc lập, tự do .

 Trong bộ ba vườn đào,thì  Tre và tôi bị các chị của bà Bé lên án ,hai con đó  là thứ hàm hồ,  nhưng họ lại khuyên cô em mà họ chê là”lù đù” nhưng mày phải cố học lấy thứ ..hàm hồ hàm chướng đó !

 Bởi thứ hàm hồ của chúng tôi mang một chút “không khí”  câu viết bằng phấn trắng trên tấm bảng sơn đen của ngôi trường bà Bé ngày nào, à nói đúng ra là bắt  nguồn từ  tính  nghịch ngợm tinh quái của bọn học trò tuổi mới lớn,nhưng bọn tôi lấy làm tâm đắc, nhân lên thành một  triết lý sống, rằng “Hễ ai mà dám xâm phạm đến   nền độc lập,tự do của chúng tôi hôm nay  thì…chúng tôi sẽ không để cho họ yên ! “.Nghe có vẻ khẩu khí quá,nhưng đậm phong cách ngôn ngữ chính luận  đấy chứ !

 Dù đã ở tuổi   bảy mươi, nhưng so với các thế hệ  đã từng   đứng lên giữ gìn giang sơn gấm vóc này, thì bọn tôi chỉ là  những đứa trẻ. Vẫn cảm thấy mình luôn có trọng trách với quê cha đất tổ .

                              GIANG- BÉ.  

 

 

 

 

ĐỨA NÀO MÀ ...

   

  

ĐỨA  NÀO MÀ …

 Đó  là   một sáng mồng ba tháng chín năm  1987.

 Người  bạn của tôi  vừa  có quyết định  về  đứng  lớp ở  ngôi trường này,mái trường từng gắn bó với cô nàng  suốt quãng  đời thiếu  nữ. Nhưng bây giờ quay về  vẫn hoàn toàn là   người khách lạ. Tôi thì vừa -phải day  dứt lắm mới đủ dũng khí mà chia  tay- công việc  phấn trắng ,bảng đen,giáo án,học trò, sau  đó  thì  làm  ở tổ  bếp một trường mẫu giáo tư thục,  để  qua làm công nhân bên  khu  Vườn hoa Thành phố. Mấy hôm  rồi tôi đã  nhận việc,  cũng có chút lấn cấn  nhưng tôi tự nhủ, rồi sẽ quen. Tôi dạng hướng ngoại , từ bé  đã có  thói quen chủ động trong mọi tình huống,với phương châm do tôi tự đề ra “mình phải tốt với   người ta, chứ đừng chờ họ đối xử tốt  với mình “ Hẳn nhiên   ban đầu có thiệt  thòi,chịu đựng một chút,nhưng chỉ sau đó không lâu, tôi đã   tự tin rằng  “ở đâu cũng sống được,miễn mình  đừng  rụt rè tự ti quá “và  nhiều thuận  lợi cứ tự nhiên đến . Người bạn của tôi  thì  “phải”,mà về  sau thì  thấy là  ‘’được “  chuyển  về nơi công tác mới .  Ngôi  trường  này  rất  gần nhà,học sinh  phố xá  có nhiều điều kiện học tập,nhưng quá   láu lỉnh  so với  đám học trò miền   núi   của chị ta hai năm  trước đó,  hẳn   vừa vui  vừa lo.Nhưng hề  gì,   vì  luôn có tôi bên cạnh làm “quân sư”.

 Ngày  Quốc Khánh  2.9  năm ấy trời  quang   quẻ  buổi sáng,  khách  tìm đến khu  công viên ở nơi tôi làm  việc   khá đông,một  ki-ốt  vừa bán  vài món đặc sản,vừa có nhiệm vụ  giao  dịch  chụp ảnh, tức là  khi  khách  được các  chàng phó nhòm    chụp dạo  khắp khu vườn hoa,  họ  sẽ giao cho tôi  công việc  thu tiền từ khách,dĩ nhiên là  trao cho họ  những tấm ảnh màu tươi tắn  vừa  chụp. Quầy tôi cũng có bày  biện khung cảnh làm nền cho miền cao nguyên hoang   dã này,nhà sàn,  bình rượu cần,  những bộ váy áo, gùi mây, những giò lan rừng,  làm tiểu cảnh cho khách chụp hình ảnh . Nhưng  xế chiều thì trời  bỗng nổi mưa gió, dông lốc cuồn cuộn.  Hình như  bị ảnh  hưởng bởi  một cơn bão  số mấy đó từ  tận ngoài miền Trung. Căn nhà  nhỏ  hai  tầng mới  cất của tôi, có  mái nhà  nằm ngay dưới  một  cành thông to,già cỗi,   bị  gió quật đổ  ầm ầm, tiếng  cành lá  sàn sạt trên mái tôn,tiếng những chùm quả thông,mọi khi tôi  vẫn có thói quen  dỗ  giấc  ngủ  bằng cách đếm từng quả  thông  từ  trên  nhiều cành khác  rơi “ cạch”xuống mái nhà,rồi chờ  cho  nó lăn lông lốc  trong tiếng gió rít  khẽ,  có lẽ  chúng nó đã tìm một chỗ trên góc sân nhà  sau tiếng “bịch” nhỏ hơn ,và sáng hôm sau,  đi ra   sân thế nào cũng dẫm phải từng đám. Tôi vội vã  kiếm chổi tre gom lại,hốt cả đem vào nhà,  bê lên sàn gỗ trên lầu,rải  ra cho khô,  bởi  những trái rụng đều đã già,chuyển từ xanh sang nâu,nhiều  trái đã bung  xoè như  những  đoá hoa mà cành nào  cũng cứng ngắc.  Ngày ấy có  mốt cưa tranh gỗ,đại khái là  người thợ  sẽ dùng một tấm ván thông mỏng,chỉ độ một  hay nửa  phân,  cắt  ra thành nhiều hình khối, chữ nhật,    ô van,  tròn,  rồi dùng  bút  lửa  phác hoạ  lên đó   những  hình ảnh đầy thẩm mỹ,khuôn mặt thiếu nữ, hồ Xuân Hương lúc chiều buông,nhà Thuỷ tạ,  có khi  đục lọng  một mái tóc buông lơi che nửa khuôn mặt thanh tú,một bàn tay năm ngón thanh mảnh  cầm  hờ hững mấy cành hoa hồng,  rồi cưa khuyết, để người ngắm chỉ thấy nét  khuyết qua mặt gỗ…  Để cho  bức tranh cưa lộng thêm sinh động,  người ta dán lên đó vài  chiếc cành quả thông khô già,kết thành  những cánh hoa  mai ,hoa cúc xinh xắn. Những khung  ảnh  phong cảnh  núi non, hồ nước,  làng mạc bày bán trong các hiệu sách cũng được trang trí  diềm bằng cánh quả thông,có khi  gắn cả  nguyên trái,với  những khung tranh to. Dịp  lễ Hiến chương nhà giáo,bọn học trò luôn tìm đến  mua  quà tặng thầy cô bằng những bức ảnh này, ghi    những lời chúc trang trọng, rồi  khệ nệ bê đến nhà  ông thầy bà cô chủ nhiệm của chúng,vẻ  mặt hân hoan vô cùng.Thầy sẽ tìm treo lên một  bức vách ngay phòng khách,  để ai  ra vào cũng thấy, và hẳn là  để cho bọn trẻ mỗi khi có  dịp ghé thăm thầy, trong năm học đó thôi,hài lòng, chứ năm sau chúng lại có ông thầy bà cô chủ nhiệm khác,thì  chúng lại kín đáo liếc  nhìn,biết thầy  vẫn  bỏ công lau  bụi  mỗi khi  dọn dẹp nhà cửa. Rồi năm sau  sẽ có lớp khác tặng.. Tôi kể  dài dòng  vì  nhu cầu dùng quả thông tươi lẫn khô thì nhiều, nhưng kiếm quả thì không phaỉ  dễ,bởi  cư dân càng đông, nhà nhà mọc lên khắp nơi,thì những khóm thông cứ lùi xa, đi  kiếm có nơi dễ    dàng  đến là Đồi cù,vì  nơi này nằm giữa khu phố xá  lớn,nhưng nơi này  đã rào kín để kinh doanh sân  Golf… Tôi thấy mình may mắn khi nhà nằm ngay  chân một gốc thông già. Món tiền bán  những  quả  thông  khô  không là  bao   nhiêu,   nhưng   cũng là công sức  gom nhặt  ,phơi  phóng  của  tôi  . Nhưng đêm qua tôi lo sợ   mái nhà bị sụm  xuống..

 Tôi   trùm áo mưa kín mít,co ro ra sân  vun   những  quả  thông, cành lá vương vãi đầy khoảng sân nhỏ,  nghe gió  và  hơi lạnh,cũng những giọt nước mưa tê  buốt sắc như kim   đâm vào mặt.Mây  đen sà xuống  hình như mỗi lúc một dày.  Tôi  vào nhà, lướt qua   chiếc đồng hồ  để bàn   tròn như mặt tô có   con gà mái  mập mạp, cổ  ngúc ngắc ngày đêm không biết mỏi, từ lúc tôi   từ trên gác, đi  xuống sân,   ngang  qua nó là  năm giờ,bây giờ  hai kim dài ngắn  nằm  sít sao trên  một trục thẳng đứng,mà  bầu trời vẫn  gió lồng  lộng,mưa lắc  rắc   nhưng  đứng vài phút  dưới trời  vẫn ướt đẫm. Vậy  là sáng nay…  Công việc của tôi gắn liền với thời tiết,  hay cứ   nói   thẳng  ra ,mưa  là  ế   khách . Cư dân địa phương  chẳng ai tìm đến đây, chỉ có bạt ngàn thông xanh,hoa cỏ,đồi núi chập, hồ  nước im lìm,lạnh lẽo,    còn khách du thì  nếu lỡ tạt qua thành phố này vào tiết mưa dầm,thì  ở  phố ngồi ngắm từng  giọt cà phê rơi trong ly  phin,hay là  rúc vào chăn,hay la cà khu chợ chính, có là .. muốn tìm cảm hứng để làm thơ thì  may ra .. Bên khu nhà  chú Quý, em ông Bọ,bố dượng tôi,  cửa nẻo im lìm, khoảng sân  xi măng  ướt  nhẹp ,vương vãi cành lá thông. Bà thím đã ra chợ từ  trước đó cả giờ, bà  thường đón khách là  những  nông dân  đem rau ra chợ bán từ  nửa đêm trước,sau đó họ sẽ   vào chợ,tìm đến hàng   khô mua  sắm  trước khi    về nhà, ra vườn,nên lượng khách khá đông. Ông chú đang làm việc trên bệnh viện, công việc bảo vệ dường như túc trực  ở đó  ngày đêm, anh con trai là  kỹ  sư nông lâm, không mấy khi có nhà,hai cô con gái  từ dạo đầu tháng đã phải ra lớn đón bọn trẻ ở   trường mầm non trong vùng  ,từ  chiều qua tôi đã thấy họ khăn gói qua  trường “  coi trường “,chắc lo bị bão  lốc này  nọ .Tôi lúc này cuống lên,phải qua nhà cô bạn kiếm  miếng cơm sáng dằn bụng,  rồi thì.. có thể   mò đến nơi làm việc xem sao.. Chứ mưa  gió thế này.!Lúc loay hoay  đắp lên người nào áo len,áo phao,rồi nón,rồi vớ, tôi nghe cô xướng ngôn viên đài phát thanh từ  chiếc  radio  nhỏ đầu giường  chậm rãi  đọc thông báo,hẳn nhiên lọt vào tai tôi câu  nay :Các trường  học  hôm nay  ngưng hoạt động …Như vậy,không  chỉ  nơi tôi ở  mà cả  thành phố đã  chịu ảnh hưởng khá   nghiêm trọng bởi những trận cuồng phong,mưa trút  đêm qua.  Tôi nhớ trong bữa cơm chiều,người bạn  bảo  sáng mai,  do vừa về  nhận  công tác  nên cô này chỉ  đứng lớp,ba lớp mười,nên  nhà trường phân công   sau ngày  nghỉ lễ Quốc Khánh, thì “coi lớp” thay cho  một giáo viên chủ nhiệm khác đang bận chút việc nhà. Công việc của  cô này là tổ chức cho học sinh   dọn dẹp phòng, xếp chỗ ngồi,   chọn   lại  đội ngũ cán sự  lớp nếu cần, rồi   giao thời khoá biểu mới.  Trong lúc  cúi mình phóng xe đi để tránh  những luồng gió lạnh thốc vào mặt, tôi vẫn gặp nhiều học sinh hoặc đi bộ,hoặc là  đạp xe đạp trên đường, đi cùng chiều với tôi  Bọn  trẻ là thế,  dù  có  nghe tin hay không vẫn phải tìm cách ra khỏi nhà . Trò là thế ,mà cô giáo của chúng cũng   vậy ,  Cô bạn  - dù đã    nghe rõ thông báo trên  đài- vẫn trang phục chỉnh tề  rủ tôi “ ta   lên  trường xem sao “.

  Bọn tôi  cuốc  bộ,bởi  xe tôi  cho  chú  người nhà cô bạn mượn  ,còn cô này mọi khi vẫn  đẩy xe  đạp. Chúng tôi  leo lên con dốc sau nhà, đến đường nhựa,rồi  nhắm hướng ngọn đồi cao   trong  thành  phố, có ngôi trường mà  bạn tôi  sẽ  gắn bó mấy chục năm sau đó mà  đến. Gió vẫn   thổi phần  phật,   không còn mưa    nhưng cả không gian vẫn  ướt  át,buốt giá. Hai   cô gái vừa đi vừa ngó nghiêng ngó ngửa. Những dãy nhà  nằm mé  chân đồi đối diện với  ngôi trường có  nơi bị trốc mái,  có nhiều cành cây gãy đổ,   hẳn nơi này cao  lại nằm ngay  hướng gió thốc qua từ khu  Đồi Cù và  Hồ Xuân Hương.  Đến trường mới thấy vì sao  bọn học trò được  lệnh cho nghỉ. Ngay  bờ rào được  xây kiên cố bằng những trụ xi măng,  có một bảng thông báo bằng  gỗ,hai mặt  che bằng  những tấm lưới thép  đóng thành khung,  để vách dán những tờ giấy đánh máy cỡ A4  lên đó,bị  gió quật đổ nghiêng,khung lưới bung ra .  Sân trường rộng, nơi thường tập trung  học sinh đứng chào cờ mỗi sáng đầu tuần  rải  sỏi mà thấy ướt rượt, nhớp nháp bởi đầy lá  cây  dập nát ,cành tươi gãy  đôi nằm vương vãi bừa bộn. Mái nhà khu  văn phòng,một toà nhà trệt bề thế , lợp ngói,   nằm đối diện với cột cờ, chiếm trọn  chiều  ngang khoảng sân,là điểm nối hai dãy lớp  học  hình chữ  U hai bên,mái  bị  trốc hẳn một mảng lớn, ngói    đổ  tràn một góc hiên,bày ra  mấy cột xà bằng gỗ đẫm ướt. Khu hội trường thì khủng khiếp hơn, tôn lợp trên mái bị  gió đánh cong vênh,như thể có bàn tay nào đó  dùng một cây  xà beng khổng lồ  nạy bung  ra  cả, mấy tấm tôn cũ, nặng nề nằm  xiên xẹo  ,chếch đầu nhọn  sắc bén xuống hiên,ai mà đi  qua thì nó sẵn sàn  quẹt vào gáy !Khiếp thật. Gian nhà rộng thênh thang của nơi cả ngàn người vẫn vào  họp hội bây giờ nước lênh láng như ao  vườn . Phải mất  khá nhiều thời gian mới   tu sửa lại được .   Học trò  kéo đến  lác đác   vài  chục  đứa,  xem  ra chúng không mấy  chú tâm cảnh tượng  tan hoang của  sân trường,mà  xúm xít  quanh một tấm    gỗ  hình chữ nhật sơn xanh, cũ kỹ,  dựng tựa vào  chân cột cờ,ngay nơi  mỗi buổi sáng đầu tuần  có hai  đứa đứng ở đó, trịnh trọng kéo lá cờ Tổ quốc lên cao, rồi mỗi hoàng  hôn  thứ bảy đám   học chiều lại   lặng lẽ trang nghiêm hát quốc ca kéo xuống. Tấm bảng  được kê  cao lên trên một chiếc bàn học trò,mục đích để  cho   thầy trò dễ  xem.  Hai  đứa tôi cũng  chen vào nhìn . Chữ Thông báo  viết nét in khá to. Nội dung vắn tắt,đại để là  toàn bộ Giáo viên,học sinh,công nhân viên được  nghỉ trọn ngày hôm nay, lý do là thời tiết xấu. Lệnh nghỉ bắt  nguồn từ Uỷ Ban Tỉnh . Người viết thông báo  ghi là BGH ( Ban Giám hiệu ). Chỉ có thế,nhưng  nhìn nét mặt cô bạn ,lính mới của  trường,thì   vẻ yên tâm hiện lên,thay cho sự lo lắng ban nãy. Tôi vốn có máu tính toán,đùa :

- Vậy hụt  buổi  chủ nhiệm hộ nhé,khoẻ rồi !

 Cô bạn bước đi,  lại trầm ngâm:

- Có lẽ mai..tớ cũng lên,lỡ mà chị ấy  ..Dù là nhà trường chỉ giao cho tớ thay chị ấy bữa nay thôi ..

 Thong thả ra cổng,chúng tôi va phải hai  người đang   phóng xe  vào. Họ  chận chúng tôi lại , cùng hỏi một câu :

- Có thông báo nghỉ hả?

- Dạ vâng, thông báo ở chỗ cột cờ .

 Có một người cô bạn quen,vì dạo cô này  làm giám thị thi hết  lớp Mười hai ở trường cũ,thì cô kia là giáo viên trường này, được cử  sang đó làm  Thanh tra hội đồng thi. Người thứ hai thì tôi quen, vì có bận  tôi về Bắc,một  người học  trò cũ của  chồng cô này, là  hiệu trường  trường đại học ngay sát trường tôi, nhờ tôi chuyển thư và quà thăm  Thầy cô.

 Hai đứa tôi dợm bước đi nhưng hai cô giáo kia  vẫn chận lại :

- Nghỉ  đến  mùng năm tây khai giảng luôn hả ?

Kẻ  vừa đọc thông báo ngỡ ngàng rồi ngờ  ngợ :

-Ư,  tụi em thấy thông báo nói  nghỉ  hết bữa nay..

- Đâu, nghe như là hai ngày !

  Chị phu nhân thầy hiệu trưởng trường đại học nói như khẳng định. Chị từng làm thanh tra  nhìn nét mặt phân vân của chúng  tôi thì  giảng hoà :

- Thì  ta cứ vô coi,  dù  sao cũng đã  đến đây rồi.

 Họ không cất xe  vào  góc  trong cổng  , bên tay trái ,mà phóng  ngay đến chân cột cờ. Hai đứa tôi cũng bươn bả theo kịp. Nhưng bốn bà cô và tám con mắt  hoa lên. Do tấm bảng sơn khá  rộng, dòng thông báo ngắn gọn, và  dù người viết,hẳn  lão luyện  đứng  lớp,  đã cân nhắc   đưa  mọi câu chữ  ra  giữa mặt gỗ  cho  mọi  người dễ   xem , có  chút thẩm mỹ nữa, nhưng chỗ trống bên dưới vẫn còn nhiều. Một hàng chữ in, ( thông báo của Nhà trường  chữ   thường,chân phương ,trừ mấy từ   BGH viết tắt) bất ngờ hiện ra,  thật như có phép thần thông, vì từ khi hai  đứa tôi đọc xong, quay đi,   đứng nói mấy câu khi bị chận ở cổng,nay quay lại thì.. Nét chữ sắc sảo,rõ  ràng, với máu  nghề nghiệp của các bà giáo,thì biết ngay tác giả phải là  một  học sinh ..đáng gờm.Nội dung thì càng ..kinh khủng hơn : Đứa nào mà nghỉ thêm một ngày nữa thì chết cha mày !

 Bốn cô giáo bất ngờ đưa tay lên mặt. Đây là  lời  ngăm đe các  cô, vì rõ ràng họ muốn …nghỉ thêm một ngày nữa!   Hai bà giáo kỳ cựu ( họ đều  ngót nghét  tuổi  ngũ tuần )   vờ hậm hực đưa mắt  nhìn quanh. Chỉ có vài  nam sinh ,  bây giờ tôi mới  sực nhớ, từ sáng đến giờ  ,trên đường đi, hay vào trong  khuôn viên sân trường,bọn tôi chỉ toàn thấy bóng bọn con trai lộc ngộc mà thôi  , cười cười nhìn bảng  thông báo, ánh mắt  hẳn  nhiên  tránh  các  cô  giáo . Có đứa vội vã gom lá, rồi đứa  chen vào  hối hả lau.Bảng gỗ tróc sơn,chữ viết to  và đậm nét,bôi từng chữ  mà thấy rất khó mờ.  Chị Phu nhân  nhìn quanh :

- Tụi khối  Mười một thôi,chứ khối Mười hai biết thân biết phận.  Chị Thanh tra đồng tình :

- Đúng rồi, chứ khối Mười  lên đây làm gì,học chiều mà .Với lại mới chân ướt chân ráo   nhập trường,đâu có gan to như vậy !

 Phải dùng đến giẻ ướt ,cả sô  nước  đầy  mượn từ nhà chú  lao công và hàng chục bàn tay bọn lộc ngộc ấy cùng chung vào,hàng chữ ( không  biết dành cho ai, thôi cứ coi như là cho bọn học trò )in  sắc nét  ấy mới chịu mờ đi cho .! Không biết lời cảnh báo kinh khủng ấy  có đọng lại trong đầu   hai cô giáo  kia ,bọn học trò nhất quỉ nhì ma  của ngôi trường tiếng tăm nhất tỉnh này ngày ấy, nhưng tôi vẫn nhớ,cho đến ngày hôm nay.Người bạn tôi có một hôm ngồi soạn giáo án bỗng phá  lên cười  như  đười ươi trong rừng (bà  ngoại tôi kể rằng  ngày xưa,người đi rừng thỉnh thoảng vẫn gặp đười ươi. Những con thú này sẽ nắm chặt lấy tay người nó gặp, rồi ngửa cổ cười cho đến khi nào nó mệt hoặc trời tối đen. Nhưng con người  vốn khôn ngoan.Họ  đút tay vào một ống tre to. Con đười ươi  cứ nắm lấy ống tre mà ngửa cổ cười sung  sướng,ngỡ là bàn tay thân yêu của cố nhân. Nhưng gã “cố nhân” ấy  đã  rút  tay ra khỏi ống tre và  bái bái  ông bạn cố tri tự bao giờ !) Vì là bà này đang  soạn một tiếng Tiếng Việt, hướng dẫn học sinh  dạng câu phức,  cách dùng hai từ đệm “thì ,là “ làm sao cho đúng , cả cách  vận dụng phong cách ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết. Còn có thí dụ nào sinh động,thực tiễn mà phong phú hơn . Tác giả của  câu răn đe bất tử ấy  nay hẳn đã ở tuổi ngũ thập nhi thiên mệnh rồi .Một người  thật bản lĩnh . Tôi nghĩ vậy .

    GIANG VÀ  BÉ.

  ( còn nữa)