Rời phòng khám,theo thói quen,tôi ghé vào phòng thu ngân để nộp tiền toa thuốc, rồi thong thả xuống phòng nhận thuốc.Bà bạn già của tôi do phải qua bên bác sĩ khoa hô hấp xem lại phổi, thực quản sau khi khám bên dạ dày,nên xuống sau.
Lát sau , bà này te te cầm xấp toa đi xuống cầu thang , bước đến chỗ tôi, nói như ra lệnh :
- Đưa toa đây, tớ đi nộp cho luôn.
Tôi đang bận hỏi chuyện với một bà cụ hàng xóm ngồi cạnh tình cờ gặp, chỉ mỉm cười chìa cái xấp toa ra. Chà,sáng ngày ra cổng còn rên rỉ mà bây giờ coi phong độ dữ ! Bà này vẫn thế, vì chỉ ở đây thỉnh thoảng có tôi đi cùng,chứ hàng trăm bận vô Saigon, ra Trung, thì bà ta luôn phải tự thân vận động. Tự mình lo cho mình trên đường thiên lý, đầu óc lúc nào cũng căng thẳng, thì giờ đâu mà nhăn với nhó.
Dù ghé phòng phát thuốc sớm hơn, nhưng tôi vẫn kiên nhẫn chờ,
, bởi như mọi khi, kẻ trước vẫn chờ người sau để việc nhận thuốc không ai sớm hơn hay muộn hơn ai,vì chúng tôi cùng rời bệnh viện một lúc.Vả lại,tâm lý phụ nữ luôn e ngại khi bị bỏ rơi ,hoặc so bì thế nọ, thế kia. Dạo còn là cô giáo, tôi nhận ra mỗi khi bọn học trò,đặc biệt các nữ sinh, khi cần tìm đến thầy cô, dù việc một đứa,nhưng chúng luôn tìm cách rủ thêm đứa nữa.Lắm lúc đứa kia lại là kẻ “ nói hộ” cho đứa đóng vai chính.
Bà già thò tay vào một vuông trống của khung cửa kính phòng phát thuốc, thả nhẹ hai bộ toa vào chiếc khay nhựa,dợm quay đi nhưng chợt nhớ ra,kêu lên:
- Ôi,chưa đóng tiền.
Rồi bà này cuống quýt bảo tôi, sau khi đẩy cho tôi cầm hộ chiếc túi vải có nhét chiếc áo khoác bên trong,do sáng sớm trời khá lạnh.
- Giữ giùm nhé,tớ đi tìm lại toa thuốc, quên đóng tiền.
Tôi nhờ bác hàng xóm trông hộ hai chiếc túi,của tôi và của bà bạn, rồi bươn bả đi theo. Mục đích của tôi cũng muốn rút lại toa, chờ bà kia rồi cùng nộp với nhau
Vuông cửa trước khay bỏ toa thuốc không thể lọt đầu người có một phụ nữ to khoẻ đứng chắn ngang, trước và sau chị ta, kéo dài đến cuối bức vách của phòng phát thuốc, có nhiều vuông kính để phòng phát thuốc được sáng sủa,cuối bờ tường có một ô để người bên trong giao thuốc cho bệnh nhân, cũng có bảy tám bờ vai đứng nghiêng tựa vách tường, chân kiễng, xếp hàng,người này nhìn gáy người kia, kiên nhẫn chờ đến tên mình được gọi nhận. Bà bạn tôi vừa nhón chân , thò tay để cố rút lại xấp toa vừa thả vào,thì bị cánh tay to khoẻ của chị này hất mạnh ra,cộng với tấm lưng rộng quay ra sau, ánh mắt sắc như dao của một cô gái chừng ngoài ba mươi:
- Bỏ xuống, ai cho lấy ?
Hẳn chị ấy ngỡ bà già này lấy ra để đùn xuống dưới đáy rổ, nhằm đảo thứ tự,để việc nhận thuốc được sớm hơn. Ở phòng nộp tên ,nhận phiếu ban đầu,người ta cũng canh chừng thứ tự tấm giấy có tên được xếp chồng lên nhau,tên kẻ đến sau úp lên tên kẻ đi trước, để người đến sớm không bị thiệt. Nhưng sáng nay, hai bà lão chúng tôi đã chứng kiến một pha “ ăn gian “ thật ngoạn mục. Có một cô cũng trạc chị này,tóc nhuộm vàng rực, áo kiểu Cardigan ba vạt, cài khuy giữa, màu cà phê sữa, len to sợi đan kiểu hoa văn bện từng cuộn dây thừng to nên trông chiếc áo dày, rộng và ấm áp, nhất là bên trong cô này mặc chiếc áo cổ lọ trắng kéo lên tận cằm . Trời mới mờ sáng mà đeo kính đen thui,hẳn là trưng diện cho phù hợp với vẻ sang trọng từ mái tóc, chiếc áo đến cả chiếc ba lo da đỏ nho nhỏ đeo sau vai. Cô gái dáng yểu điệu, uyển chuyển từ ngoài,không có vẻ gì hấp tấp dù thời điểm này, chỉ dăm phút nữa phiếu khám bệnh sẽ được phát, người đến khám chen chúc khắp gian phòng rộng nhìn ra cổng chính. Trên tay cầm một giấy mỏng to rộng như tờ A4, đó là một tờ lịch được xé ra từ một lốc lịch siêu to khổng lồ, có dấu gấp bốn đã mở bành ra,xăm xăm bước đến mặt quầy,nơi mọi người thận trọng nhấc một hòn đá nhỏ lên, để đặt úp tên mình vào. Cô kia cũng nhấc hòn đá,nhưng chưa vội đặt úp giấy,mà chăm chú nhìn xấp giấy dày cộm lên,chứng tỏ số bệnh nhận chờ nhận phiếu phải đến con số năm chục hơn, rồi vờ nghiêng cổ lật nhẹ. Các ông bà ngồi ở hàng ghế đối diện mặt quầy đồng thanh kêu lên:
- Ơ này, lật làm gì,cứ úp phiếu lên là được rồi !
Cô này nhoẻn miệng cười :
- Dạ, con.. coi chút thôi mà.. để con canh giờ báo cho người nhà lên .
Trước mấy chục đôi mắt canh chừng, cô thản nhiên trải tờ giấy bành ra ở tay, đặt xuống mặt quầy, quay lưng lục lọi chiếc ba lô, rồi dáo dác nhìn quanh. Một ông cụ già hiểu ngay ,nói to:
- Chỗ thanh toán viện phí có cây bút đó, đến đó mà ghi.
- Dạ. Con cũng có đem theo đây, không biết nó ở đâu..Cô gái vờ lúng túng đáp.
Cô vẫn kiên nhẫn, nhăn nhó tháo ba lô xuống ,bây giờ thì lôi ra được một cây viết,kèm theo một mẩu bìa cứng dài cỡ gang tay, rộng bằng ba ngón chụm lại. Tờ lịch to dường như phủ lên quầy,che luôn đống giấy có hình khối như tảng gạch,ngày một cao . Cô loai hoay viết viết,xoá xoá, rất lâu. Hẳn cô mới đến đây lần đầu. Có nhiều bệnh nhân ở các tỉnh xa,về đây chủ yếu khám bướu, cẩn thận ghi nào họ tên, ngày tháng năm sinh, địa chỉ nhà, số điện thoại, nên họ hí hoáy cũng mất khá nhiều thời gian như cô này . Khi nhác thấy ai nấy lại quay về tư thế chờ đến giờ phát phiếu,chờ một nhân vật quan trọng là một nhân viên bệnh viện xuất hiện, hoặc quay về những câu chuyện phiếm giết thì giờ đang dang dở,hoặc là một mục đang say mê theo dõi trên smart phone, thì lập tức giữa hai ngón tay đè lên tờ lịch cực to với một mẩu giấy cứng ,dài như bản thước kẻ đó ,được di chuyển dần xuống dưới, rồi chuồi vào gần đáy chồng giấy. Cô gái lại vẫn cắm cúi viết viết,xoá xoá lên tờ giấy mở rộng, che kín chồng giấy đăng ký, rồi nhẹ nhàng úp ngược lên đống giấy đã cao,và ung dung quay lưng đi. Bọn tôi để ý,khi chú bảo vệ già đến mở hộc bày ra xấp phiếu,cô kia đã đứng ngay trước mặt từ bao giờ, và chừng một vài người được gọi tên,là nghe cô này xướng:
- Dạ con,con.., dạ ,hai người khám .
Trước ánh mắt ngạc nhiên của một vài người,cô vội lẩn đi ra ngoài ,giữa đám đông mấy chục ông bà già . Thế là hai người đã trèo lên trước gần năm chục ông bà già khác,mà họ đã mò mẫm thức dậy từ hai ba giờ sáng, làm vệ sinh vội, có người bụng đói để còn xét nghiệm soi rọi nhiều thứ trên cơ thể,rồi lầm lũi trong màn sương buốt giá buổi tinh mơ miền núi này, thập thững đến bệnh viện,may mắn thì còn có con cháu chở đến,chứ tôi biết có nhiều bà cụ tiết kiệm vài chục bạc tiền xe , để dồn cho một buổi chợ… Chị to khoẻ ở quầy phát thuốc hẳn đã chứng kiến cảnh “ ăn gian “ này nên cấm cản bọn tôi quyết liệt như vậy. Bà bạn tôi kêu lên:
- Ơ,tôi mượn lại toa để đi đóng tiền mà !
- Đóng tiền gì, đừng có điêu .Để mà xáo chứ gì .!
Vừa lúc đó có một cô y tá trẻ trong gian buồng rộng với bức vách kính sáng choang , xếp đầy các hộp thuốc nhiều kích cỡ, bước đến,vừa đưa tay cầm xấp toa bên trong khay nhựa, ,vừa giàn hoà :
- Để con.
Và nhìn bà già bệnh nhân :
- Tên gì hả bà?
Tôi vọt miệng xướng luôn hai tên.
Chị to khoẻ lại quay vai canh rổ toa,nét mặt vẫn căng thẳng đằng đằng sát khí. Đến khi chúng tôi quay lại vuông cửa đó,chị ta không còn đứng đấy nữa , mà nhích lên độ vài bước ,gần phía ô cửa nhận thuốc. Đứng lâu thế mà chịu nổi,có mấy hàng ghế dài ,sao chị không lại mà ngồi,rồi chờ gọi tên. Bà bạn như cùng ý nghĩ với tôi, đón lấy túi xách,bảo :
- Ta cứ ngồi mà chờ,thế này là khoẻ rồi.
Phải,đi khám bệnh mà lúc đến quầy thuốc đã thở phào. Bà này bị hai chứng bệnh một lúc, dạ dày và phổi.Ho kép nên khốn khổ vô cùng,nay thì lại..ho đơn,vì thành thực quản sây sát một phần ba ( nội soi bảo thế ) nên ho có đờm,tức là bị viêm,bác sĩ cho thêm kháng sinh.May mà không phải nói,chứ nếu như còn lên lớp.. Bà tự an ủi,tôi đùa,chắc cũng kinh qua rồi .Ừ,tớ phải cho học trò đọc chép với nhau,vì cứ mở miệng là ôm mặt.. Mà bọn nó cũng dễ thương,biết cô giáo bị cấm khẩu nên đứa nào cũng bảo nhau đừng chọc khùng bả,tức là giữ trật tự. Thấy cô bước vào,điểm danh với cái giọng chuông rè là chúng nó hiểu ngay..Ra chơi còn có đứa bày ăn cái này,ngậm cái kia cho mau lành. Đi dạy sợ nhất là lúc rơi vào tình trạng này .Bà già thêm,lần đầu tớ bị, đâu năm 1978 thì phải, nhớ không, lên chỗ bồ, bồ kêu là cảm cúm rồi,bớt quát tháo đi, qua bệnh viện huyện, lần đầu tiên tớ nghe từ “ viêm “.
- Trong Nam không dùng từ đó à.
-Không, chỉ có từ là “sưng cổ họng”, mà có thì tớ chưa bị đau rát cổ họng như thế nên không để ý.
Tôi nhớ có lần đi dự đám cưới, được mời lên hát,tôi có hát bài “ Bé bé bằng bông”. Đến câu “cháu đi sơ tán bế em đi cùng”, tôi thấy nhiều người nhìn.Lát sau,khi về lại chỗ, một chị cũng hơn tôi chừng vài tuổi, kể rất chân thành:
- Hồi mới nghe,do nghe qua radio, hát đồng ca,tôi cứ nghĩ ra,ủa sao “ bé đi sợ té ..rồi bế em đi cùng” là sao ta !
Bà bạn già nhìn tôi, cũng như vỡ lẽ ra :
- Vì trong đây người lớn tuổi quen với từ “ tản cư” nhiều hơn..
Chợt bà bạn tôi bật cười :
- Ôi trời,đi đám cưới mà hát “ bé bé bằng bông “ ! Chắc là mong cho cô dâu chú rể mau chóng có kẻ nối dõi phải không ? Vậy sao không hát mấy bài tỷ dụ như là “ ba sẽ là cánh chim, mẹ sẽ là nhành hoa..,ba mẹ là lá chắn ”.
Tôi cũng cười,giải thích,để tớ kể cho mà nghe.
Ngày đó tôi theo bố vào Nam, sau khi hỏng thi đại học,mục đích ở lại nhà chú thím Toàn một năm để ôn thi cao đẳng.Chú đi học cải tạo, thím thì bận rộn công tác Hội phụ nữ,nhà thím có bảy mống con trai,mỗi hai cô gái út,nên bố dặn tôi cố gắng phụ giúp thím việc nhà. Một bận hàng xóm có đám cưới, thím không đi dự được, bèn giao cho tôi đi thay. Đã có tiệc tùng,thì phải có hát xướng. Đất nước mới thống nhất,khách khứa chỉ quen những bài hát cũ, lên hát trước đám đông thấy ngại,mà người thành phố chuộng tân nhạc hơn vọng cổ,chứ cũng có bận tôi dự một tiệc cưới dưới miền Tây, người ta thi nhau ca sáu câu.Nhiều bài tôi bắt gặp vẫn nghe văng vẳng trên radio mãi về sau này,Chuyện tình Lan và Điệp,tình anh bán chiếu,cả những bài đậm chất hài, có các danh hài nổi tiếng như Văn Hường, Hề Minh, xuống xề là dù ai nấy bận tay cũng dừng lại để vỗ rất hăng hái tán thưởng. Có một anh ở sát vách nhà chú thím tôi, ngày nào đi học qua,anh này chân trong tổ quản lý chợ,tôi đều bắt gặp anh chàng,hơn tôi vài tuổi, vừa bơm xe đạp vừa ngân nga,nội dung là bản sơ khai lý lịch của một viên tân binh vừa đi quân dịch “ cha mẹ ngủm cù đeo, mới có một con mèo tên là Lèng thị Lèng bán trái cóc ở chợ Trảng Bàng, xin xếp cho lương phụ cấp..”, một đoạn nói lối trong khung sáu câu vọng cổ, dường như cả khu phố ai cũng mê với giọng ỏn ẻn của hề Văn Hường. Trong đám cưới phố này, ngay giữa quận ba, bước ra là quận nhất, của thành phố Hồ Chí Minh ngày ấy, bỗng xuất hiện một cô Bắc kỳ 75 ngon lành ( để phân biệt với Bắc kỳ 54,là ông bố đỡ đầu của bà già kia ) nên dù giọng nói có hơi khó nghe,như người ngoại quốc nói tiếng Việt ( họ bảo vậy ) nhưng mới đầu tôi xung phong lên hát,và nghĩ,mình cứ hát,miễn là không quá dài,vì còn nhường cho người khác,mà ai nghe cũng thấy ổn. Tôi nhớ tôi hát bốn câu này : Tuổi xanh mang tên Bác, tuổi xanh Hồ Chí Minh. Con đường mang tên Bác,con đường quang vinh. Chiến dịch mang tên Bác,chiến dịch toàn thắng. Thành phố mang tên Bác, thành phố thanh bình . Ai nấy lộ nét ngạc nhiên và thích thú hiện rõ lên từng gương mặt, vì giọng hát hoàn toàn trái ngược với cách phát âm “ kỳ lạ “ của tôi. Tôi không biết mình hát dở hay thế nào vì có ai cho tôi hát để ngồi nghe, còn tôi,tôi chỉ hát cho tôi nghe, nhất là khi tôi một mình,mà tôi thường xuyên lang thang một mình . Lúc đó tôi vừa hỏng đại học, do học hệ mười năm nên tôi mới mười bảy, nhưng tôi cũng ý thức được vai trò đi truyền bá văn hoá cách mạng cho nhiều người ở giữa miền Nam này, những ngày đầu bảy lăm, mà không quá lộ liễu để sượng. Thế là họ bis ,bis,nghĩa là muốn tôi hát nữa. Khi một mình,tôi có thể gân cổ rống hàng chục bài, đến độ một bữa bà tôi nằm trong mùng, vì trời đêm mùa hè quê tôi rất oi nồng, tôi ra hiên ngồi hát, bảo vọng ra :
- Thôi hát hò như rứa đủ rồi con.Lo đi ngủ kẻo mai dậy trễ học .
Tôi bảo :
-Ô đang nghỉ hè mà bà.!
Nhưng tôi bỗng cụt hứng .
Còn bà ngoại chép miệng rồi trở mình :
-Mi hát mà tau không ngủ được !
Tôi nhớ đến những bài hát được mở nhiều trên đài những ngày gần đó,Bài ca hy vọng,Vàm cỏ đông ..Tôi chọn bài đầu tiên. Người ta vỗ tay rất hăng hái .
Lúc tôi chui ra sau nhà tìm nước uống,một chị ngồi nơi bàn đang dặm lại phấn son cho cô dâu, do cô này khóc nhiều quá nên gương mặt nhem nhuốc, như người vừa từ ngoài trời mưa bước vào . Chị nhìn tôi rồi đề nghị khiến tôi rất bất ngờ :
- Rảnh chép cho chị bài hát đó nghe.Chị biết hát mà không thuộc lời.
Cô dâu cũng lên giọng khàn vì khóc :
- Em có thuộc mấy câu,mẹ thân yêu ơi xuân này con trở về nhà..
- Tao nhớ câu này(rồi chị ngân nga ) : bốn phương hoà bình, dệt nên bài ca đậm bao tình cố ố..ô..hương.
Những câu hát này chẳng lẽ là..lời hai sao ? Cũng như bây giờ nhiều bài bị chế như vậy.Tôi thấy đám cưới hay tiệc tùng thì nhiều thanh niên gào “má ơi con muốn chồng ba má tính làm sao” thay cho “lúa khoai ta gắng trồng từ nương cho đến bờ sông “ mà các vị từ trại cải tạo mang về.
Tôi đang ngạc nhiên thì chị dậm son bảo :
- Hồi trước trong này có đài Mẹ Việt Nam của cục chiêu hồi,họ sửa lời mấy bài ngoài đó,còn nhạc thì như cũ,nghe riết thấy hay, rồi thuộc..
Tôi bảo ngay:
- Vì mục đích là .. gọi thanh niên bỏ ngũ, quay về quê,tức là tuyên truyền chống phá cách mạng.
Hai cô gái ngồi im lặng,lát sau đồng tình,có lẽ đúng. Thế là sau đó, dù không ai đề nghị, tôi lại xung phong. À,có chứ,cô dâu và chị dậm phấn son, đề nghị tôi hát .Ban sáng,khi tôi thò đầu vào phòng này để trao quà, với bộ mặt mộc,mà da tôi đen đen, nên các cô năn nỉ :
- Dậm chút thôi,để chụp hình cho ăn ảnh .
Rồi khi hát bài đầu tiên,họ lôi tôi ra .. dậm một chút, chả là vì tôi hăng hái bưng bê tiếp khách, mồ hôi túa ra,nên phấn son bị trôi theo. Sau bài thứ hai, lại dậm.Và bây giờ.. Tôi hát bài Vàm cỏ đông. Người ta vỗ tay mới dữ làm sao !. Tôi thấy rất vui,lần đầu tiên trong đời vui đến thế,niềm vui thật khó tả.
Tan tiệc đám cưới,tôi vội vã về nhà để đi công chuyện cho thím . Tôi cứ để nguyên gương mặt nhoè nhoẹt son phấn như thế mà leo lên xe,phóng đi giao hàng cho người ta, để kịp có tiền chi tiêu cho ngày mai và những tuần tới. Hàng là những tờ giấy cỡ A4 trắng tinh, đóng từng xấp,xếp đầy hai dãy tủ nhà thím. Chú Toàn trước là kỹ sư công chính ở sân bay Tân Sơn Nhất, chuyên vẽ sơ đồ, nên giấy được cấp nhiều. Bây giờ thị trường khan hiếm, mà nhà thím thì có nhiều khoản cần chi tiêu,nên phải bán bớt. Tôi biết mặt mình hơi khác thường, vì đi đường có vài ba người ngạc nhiên nhìn,nhưng hề gì,trời nhá nhem, vả lại đôi khi tôi cũng gặp vài cô bà trang điểm kỹ như thế đi ra phố.Thím Toàn cũng bảo, ngày ấy nhiều người ra ngoài mà chưa tô tô một chút là có cảm giác như chưa rửa mặt.
Và tôi gặp bà già này,cùng một nàng nữa,thuở ấy họ mới ở độ mười tám, tôi cũng thế,lần đầu, rồi như duyên nợ.
Hai bà kia từ vùng cao nguyên xa xôi,lặn lội về đây nộp hồ sơ thi vào trường Cao đẳng sư phạm thành phố. Vừa xuống xe,họ tìm đến một chỗ quen mà từ thuở cách đó cả sáu bảy năm, một trong hai bà có đến chơi, ở lại vài ba ngày.Họ thừa biết chủ nhân ngôi nhà cũ đã ra nước ngoài ngay ngày 30.4, nhưng họ hy vọng tìm ra một bà giúp việc, gọi là Thím Hai,ở ngôi nhà phía sau, trong một con hẻm.Nhưng rủi thay, gia đình bà kia cũng đã đi vùng kinh tế mới lập nghiệp mấy tháng nay,hàng xóm bảo vậy. Còn có một nơi họ có thể ghé,đó là vựa rau chợ Cầu Muối. Tôi vừa giao giấy xong,lững thững dắt xe ra cổng nhà kia ,đầu nhẩm tính món tiền vừa có, thì suýt va phải hai cô gái.Dù trời chiều bảng lảng,mùa đông ngày ngắn, nhưng tôi cũng nhận ra dưới vành mũ vải, hai nàng nom ngộ lắm, da mặt trắng như sữa, mà gò má đỏ ửng , tròn trĩnh như mấy quả hồng đắp lên, mắt thì tròn xoe,mặt cũng tròn,như búp bê Nhật. Trông hành lý lỉnh kỉnh, ba lô,rồi mấy cái bao dựng hàng lê- guym ( rau củ ) tôi đoán họ từ nơi này đến,vì thím nhà tôi cũng thường có khách, nơi quê mẹ thím,về thăm,mang theo những món quà này.Chỉ khác là nét mặt của họ..Tôi hỏi ngay:
- Dalat xuống hả, rồi đi đâu đây ?
Tôi vốn phát âm chỉ toàn thanh..ngang,nhưng hai từ đầu nhấn mạnh gốc gác,mấy từ sau của câu hỏi nghe cũng..du dương,nên họ cho lọt tai . Nhưng vẻ mặt họ bỗng khiếp hãi , về sau bà bạn kể,rằng lúc đó nom tôi như cô đào vừa bước ra từ một sân khấu tuồng hát, mà ngay giữa Saigon ban ngày ban mặt,thì tôi thuộc dạng..gái ăn sương.Các vị này còn có tài ..hai ngón rất giỏi.Người chị của một bà từng ở đất này học làm hoạ sĩ ba bốn năm liền, dặn dò và bày cho chút kinh nghiệm như thế.Tôi không nhận ra điều đó, mà vồn vã,cứ đẩy xe đi theo:
- Hai bồ đi thăm bà con hay đi đâu ?
Tôi cố chọn những từ toàn thanh ngang cho họ hiểu.Hai lữ khách thì cứ cuống cuồng như chạy trốn.
Về sau thì bà già này tiếc rẻ.Ừ,phải như khi đó đừng kiểu thần hồn nát thần tướng mà thêm một câu: đi nộp hồ sơ thi,thì có phải ngon không ! Bởi sáng mai tôi cũng sẽ qua bên khu An Dương Vương quận Năm để nộp. Trường Cao đẳng sư phạm ngày ấy được trưng dụng từ khuôn viên trường đại học khoa học thành phố,nay cũng thuộc về trường đại học này, bọn tôi đến thi và học ở đấy ròng rã một năm, đến khoá thứ hai trở đi mới chuyển qua một nơi nay là Đại học Saigon, còn trước bảy lăm là một cơ sở giáo dục do các nữ tu dòng Nữ tử Bác ái, có vài xơ nay còn sống, ở nhà thờ Mai Anh Dalat, đây là ngôi trường Bác Ái mà bọn con trai chú thím Toàn theo học suốt thời trung học với nhiều tấm hình treo kín vách phòng khách , bọn nhỏ hơn thì học ở Lasan Đức Minh. Nhà tôi gần ngay chỗ hai bà kia đang hỏi đường qua chợ Cầu Muối. Chúng tôi vốn hiếu khách. Chủ nhà là tôi,tôi có thể mới khách phương xa đến tệ xá một đêm, rồi mai ta cùng trực chỉ trường Cao đẳng…
Bà già kể:
- Qua bên vựa rau,lại vì kiệm lời mà có một đêm..canh lò bánh mì.
Ở vựa toàn là trai thanh niên,ở trần,tóc dài lút gáy,nói năng bỗ bã.Họ nhìn hai cô gái rồi tủm tỉm cười,khiến các nàng càng khiếp hãi. Cộng với lần đầu tiên trong đời gặp đàn ông..ở trần ! Là vựa rau, tức nơi tập trung hàng nông sản từ khắp nơi về,đặc biệt cùng Dalat xa xôi,thủ phủ rau lá củ các loại. Những ngôi nhà tạm bợ, trống hoác,có khu văn phòng là che chắn, có cửa nẻo, nhưng bé tí tẹo, có chiếc bàn bốn chân quá cũ,mấy chiêc ghế dựa rung rinh như răng sắp rụng ,làm sao xin vào đó nghỉ qua đêm được.Chỗ trú của nam cũng vài phòng có mái che tạm bợ , cửa nẻo sơ sài, mấy chiếc ghế bố tả tơi, bốc mùi mồ hôi khét lẹt, toàn là tàn thuốc lá , trông qua một lò bánh mì của Hợp tác xã. Nơi này cũng là chỗ “ngả lưng” của trai bạn bốc xếp,của các bài tài chạy từ tinh mơ trên kia xuống, họ nán lại để mai chở hàng lên. Bà bạn biết nhà ông chủ Vựa hồi xưa,là chỗ làm ăn với bố mẹ bà này,ở mãi bên quận Tám, qua bên kia cầu chữ Y. Giờ mà qua đó, không còn xe, mà cuốc bộ từ khu Trần Quang Khải về đến đây,họ đã nhừ tử rồi.Nóng bức, rít ráy,nhưng không dám tắm táp,bụng đói, gặm bánh mì khô cứng cổ.Họ chỉ còn biết là chui vào chái nhà,ngồi canh mấy túi hành lý, rồi giải trí bằng cách ..canh luôn lò nướng bánh mì.
Lò mì rậm rịch từ lúc này,độ bảy giờ tôi. Thợ cũng là những thanh niên,ở trần, mặt ai nấy hao hao nhau, đầu người nào đội một cái bao tải to bằng vải trắng ,rọc hai đường gồm miệng và thân bao, tạo thành một chiếc mũ hình chữ nhật, phủ xuống vai, để vác bột mì cho bột khỏi dính vào người . Đó là đội thợ nhồi bột,ủ bột, một chú trong Vựa giải thích. Nhóm này vất vả nhất. Họ hì hục vác bột,rồi xúm lại cùng nhào trộn, sau đó đem ủ. Lúc ngơi tay thì họ nằm lăn ra trên nền xi măng loang lổ giữa trời, trước kia là nơi tập kết xe và rau ria, dùng chiếc “mũ vải chữ nhật” làm chiếu, rồi thiếp đi. Sau đó hẳn chờ cho bột nở ra,họ lại vùng ngồi dậy, khiêng từng giỏ cần xé to nặng đem từng tảng bột nắn thành hình thuôn dài, cỡ như những củ cải thon thon, rồi ủ tiếp,rồi lại nhào lứa bột khác,rồi lại nằm lăn ra ngắm sao trời và chờ để chia ổ và rồi ủ thêm lần hai . Tốp thì đốt than. Tốp nướng đến trễ hơn. Họ đem những “củ cải” bây giờ phồng to hơn trước,bày lên các khay dài,lúi húi cầm cái cọ vẽ tranh loại to, nhúng một thứ nước gì đó, à nước trứng hột vịt, trét lên mặt trên cùng của đám “củ cải “. Rồi đem gác vào các hộc đặt trên bếp than nóng rực. Mùi bột mì chín bắt đầu thoảng ra,thơm ngào ngạt. Trong đầu hai thiếu nữ xa quê chợt hiện lên hình ảnh một người phụ nữ tuổi ngoài năm mươi, áo vải dày kiểu xường xám, tóc cắt ngang, chân đi giày vải, một người bán bánh mì rong gốc Hoa , ở ngoài phố, nhưng ngày nào, trừ ba ngày tết Nguyên Đán, đều quảy hai chiếc nừng, loại thúng tre đan cao, có cột dây thừng cho dễ gánh gồng, quảy đi bán rong hai món bánh mì xíu mại và cà phê đường, cho những chú làm công ở vườn những ngày phải cuốc xới vất vả hay khi đang vụ thu hoạch rau, được chủ bồi dưỡng.Một bên nừng là chiếc lò than con con, có chiếc nồi đầy ắp những viên thịt nạc băm nhỏ, với hành khô và tiêu, kho lắp xắp nước mắm,mằn mặn, ngòn ngọt,với chiếc ấm cà phê đặc , chiếc bình thuỷ nước sôi,bên kia là những chiếc bánh mì xếp kín ấm áp trong chiếc bao bố dày. Bà nói tiếng Kinh rất sõi. Khi bà cụ già lão, thì người con dâu thay thế . Cô dâu trẻ lắm , cung cách niềm nở hơn, tính khí xởi lởi hơn, khách hàng thấy quí nhưng vẫn luôn nhắc bà cụ, bà đã đi hàng ngàn cây số, nay đôi chân vạn dặm đã phải dừng bước .
Cái buổi hai cô gái này quen bà mẹ chồng , rồi cô con dâu,cứ như mới hôm qua. Hồi đó họ cùng ước mơ ghi danh vào học ngôi trường đại học rất gần cổng nhà, đứa học khoa tiếng Anh, đứa tiếng Pháp,rồi thi vào Sư phạm, ra làm giáo sư đệ nhị cấp. Nhưng có được niềm vui lớn của ngày hoà bình,họ phải học cách chọn lựa điều mình không như ý muốn, vì trước hết là có thể đóng góp cho đất nước, rồi sẽ có niềm vui cho bản thân. Hai đứa ở cùng phường Đệ cửu này, nhà cô học ban Pháp văn từ thuở lớp đệ thất nằm bên kia thung lũng,thuộc ấp Hà Đông, nên dù biết mà không thân, bởi cả khi lên đến đệ tam ( lớp mười ) dù cùng chọn ban C,nhưng sinh ngữ chính đứa Anh,đứa Pháp, nên vẫn có bạn, có thầy riêng. Đến ngày hoà bình, cùng được giao công việc phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, hai cô gái mới lại gắn bó . Ngồi thu lu trên hai chiếc ghế bố ọp ẹp, trông qua lò bánh mì trong bóng đêm,chiếc quạt trần xoay mệt nhọc, hai đứa rì rầm trò chuyện. Họ dự định sẽ học ở thành phố này nếu thi đỗ,sẽ xin trọ ở nhà thím Hai, chứ nhà ông chủ Vựa rau này, ở xa trung tâm phố quá. Cô học ban Pháp kể mình có đứa bạn rất thân lắm, ngày trước nhà nó ở trong trại gia binh của trường đại học Chiến tranh chính trị, gần nhà nó Cũng gần nhà cô học ban tiếng Anh,vì khu trại gia binh này đối diện ngay vườn nhà cô, bên ấp Nghệ Tĩnh . Đùng cái ngày 03.04. 1975 đầy bất ngờ,dù nó bảo, bố tớ đã biết có ngày này từ năm sáu tháng trước , ông buồn lo, dặn dò vợ con chuẩn bị đi về Sai gon. Họ tin chính quyền miền Nam sẽ giữ được Vùng bốn chiến thuật, có Saigon, sẽ bảo vệ vùng tự do.. Nhưng rồi ngày 30.4. cũng năm ấy đến rất nhanh. Nhà cô bạn hẳn cũng đã ra đi như ngôi nhà chủ của thím Hai trên vùng kinh tế mới Bù Đăng, Bù Đốp.
Cô bạn học ban tiếng Anh phấn chấn,thì mình cứ trọ nhà ông Vựa rau một thời gian, với lại khoá học tụi mình cấp tốc chỉ độ mười mấy tháng là tốt nghiệp,nên ngó đi ngó lại rất nhanh.Nhưng cô kia bỗng thở dài. Sao mới về đến đây mà thấy ..tốn kém quá. Nội tiền mua nước uống.Ừ trên nhà mình không nóng nên ít khát hơn ở đây. Mà sao về đây lại không thấy..buồn đi toa lét.Hai cô gái rúc rích cười. Cái nóng đã rút hết nguồn nước trong cơ thể họ. Họ cúi nhìn chiếc bao tải to chất nhiều thứ rau củ đặc sản quê nhà . Lúc từ bến xe miền đông,họ đã vất vả thò gậy vào khênh đi,tin tưởng thím Hai sẽ vui mừng đón nhận món quà xứ xa, nhưng rồi lại khênh tiếp từ chỗ khu nhà tôi ra đây, bây giờ rau đến gặp vựa rau,có khác gì mang củi về rừng. Giờ phải làm sao, cả hai nhìn bao rau cứ héo đi mà ngao ngán .
Không khí mát dịu của thành phố nhiệt đới về đêm,khiến các cô liu riu mắt..
Sáng hôm sau,người đánh thức họ là ..ông chủ vựa rau,một con người các cô này rất quen. Ông kêu lên kinh ngạc :
- Người ở Dalat xuống là ..đây hả ?
Hai cô gái sượng sùng vì bị ông kéo cửa buồng,dựng cổ dậy, mà trang phục bụi đường nhàu nát,mặt mũi bẩn thỉu.
Chưa kịp chào hỏi thì ông đã quay đi, quát một ai đó:
- Sao bữa qua mày không nói có mấy con nhỏ này ghé, để tao nhờ người đưa qua bên nhà,chứ để tụi nó ở đây…?
- Dạ thì con… có nói là mới có người trên đó xuống..
- Thì tao tưởng là người lớn, đàn ông,chứ đằng này..
Ông giải thích khi bà già bạn tôi ghé trọ cả năm liền để học làm cô giáo, rằng do chỗ đi lại thuận tiện,nơi ở cũng không phải trình báo cho Phường,nên bà con của các mối làm ăn xưa từ ngoài Bắc vào Nam,khi về phố đều ghé qua Vựa này nghỉ đêm,bởi các chuyến xe đều xuống muộn, mà khách cần nán lại, có khi là mua vé tàu về quê thì cũng tiện hơn ở trên kia .Nên khi các chú từ Vựa về nhà ông để giao tiền, vì ông không còn là chủ vựa như xưa, nhưng vẫn được làm kế toán, giữ kho…nên có khách thì họ báo ngắn gọn : người ở trển ghé,thì ông nghĩ: toàn là đờn ông, họ ghé để ra Bắc hay đi thăm bà con chi đó..
Rồi ông lại chỗ hai cô gái đứng tần ngần,chưa biết nên ở lại hay chào đi,vì đồng hồ trên tay đã hơn bảy giờ sáng.. Giọng ông nhỏ lại:
- Chú độ này búi xồm xồm,chuyện tuyển quân,rồi dân đi kính tế mới, rồi là tổ dân phố.. Chứ mà tao biết bây xuống, đi nộp hồ sơ thì, thì bằng giá nào,tao cũng đón về bển .
Một chú chen vào, ra vẻ biện hộ việc đón khách mà ông chủ cứ lẩm bẩm, cha nó mà biết,rồi ổng cự nự dữ lắm đó,con người ta mới về phố xá lần đầu,là con gái con đứa ..
-Tụi con cũng quên hỏi chuyện này,cứ nghĩ là mai họ ..đến nhà người quen ..
Hai cô gái lên tiếng giàn hoà :
- Dạ tại tụi con không nói rõ ..
Đúng là lần thứ hai, mà hai bà này,có miệng để đâu. Tôi nổi cáu .Bà kia cười cười: bọn tớ là học trò nhà quê, lần đầu xuống núi, y như Mán về kinh, thấy ai hơi khác mình một tí là khiếp hãi, rồi cảnh giác,có kịp nói gì đâu..
- Chứ tớ thì sao ? Tớ cũng mới vào,cũng xa lạ, nhưng càng lạ càng phải tập chủ động, đừng để bị động như thế.
Đến hôm đi thi, do các khối Văn, Sử, Địa thi giống nhau,nhưng bọn tôi gặp lại nhau.Có một cô đã ở lại quê thi hệ cấp một, cô bạn cũ giải thích . Tôi hỏi ngay sau khi biết “sự tình “ ở Vựa rau đêm ấy.
- Vậy giờ cậu ở đâu ?
Và tôi đưa ra lời mời nồng nhiệt :
- Ghé chỗ tớ đi .
Địa điểm thi vẫn là nơi nộp đơn, từ nhà chú tôi đạp xe qua vẫn gần hơn bà này đón xe buýt đến. Tôi giải thích nhanh, bà ta đồng ý ngay khi tôi “ phụ đề “ một câu:
- Tớ có xe Honda ở nhà chú tớ,tớ đèo đi cho nhanh.
Mấy tháng gần tốt nghiệp,cùng ôn thi chung, chỉ khác một vài mon thuộc khoa Địa chúng tôi,tôi xin phép thím rủ bạn này về ở cùng. Bà này là dân vườn, dễ tính,mà cẩn thận, nên thím rất hài lòng . Thím cũng dặn :
- Kiệm lời là tốt,nhưng có những điều mình phải nói hết ra,chứ ở đây phố xa,người ta ai cũng vội.Với lại người phố trông..bỗ bã bụi bặm thế, nhưng họ tốt lắm . Người miền Nam vốn thẳng tính, con à.
Vậy mà đã năm mươi năm,nửa thế kỷ qua rồi. Tôi đã tiễn bao nhiêu người thân đi xa mãi mãi, mà đón về chỉ hai con người, người dưng, mà thân thiết như máu mủ ruột rà. Vì vậy mà tôi rất lo khi họ không vui, lo khi biết có một ngày họ cũng xa tôi. Cho nên bây giờ,giúp cho họ sống ,nói theo phương châm dành cho các cụ, sống vui,khoẻ,có ích,là tôi luôn luôn hỗ trợ .
GIANG và TRE.
( còn nữa )
No comments:
Post a Comment