QUẢNG TRỊ VÀ NHỮNG CHÀNG TRAI HỌ BỒ ĐỀ.

    QUẢNG  TRỊ  VÀ   NHỮNG   CHÀNG TRAI HỌ  BỒ ĐÊ.

                    Thành  kính tưởng nhớ các anh  ra đi từ  trường Bồ Để   Dalat và  Quảng Trị.

 

Hiếu  nhớ  lại    dịp Tết năm  1976 ,  đưa Nghĩa về thăm  quê cụ  Xán  ngoài Nghệ An,ở lại  chơi cả tuần nơi nhà  ông bố vợ  Dương, ông Tính.Ông  có  cô em út   là giáo  viên cấp  ba,học  sư  phạm  Vinh,lấy chồng  đóng quân trong tận Quảng  Trị,  thế  là theo chồng vào đây từ  ngay sau  1975. Biết tin ông anh cả  về hưu ,lại vừa goá  vợ,  đang ở  với con  trai tại  Nghệ An ,chị muốn đón anh vào sống  cùng.  Như  vậy hẳn  ông   Tính sẽ dẫn  Nghĩa đi cùng.

Hè năm ấy,họ có mặt ở Quảng Trị.  Mấy năm  trước đó, Ông Tính rất chịu khó  ngồi biên  thử kể mọi chuyện về  Nghĩa,chắc  chắn là  mong   vợ chồng Hiếu yên tâm,và thế là,Hiếu  biết thêm   nhiều  điều  về Quảng Trị,miền đất  đã  một lần Hiếu đến với Đường   và những  người con của ông Định,miền đất có duy  nhất  một lần”đôi co”với người mẹ  đã rất  xa của con bé  Mi chị ( Phùng Hằng),bây giờ  Nghĩa lại ở đó,và có thể sẽ sống ở  đây.Người em gái tốt bụng của   ông Tính  ghi thư cho  Hiếu,chân thành và tha thiết : dù chúng tôi chỉ là thông gia,nhưng các con tôi rất quí cháu   Nghĩa,  coi  như  một thành viên  ruột thịt,nên chúng tôi  chọn  miền đất nắng gió này làm  quê  hương,thì  cháu  Nghĩa cũng vậy .

Ông Tính  xuýt  xoa :

-Úi,hồi tui đến,là  năm 72,73 chi đó,   vì theo xe    chú  em rể đi,  đâu đâu cũng chỉ thấy đổ nát,    tan hoang. Chừ mấy năm rồi,may ra đỡ  hơn.

 Hiếu thấy trước mắt  một  ngôi nhà thờ    gạch khá đồ sộ,nhưng  bây giờ ,mùa hè  1973  ,dấu  vết còn lại là hai   bức vách  dài    sâu hai bên, và một bức  ở cuối  nối hai vách kia,hẳn là  bờ tường cung thánh,nơi  có  treo cây thánh giá  lớn,bệ thánh  để các  linh mục thực hiện các  nghi lễ.Mái  ngói đã    tung   hết,chỉ còn     nhiều thanh gỗ    xà nhà, đứng  bên trong thấy  nắng chiếu  loang lổ trên nền cũng ngổn ngang  đầy  những    đống  cây vụn, có lẽ  trước kia là  ghế  ngồi dành cho giáo   dân,những bàn  quì  nhỏ nho   sau các hàng ghế.Hai bức vách  phải trái của ngôi   nhà thờ  cao vòi vọi, còn  sót  nhiều cây cột trụ  to    đắp tượng hình nổi  các thánh.Một   nơi mà  hằng ngày, hằng tuần vẫn có  biết bao     người dân tìm đến  để  giải toả  nỗi lo  toan trong  cuộc sống,bây giờ … Không ai bảo ai, mọi  người đến thăm chỉ đứng ở bậc tam cấp dẫn  vào  bên trong  gian chính của nhà thờ, kính cẩn  cúi đầu làm dấu thánh  giá.  Biết bao con  người đã nằm xuống nơi này,và  nhờ  những bức tường đá vững chãi  cao vòi vọi kia,mà biết  bao con  người tránh được làn tên mũi đạn  .  Độ hơn hai mươ i năm sau,   khi cả gia đình Hiếu  ra thăm  Nghĩa, vì  lúc  này  hai vợ chồng  người em Ông Tính    cũng đưa ông và  Nghĩa    cùng chuyển ra thị xã Quảng Trị,  cũng là lúc hai cô con  gái    hoàn thành  chương trình học đại  học   khá  gian nan,  sau hè này  sẽ đi học lên  một  nơi cách quê  hương nửa vòng trái đất,hối thúc  Hiếu “đi thăm bác  Nghĩa “.Bông có chứng say xe,  nhưng  cả  nhà   động viên :

- Có thuốc mà,với có  bao nhiêu  người bên cạnh,lo  gì !

Mỗi  người một tâm trạng. Bông  thì vui  lắm.Hai cô con gái  m ới ngày nào  còn đỏ hỏn, nay đã là  những thiếu nữ  đôi mươi,tươi như hai đoá hoa,hồn nhiên,lại  tràn đầy tự tin.Cả xóm nhiều  người  khen pha nỗi  tỵ  nạnh: Nhà đó mà có hai đứa con gái thật.. ngon ! Các nàng   từng nghe bố mẹ  nhắc đến  đầy tai  về ông bác  rất ư là đặc biệt này. Bố  Hiếu còn gọi  bác  Nghĩa  bằng  một  biệt danh đầy kính trọng,Tía; vì   với Bố,cuộc sống hôm nay của  Bố,có một nửa là của bác  ấy,cứ như là “một cặp  không thể tách rời”,mẹ thì hễ hai chị em có   gây sự v ới nhau-thì bởi cùng    sinh  ra trong một thời điểm,lớn lên trong  một nhà, cùng đi học, cùng vui chơi, mà là con gái,thì cũng có lúc bất đồng ý kiến, rồi  cũng va chạm,rồi  ghen tỵ, rồi giành giật,  - là  mẹ quát :

- Có  thôi  không ? Phải học  gương bác  Nghĩa với bố mày đấy.

 Thế rồi mẹ  ngồi kể lể,nào là,hễ ông này  đau là ông kia lo sốt vó,ông kia có  miếng gì  ngon là  nhịn cho ông này, Ông   kia   được  ra  phố  học,  trước đó phải  tìm nơi gửi gắm ông này,ngày đêm không bao giờ  quên ông này,còn hơn cả cha thương con nữa,rồi : ông  Hiếu  chỉ lấy mẹ vì mẹ  đồng ý  để ông ấy đón bác Nghĩa về sống chung,chứ  các cô  khác,họ nào  chịu.

 Hai nàng tò mò :

- Vậy bác  Nghĩa  hơn ba  bao  nhiêu tuổi ?

 Hiếu ngần ngừ :

- Tại hồi ba vào trong Viện Dục Anh   còn nhỏ lắm,đâu mấy tháng thôi,thì  bác  Nghĩa đã ở đó. Vì  khi ba có  ý thức, độ   năm tuổi,thì  bác ấy và ba được kết đôi,chỉ  vì  bác Nghĩa rất hiếu động,còn ba lại  tật ở chân,đi  nẹp,các cô luôn phải canh chừng .. Hình như lúc đó bác ấy cũng chỉ   năm sáu tuổi thôi.

 Giờ ra thăm  thì chúng mình nên mua quà gì cho bác ấy  đây .Áo quần vùng nhiệt đới,thì bố mẹ đã sắm, bánh kẹo thì  nay bác ấy cùng độ tuổi với ba,là gần ngoài  năm   mươi,ai lại còn thèm  ngọt.Bông bảo :

- Tụi bay sắm cho bác ấy  một cây gậy , cả ba mày cũng vậy.Hồi trước hễ ông này có món gì, là ông kia cũng phải có. Mẹ nhớ ngày hai ông theo Bác Dương về quê, mẹ bế tụi bay tiễn ra cổng mà thấy buồn cười:hai ông  hai nón,hai áo ấm,hai ba lô, hai đôi  dép,y như  nhau.

 Hai cô gái kêu lên:

- Như  tụi con,hai  kẻ  sinh đôi.

 Hiếu gật gù :

- Ừ, sắm gậy tặng bác ấy, vì    ông này cũng có tật đi  nhón chân.Tuổi năm mươi,rồi qua  sáu mươi,bảy mươi mấy hồi.

  Sẽ có  những nơi  Hiếu  muốn trở lại ở  Quảng Trị.Bờ sông Thạch Hãn,hè năm 1973,  cuộc  tiễn đưa   các   tù  binh   hồi  hương   quê,  nơi mà  những du học sinh năm ấy về thăm   nhà,  được đưa ra  đây,được  nhắc   nhở   về trách nhiệm với  quê   hương,  nơi Đường thì thầm vào tai  Hiếu,rồi hoà bình sẽ đến thôi... ;  và  ngôi nhà thờ đổ ngày nào . Bây giờ còn  một nơi nữa .  Một ngôi trường tư thục trong thị xã,nơi  này cả  Hiếu và  Đường đều có  những   người  bạn cùng theo học, và họ cũng đều đã đi rất xa ..

  Người em   rể của ông cụ Tính   bây giờ đã chuyển  sang làm quản  lý  một công ty vận tải lớn ở miền Trung,nên  giúp   các vị khách phương xa thuê một chiếc ô tô với giá thật đặc biệt, khiến việc đi lại  những nơi mọi  người dự định  thật   dễ dàng.  Hiếu   nắm chặt tay  Nghĩa.Ông này về đây, hợp  cảnh,hợp  người,  da dẻ hồng hào,tóc vẫn đen nhánh,ngó như trai ba  mươi.  Nghĩa  vẫn  cứ vô tư  như  ngày nào. Không bao giờ  buồn,  không  hề một giây lo lắng,  đến  bữa thì ăn,  đến giờ thì  ngủ,  chân tay không lúc nào ngơi việc, ai trêu cũng chỉ cười,ai nói  khích cũng không giận, mà lặng thinh,  coi ti vi thì chỉ    mê đá bóng, à thế là vẫn không ưa phụ nữ,các cô có chân cẳng như  ..chân con nhái (?)   vẫn thích  chơi đùa cùng trẻ.Hai thiếu  nữ thì    vô cùng thích thú vì  bác Nghĩa vẫn nhận ra chúng nó :

- Con Mi chị mặt tròn,con Mi em mặt thon nhọn.Đứa  giống cha, đứa  giống mẹ.

Hai nàng đều   bất giác  đưa tay lên sờ  má.Câu  nói “Đứa  giống cha, đứa  giống mẹ.” chúng nó đã  nghe cả  ngàn vạn lần,mỗi khi có  người thắc mắc, từ dân làng,  bạn bè của bố mẹ, thầy cô, bạn bè của chúng, cả  những  người   đi  đường “  ừ biết là sinh đôi,  cùng tuổi tác,vóc dáng, trang phục,mà mặt mũi thì ..hơi  khác “. Ông  bác mấy chục năm  mới gặp lại,ngày ông rời  quê cũ ra đây,hai đứa bé chỉ mới  biết đi lẫm chẫm,mà ông nhớ :

- Con Mi em là khóc dai,con Mi  chị thì  gào to phải biết.

 Cả xe cười ồ. Vậy  là đâu có  đứa nào thua đứa nào. Tên Mi cũng do bác đặt  cho. Bông nói,khi đưa hai  contừ  nhà  thương đẻ    về,là phải đón bác  đang gửi ngoài nhà  ông bà Đảm mấy hôm cùng  về, vì  bố Hiếu lo mẹ đi đẻ,bố đi làm , không ai canh chừng.Ở nhà ông Đảm, mọi  người rất vui vì biết  vợ Hiếu sinh một lúc hai “con mèo “, vậy là bác   Nghĩa buột mồm:

- Hai con mi mi .

 Gọi là mi mi vì nhà Hiếu có con mèo cũng đặt tên đó. Dù  đã  ghi tên  khai sinh là Phùng Hằng,Phụng Hằng,gọi gọn là Phùng,Phụng, nhưng gọi Mị chị,Mi em  nghe  gần gũi hơn. Bà Phượng là hàng xóm  kế bên lại có anh con trai tên  Phùng,chị con gái tên Phụng,nên,dù là  ngẫu  nhiên,vợ chồng Hiếu cũng   rất ít gọi con bằng tên  khai  sinh,vì   ngại đụng chạm.Ở  đây, có  người tức khí hàng xóm, bèn lấy tên ông ấy đặt cho đứa bé con mình,thế rồi   suốt  ngày cứ mắng con, mà thực ra là     xỉ  vả  hàng xóm cho bõ tức .  Ông Đảm còn bảo, khi sinh  Đài,cứ đặt tên nó theo ý mẹ nó, nhưng  một hôm,có ông  cụ trong họ tộc bảo,gọi tên khác,vì tên này … là tên bố ông ấy.Thôi khai sinh đã lỡ,ở nhà gọi nó là Bé, cho tiện .

 Bây giờ hai con Mi Mi,  với hai ông một thời là  hai gã dính lẹo, và bà mẹ,ngẩn ngơ đứng trước  ngôi nhà thờ đổ  ngày nào.  Hiếu  vẫn có cảm giác  như Đường đang đứng bên cạnh, nét mặt  đầy thành  kính . Đường được  một  người con của ông Định nhận đỡ đầu  trên con  đường hoạt động cách mạng, để tạo một  vỏ bọc an toàn,vì vậy anh được rửa tội,  nhận tên thánh, đi nhà thờ dự các thánh lễ thì được nhận bánh thánh ,trở thành kẻ tái sinh làm con Chúa. Về đây,    lòng Hiếu chợt  chùng  xuống. Bao lo toan, bon chen , giành giật, xuôi  ngược bôn ba, tâm trí  căng thẳng, nay thật   an bình .  Hình ảnh   ba bức tường màu trắng,    nền nhà ngổn ngang   cây gỗ vụn khi  chiến tranh  như tạm dừng ở đây , ngày ấy có  Đường  bên  cạnh, nay trơ  ra   mấy bậc tam cấp rất rộng và dài, bao quanh  cỏ dại dày và xanh um,  phủ kín lối đi. Từ mấy bậc tam cấp nhìn lên,bức tường  trên  cung thánh   không còn cây thánh giá,  nhưng  các ô cửa hình chữ nhật, hiện lên rất rõ, dựng  song song, cân đối,khiến cho   khu khung thánh sáng sủa hơn, vì  bên trong ba bức vách, qua thời gian, rêu xanh phủ kín,màu mốc xám, màu gạch đỏ loang  lổ ,hẳn nếu tìm đến  một mình,hẳn sẽ thấy  lành lạnh,bóng tối   vây bủa . Như có tiếng Đường bên tai :

-Nào,cậu cầu  nguyện với tớ  nhé. Xin Ơn Trên ban  bình an cho tất cả chúng con.

Họ  chớm đi ra thì có  một phụ nữ  bước vào. Chị  có  dáng cao dong dỏng,  gương mặt  hiền  dịu và   nghị lực của   người miền gió cát,tóc búi dài,   cầm chiếc nón lá  vừa vội gỡ  ra để  hai tay  chắp lại, cúi lạy.Chị  bận chiếc áo xanh biển  đậm,quần vải đen,đi đôi dép  nhựa   hồng.Theo sau chị có một chú chó    ngộ  nghĩnh, chân   rất dài, lưng cũng dài, lông  trắng  tinh, ngắn  như  dính sát vào da   khiến  vóc dáng chú  cún này tròn lẳn, nhưng cặp mắt rất sắc.Chủ  nhẹ nhàng,khép nép đi trước,tớ   lon ton  bước theo. Người phụ nữ  khẽ khàng  để chiếc nón lá trắng  lật úp  ngay ngắn  qua một bên,rồi   dọn tư thế   quì đầy  nghiêm trang, ngưỡng vọng, chú chó  nhìn lưng chủ,rồi có lẽ nó biết đoàn khách phương xa cũng đang  âm thầm  theo dõi   một  giáo dân tìm đến viếng cung thánh, nên   chú cún  lập tức  quay  người ra,đứng  thẳng một hàng với chủ đang quì, đầu nó hướng về các vị khách, miệng khẽ gầm gừ,mắt long lên  sòng sọc, như muốn bảo : hãy để cho chủ tôi cầu  nguyện, đừng có  gây sự. Ai nấy bấm tay nhau,  như bảo , thôi ta nên đi.Nhưng  vừa khi ấy,một bóng  người cao to, tóc vàng, kính cận trắng,   đeo máy ảnh. Anh ta đã kịp  nâng khung máy  lên, và  một tia đèn chớp loé.Mấy    cú bấm liên tiếp.  Người phụ nữ vẫn lặng lẽ cầu  khấn, còn chú chó vẫn gầm  gừ rất  dữ dội trong cổ họng,mắt không ngớt  ném  những tia cảnh giác về  đoàn  khách,nay có thêm một   nhiếp ảnh gia  nước ngoài .

Một người Mỹ, một nhà báo,đi du lịch kết hợp công việc.  Anh ta cho  mọi  xem những bức ảnh vừa chụp. Qua ống kính,hình ảnh  khuôn viên bên trong  gian nhà thờ đổ bỗng hiện lên thật  sống động,ấm áp với    khoảng không có  rất  nhiều vuông cửa chữ nhật   chứa đầy ánh sáng trên   vách  tường rêu xanh  xám, vóc  người giáo  dân ngoan  đạo  nhỏ bé, khiêm nhu, tín  cẩn,khép nép  trước  khung thánh, bên cạnh màu trắng nổi bật của chiếc nón lá lật úp, tạo thành một  khối tam giác,  ngay phía  sau là chú chó lông trắng toát, cổ  ngước lên cao, tư thế bảo vệ.  Toàn khung  cảnh của      ngôi nhà thờ   bỗng   tươi  sáng, sinh động với  những gam màu  khá hài hoà,màu xanh của rêu,của cỏ,màu trắng của chiếc nón lá,   người phụ nữ  áo quần màu tối,    đôi  dép hồng và  chú  bạch  khuyển . Cảnh  không còn   tĩnh  mich, mà   đầy  sự sống. Đường  vẫn ở đây, Hiếu chợt có cảm giác    thật  rõ .

Họ đứng  đấy ,chờ đợi.Người phụ nữ lặng lẽ  ra ngoài ,nét mặt đã bình thản hơn.Chị đội nón ,bước đi,chú chó trắng   lon ton bên cạnh. Hẳn chị đã đến đây nhiều lần lắm rồi..

 Đoàn  khách phương xa, cả   người phóng viên  ngoại quốc,lại chia nhau các bậc tam cấp  trước khung thánh.Họ  đứng, chắp tay , mỗi  người một  lời  nguyện chân thành

.   Cả  người  khách cùng  đoàn của  Hiếu tìm đến    Trường Bồ Đề ngày  nào .Người bạn của  Đường, ngày tuổi học  đệ thất từng  đến học ở đây. Đường kể   anh ta bị đọc tên đuổi ngay  giữa  lớp,một ngày cuối đệ  thất, mùa hè vừa tới.  Người bạn  bảo  nhỏ với Đường,hôm qua chị tao,đang học sư  phạm tiểu học  ngoài Bình Định  cũng bị   kêu lên văn phòng,buộc thôi học. Vì  người  bố của họ  bị bắt và   hy sinh trong nhà lao Thừa Phủ,Huế.  Lúc đó,  Đường cũng chuẩn bị vào miền cao  nguyên. Mấy năm sau, bỗng Đường nhận thư gửi từ  Quảng Trị vào. Bạn kể đang theo học ở đây,vì  do bị đuổi,nên  không có trường công  lập nào nhận hồ sơ cả. Bạn viết thêm,tớ học ở đây, cũng gặp  các anh từng có  bố mẹ đang hoạt động vùng như nhà tớ. Rồi bạn cũng    gia nhập đội  điệp báo miền,và hy sinh.

Ngày  bọn  Hiếu tìm đến,năm  1973,  cả khuôn viên trường  đầy cỏ dại,bờ rào sập đổ,     cây cối  nghiêng   ngả, những bức vách tường chi chít  vết đạn,   có  nhiều chỗ trống hoác, nhìn thấy bầu trời trong xanh trên cao, mọi khung   gỗ  gắn cửa cũng đều   biến mất,chỉ còn những  khoảng  vuông trống rất to trên vách.   Lan can  chạy quanh lầu  đổ  sập xuống đất từng thanh dài, trơ nền xi măng, khiến cho   người vừa leo lên mấy bậc thang  từ tầng trệt dẫn lên đây ngập ngừng  khi  muốn bước thêm,  tất cả đều  vụn nát,  chỉ có  những khung thép của hai dãy tầng lầu vẫn sừng sững, nhưng  thoạt trông vẫn có thể hình dung  một cơ sở  giáo dục khang trang  một thời.  Hiếu chợt nhớ , dạo anh  làm  việc ở   khách sạn HD, trên Dalat, sau biến cố  Mậu Thân,có một đoàn lính lên cao nguyên  dự đám  cưới, vì cô dâu là  nhân viên  khách sạn,chú rể là đồng đội của họ, tất cả  đều là  những  thanh niên còn rất trẻ.Có một  người nhận ra Hiếu, vì   bàn chân đi  nạng và bàn tay sáu ngón của anh . Bạn từ thời ở viện Dục Anh. Nhưng chính anh  này    cũng là  bạn của  Đường , lẫn cả anh  chàng từng là bạn  thân thiết của  Đường  từ trường Trần Quốc Tuấn Quảng Ngãi chuyển ra . Hiếu tò mò, cả hai phá lên cười : là dân Bò  Đá cả !.  Anh bạn tạm gọi số một,  từ  mái trường  thuộc họ Bồ Đề ra đi, và  anh số hai này  cũng từng là học sinh ở  Bồ Đề Quảng Trị. Anh bạn  bảo, khi  Hiếu rời   viện mồ côi,người bạn   vẫn được ở lại,  khi  lên  trung học đệ  nhị   cấp,lớp  đệ tam,( lớp mười )  thì   có   người bảo lãnh ra đây, nhận làm giám hộ.  Rồi anh đỗ tú tài,đi sĩ quan  Thủ   Đức. Ba   thằng,đứa Dalat, hai đứa Quảng  Trị,mà quen nhau, thiệt tài.Họ nháy mắt, bảo quen vì   có lần dự trại   các quân khu,  Đường thuộc Quân khu Hai, hai  anh kia Quân khu Một ,tình cờ  kết  nghĩa.Hiếu phải  tin,vì cả ba  đều có  những   cuốn đặc san do trường Bồ Đề  Dalat  in, cùng  thuộc  “ Bồ  Đề hành  khúc “,cùng  từng tự hào  ngân nga “ đức  trí trau dồi luôn nhớ ghi công ơn bao  người”.

Một hôm  chợt Đường tìm  Hiếu, bảo,có nhớ cái tên  thiếu uý hồi đi đám cưới,là dân Bồ Đề vớ i tớ không ? Nó hy sinh rồi,mà là  người  của ta đó.Của ta ? Như vậy, anh ta  dù là sĩ quan từ lò Thủ đức ra, mà là  đồng chí của  Đường !  Và   một hôm, có tin  cũng từ  Đường, người bạn  cùng  quê, cũng từ một họ Bồ Đề,  từ Quảng Ngãi ra   Quảng   Trị,  anh này   vô chiến khu, cũng đã  bị đày ra Côn Đảo, và có lẽ.. Hiếu bỗng ứa  nước mắt.  Khi rời  Viện Dục Anh, Hiếu vẫn mong có ngày  cùng  Nghĩa gặp lại  nhiều  người bạn. Nhưng  phút  giây đoàn tụ  thật ngắn  ngủi, mà  giờ khắc biệt ly sao lê thê quá !

  Ngôi trường  vẫn  vẻ  đổ nát  mấy chục năm  họ trở lại.  Khu dân cư      vùng lân cận  đã  đông đúc, đẹp đẽ,vui tươi với  nhiều biệt thự khang trang ,cổ kính,ngôi trường nay bao quanh   khuôn viên  có bờ rào,nhưng  bên trong  vẫn nhữ ng   lan can sập xuống, những bức vách trống hoác do bom đạn, khung cửa trơ  khoảng trống,nhữn g mảng trét tường    bị bong đi, bày ra những  tầng  gạch táp lô  xây   nhà.  Trường cũ  của   ba   chàng trai  họ  Bồ Đề     nay là    một di tích chiến tranh,  được bảo vệ  chu đáo. Nhưng,đây còn  là  những chiến binh kiêu hãnh, ưỡn ngực  ra che chở cho    cư  dân phố thị, mang hình bóng hai  người bạn của Đường,  và  có thể   và cả  Đường,cả  người  chị  gái vốn là một cô giáo, dẫn em ra  đây gửi gắm, khi cô miễn cưỡng phải giã từ  ước mơ bảng đen phân trắng.

 Có dịp  Hiếu về một miền quê  ven Đồng Nai,nơi Đường vẫn ghé thăm anh con  trai ông Định, trạc tuổi Đường, một thời làm phó quận trưởng ở đây,  rồi ghé  thăm  khi Đài  đến đây làm cô  giáo trẻ, anh gặp   những  người  dân có hẳn một thôn,   đều là   những bàn chân từ    nơi có  ngôi nhà thờ   đổ, ngôi trường họ Bồ Đề  hoang tàn,   mà    tìm  vượt ngàn dặm, vào    tận sâu trong miền  đất đỏ  Nam  Bộ, hẳn có  người ra đi từ mái trường này,có một lần đi ngang và   lặng thầm  cầu  nguyện   trước cổng nhà thờ,họ thấy  an lòng.

Chốn quê nhà vẫn còn đó   bức tường gạch có  dấu thánh giá, những vuông cửa    nằm nguyên bên bức vách táp lô và  vô số những nẹp sắt   giữ cho  khung   của nhiều lớp  học còn mãi đến hôm  nay và ngày mai .     Ngày  Thương  Binh Liệt Sĩ   27.7.2024

   GIANG, BÉ VÀ  TRE 

 (   trích tiểu thuyết  Ven hồ )

 

BỆNH DO KHẨU NHẬP

 Bà cụ mẹ của  Vân Thanh  phải nằm viện  hai hôm, rồi ở nhà tĩnh dưỡng thêm   hai hôm nữa,  chỉ vì  một chứng ,theo lời bà, trúng thực.  Bà   có tật rất mê  các  món rau   sống  trộn dầu dấm, dù khi  thời tiết   ấm áp  mới  chọn món này như  những người dân  vùng  mưa  nhiều hơn nắng ở đây. Nhà tôi  toàn  người cao tuổi,  sức  khoẻ  bị lệ thuộc  nhiều vào chuyện ăn uống, nên món rau trộn , rau sống chỉ  có trong thực đơn  những buổi trưa nóng bức  sau tết,  hoặc  hoạ hoằn  nhà có khách,  hơn nữa đôi bận  đạp xe đi tìm mua  hàng họ  về kinh  doanh, các món có liên quan khá nhiều đến cây cối, hoa các loại, dâu tây, cây rau hoa Ác-ti- sô,   gặp  nhiều khu vườn trồng rau  chủ nhân  dùng thuốc diệt côn trùng  phun bốc mùi  hăng nồng,tôi không mấy thiện cảm với   các thứ rau củ này, nên ít chọn đưa vào bếp. Vùng cao  nguyên,  nơi có  nhiều  nhà vườn   chọn các giống    thuỷ tổ    lê- guym   mà  người Pháp đưa từ  nước  họ sang đây   vào  dạo     cuối thế kỷ  19,có rất  nhiều   loại rau chế biến thành món “ trộn sống “ theo cách mà tôi nghe cư dân ở đây gọi,  rất  ngon. Rau xà  lách, xà lách xoong, xà lách  cô rôn  , ngay cả bắp sú  cũng trộn  sống, rồi cà rốt, …    Dạo tôi mới nhập tịch  xứ này, những buổi trưa  nắng to, bà thím có  món trộn đơn giản. Rau  rửa sạch,  để   ráo,  rồi  tưới dung dịch  “ nước trộn “ gồm   nước mắm có pha chanh đường,nước  lọc, cùng ớt  tỏi giã nhuyễn , thêm  muỗng dầu mỡ  đã phi hành thơm   lựng . Có vài  chiếc trứng gà luộc cắt lát rải lên, hoặc một nhúm đậu phụng rang, sau cùng rắc lên nhúm rau thơm, rau húng , rau bạc hà.. Cứ thế trộn đều cho mọi cọng rau được thấm  đẫm các gia vị. Vậy là giành nhau ăn, ăn no vì rau nhiều. Khi nào có  khách thì mới   đặt lên đĩa vài lát thịt bò . Ở  Đồng  Nai, một lần bố tôi  ghé thăm,  đem theo mấy cây bắp sú Dalat ( mà  ở  vùng  đất đỏ này gọi là  cải tròn, để không nhầm với  cải thảo, là cải dài ), do ông  được biếu ngay tại vườn khi lên cao nguyên  , hai bố con tôi  tạt vào chợ Định Quán mua mấy lạng thịt ba chỉ. Xuống trường bà bạn nằm ở cây số 108 trên quốc  lộ Hai mươi,   bà bạn  dẫn khách qua quán,  mua mấy chiếc   bánh tráng làm bằng  khoai mì,cùng   túm hạt  lạc khô . Chúng tôi  xúm xít chế biến món “ bắp sú trộn thịt heo  xúc bánh tráng “. Bắp  sú cắt thật mỏng như sợi chỉ, rửa để ráo,có chần sơ   nước  nóng .  Thịt đem luộc, cũng cắt chỉ. Lạc rang lên,giã  nhỏ,   bánh tráng nướng chín . Thêm chút  nước mắm  pha  chanh đường ớt tỏi. Ba  người   ngồi trong gian nhà bếp vắng vẻngày chủ nhật  của  ngôi trường  làng quê  mênh  mông,  nhai nhồm nhoàm,sung sướng,  bất   ngờ  nghe có tiếng rào rạo bên kia  vách nứa, tiếng   nghiến răng trèo trẹo. Thì ra hai chú heo  mập của bọn học trò trong Liên Đội nghe chúng tôi  nhai ngon lành cũng ..hoà theo. Bạn tôi giải thích vì ở đây, bọn trẻ đôi khi   đến  “ thăm heo “,    đem bánh tráng nhà làm , chia nhau ăn,có khi đút cho các chú ỉn,nên bây giờ thấy chủ khách xúm xít  nhai,chúng cũng thèm . Lúc  về lại Định Quán,tôi chợt  nghe bụng nằng nặng ..  Hôm ấy   bố con tôi ở chơi  với bà bạn mãi đến gần khuya, rồi  hai bố con về huyện,  sáng  sớm  hôm  sau  ông bố đón xe lên tỉnh, tôi qua  trường. Bữa tiệc rau bánh tráng diễn ra  trưa hôm trước, mà mãi đến chiều hôm sau tôi mới cảm thấy đoi đói. Bà bạn cũng bảo : cả ngày hôm ấy tớ chỉ ..uống nước . Hỏi bố tôi thế nào về món ăn mà ..heo cũng thèm,thì ông cười :  bố ăn cháo  hai bữa, còn sáng đón xe lên Biên Hoà, vào  họp,bố  xin người ta  … ly nước lọc !

 Tôi đem  câu chuyện này kể với bà  Vân Thanh sau khi biết  cụ bà ở nhà   đã khoẻ  v à món rau  trộn sống tạm  gác  qua  . Nào  ngờ bà kia mở to mắt :

- Nghe tả  ngon quá .  Tui  chỉ  ăn  rau cải Dalat là  toàn  nấu canh. Thứ bắp sú  chị kể thì  ngon nhất là  …luộc chấm trứng vịt  trắng dầm trong nước mắm thật cay !

  Giây lát sau như nhớ ra, bà già này thêm:

- A, còn món thịt vịt ăn với cháo trắng, có rất nhiều bắp cải    tròn này . Ăn dưới chợ Tùng  Nghĩa, Đức Trọng.

Tôi đi thăm  người  bệnh,  hỏi han :

-  Dì     trộn rau gì mà bị đau bụng ?

 Tôi chuẩn bị nghe câu “ bắp sú với thịt ba chỉ “,  nhưng không bất ngờ khi bà lão  cười :

- Rau xà lách  cô rôn, ở đây  gọi là  “ xà lách cứng “. Ôi sao mà tôi mê .!

 Cô con  gái  bực bội :

-  Người ta  ăn với phở , mà  ăn đôi cọng, lấy hương lấy hoa. Còn má tui hả, bả quất luôn  một ..thau !

 Loại xà lách này lá dài, cứng giòn và trắng xanh,   khi tước cọng tươi đã muốn đưa lên miệng,  mỗi cây có thể đầy một  chiếc thau nhỏ. Thêm dầu dấm và chút gia vị, thì cứ  ngồi mà  nhai, quả là mê. Tôi biết có  rất  nhiều   người  mê rau này, mỗi bận ăn phở  , phở nhà nấu, một  mình  cũng hết gần nửa cây rau !

 Bà cụ dấu dịu vì   phải  buộc cô con gái đưa đi bệnh viện lúc cô này   vừa từ cửa hàng về, ba giờ sáng, rồi mất mấy ngày  công của nó :

- Thôi bận sau …hổng ăn nữa !  Bệnh là do  khẩu nhập !

 Tôi an ủi :

-  Do  dì    thấy ngon mà, phải không ? Bận sau  dì nấu canh lên ăn, rau này nấu với tôm tươi rất  ngon,mà  ấm bụng.

 Bà cụ chỉ cười cười . Đã gọi là  xà lách, mà nấu canh thì còn gì là   ..xà lách.  Chờ bà vào nhà trong, Vân Thanh  bảo tôi :

- Vậy chứ thấy có bán ngoài cửa là ra mua vô,    nấu một món canh,bầu bí   gì đó,  rồi rau kia ăn kèm. Tui có cản cũng được.

 Hai mẹ con ở  chung, mà do cái cửa hàng tiện lợi nên xảy ra cảnh “ cơm một niêu ,lều  một gian “ ở  họ . Khi bà mẹ ăn sáng, ăn trưa thì  người con đang ngủ, đến xế xế,  bà mẹ còn lửng bụng, thì  người con ăn vội ăn vàng để kịp ra quán. Bà   lại ăn tối một mình .

 

 

 So với hai  đứa tôi, bộ ba    gồm bà bạn vườn chuối ( cứ gọi vậy cho dễ  nhớ ) bà  Xanh Mây và tôi,  thì bà này  có thể nói đã chu du khắp thiên hạ.  Nhà Vân Thanh  ở khu Bảy  Hiền,    trước giải phóng nơi này  một  xưởng dệt vải  lớn . Bà mẹ có hai đời  chồng, Vân Thanh  là  kết quả  mối tình của bà  thời  còn tuổi tròn trăng cắp sách đến trường . Đứa bé chào đời  , được gửi cho các ma  xơ  chăm để mẹ còn học hành. Khi   ông bà ngoại  gả cô con  gái   đi lấy chồng, thì họ đón cháu về. Vân Thanh bảo mình  không biết ăn  rau, ăn trái cây, mà chỉ    ưa món chả lụa, là  món thịt nạc được  xay ra   và hấp chín . Hồi đó món này   hiếm, nên hễ bữa nào mua không được là coi như  con bé bỏ ăn !  Saigon được giải phóng,  Vân Thanh khi ấy mới mười  bảy,   không cùng các  em    vượt biên theo bố mẹ, mà qua  ngoại, cùng các cậu, dì  đi thanh niên xung phong.

- Tui cũng là dân ‘ cẳng đau “  ( cao đẳng  sư phạm ) như mấy chị chứ bộ. Ở trong  liên đội thanh niên,tôi lanh lẹ nên  được ưu ái, được cho đi học bổ túc, rồi học sư phạm.

 Tôi nhướng mắt :

- Sao có  lần tớ  nghe bà  ở nhà kể bồ từng  vô  Chí  Hoà  ở …

 Gia đình chú ruột tôi  vượt biên   năm 79 cũng bị bắt, sau đó họ lại  đi tiếp. Hẳn bà này cũng thế . Nhưng câu trả lời đầy bất ngờ .

- Thì tại mình ham tiền . Hồi đó ra trường, tôi chạy  chọt  nên có chỗ dạy ngon, ngay bên thềm nhà! Có lần  mấy đứa bạn   dạy dưới  Sông Bé  ,mỗi bận   về Saigon, ôm theo lu bù vải  đem  bán, rồi mua  đồ linh tinh ở đây đem lên trên sóc bum,   cứ vậy,  sướng lắm .Bà  biết phải không,hồi đó  vải nhà  nước  bán cho  người dân tộc rẻ rề,mà họ đâu có mua, vậy là  mấy cô giáo  người Kinh gom hết,một lời ba bốn .. Tôi mê quá, đi mấy chuyến, quên hết  chuyện lên lớp. Ban đầu hiệu trưởng còn   bao che,  nhưng rồi, mình kéo theo mấy bà  thương  nghiệp ở dưới,  vậy là  thành từng chùm !

 Ra tù thì ông bà  ngoại không còn, nghề  nghiệp chỉ là hai bàn tay trắng,  Xanh Mây ta đi lấy chồng, để có chỗ  tựa nương,nói theo lời bà này, để chồng  nuôi. Sanh hai con thì mất cả hai,chồng theo vợ bé, Vân Thanh lại bơ vơ. Bà mẹ bảo lãnh qua   Úc,  nhưng sau đó bà lại cùng cô con gái tội  nghiệp hồi hương . Họ lên Dalat du lịch, rồi tìm mua nhà, mở  cái hotel nho nhỏ,  cứ vậy mà sống cho đến hôm nay .

 Vân Thanh hôm nay là  một bà  lão  ngoài sáu mươi, tóc hớt tém,nhuộm vàng để dấu  đi  màu thời gian, quần  jean,áo T-shirt, giày ba ta  diện bất kể mưa nắng, hút thuốc lá phì phèo và  khoản bia  thì các ông cũng thua xa .Khi tôi  mở cửa hàng, tìm  một kho  dự trữ  thì gặp bà này . Gặp lại thì đúng hơn,vì thuở  Xanh Mây vừa mất đứa con thứ hai, nguy cơ hạnh phúc đổ vỡ, bọn tôi,  có cả bà già vườn chuối,   cùng kéo về một nơi không mấy ai tìm đến : một đan viện . Ba  người ba số phận nhưng đều có một nỗi niềm ,đó là cùng rơi vào bi kịch. Bà  già vườn chuối thì  vừa   về quê, đứng lớp  chưa bao lâu đã ngả bệnh,rồi bị  thuyên chuyển , có  nguy cơ  buộc bỏ việc, tôi thì  cũng  muốn đổi  nghề,còn Vân Thanh   quyết định ra nước  ngoài .Tương lai mù mịt. Có ai lên Dalat mùa sương, mỗi sáng bước ra hiên,bao quanh tầm mắt là  những khối trắng bồng bềnh  như có một bàn tay tung ra từng mớ  bông  gòn khổng lồ, ẩm ướt, giăng mắc lên tất cả . Lạnh, ẩm ướt, buồn   bã . Con  người  rơi vào khối bông  gòn khổng lồ đó không biết hướng bước tới, còn bước lùi là vào  nhà  đóng cửa, trùm chăn !

 Đan viện ,nơi chúng tôi tìm tới,  là  một tu viện dành cho các  nam chủng sinh. Ông linh mục Minh Tiến,bố đỡ đầu của bà già vườn chuối,   năm nào cũng tìm cách đưa các chị hội viên  một tu hội đời do ông tổ chức ,đi tĩnh tâm một tu viện nào đó, để  , theo cách hiểu rất trần thế của bọn tôi, Xanh Mây và tôi, thêm xăng nhớt cho bộ máy của  cỗ xe hoen gỉ bao  nhiêu năm   .Mười lăm  chị, tuổi  từ ngoài ba mươi trở lên, đều có  mấy điểm đặt làm thừa  số chung, ế chơ ế chỏng  , thu nhập bấp bênh, sống nhờ vả gia   đình, tương lai vô  định. Ông  linh mục già ở mãi trời Âu   dành chút  tiết kiệm    giúp chúng tôi tiền  xe, tiền ăn một tuần tại  tu viện, tiền bút mực, còn chu đáo cậy nhờ  một linh mục  lớn tuổi tại đây  làm  người linh hướng, tức là   chỉ dẫn chúng tôi cách gột rửa mọi  nhọc nhằn  trong năm qua, chuẩn bị tốt cho năm tới .

Vị linh mục cao tuổi vui vẻ  đón tiếp,  dẫn chúng tôi đi tham quan một vòng đan  viện, miệng luôn cười nói,ông lại  rất hài hước khiến chúng tôi thấy dễ chịu. Vân Thanh  ba lô từ xa đến sớm , ngồi lừ lừ nhìn chúng tôi, cả khi ông  cha cố già   khôi hài, bà này vẫn không hề nhếch mép.

 Tôi theo đạo mẹ, được rửa tội vội vàng, hiểu biết về đạo  sơ sài,   nghe lời bà già vườn chuối mà đến, hơn nữa bố tôi động viên:

- Có thể chỉ  một tuần, nhưng    ở đó,con có thời gian nhìn lại mình,  dần dà sẽ   tìm ra lối đi cho ngày mai .

 Một tuần,chúng tôi  nghỉ chung một gian nhà  rộng, có  rất nhiều phòng  lớn , được tu viện  dựng lên để  đón tiếp thân nhân các tu sinh từ xa đến. Ra vào gặp nhau,nhưng không nhìn nhau,không hỏi han, mà cứ im lìm như những pho  tượng đá. Chỉ được phép gặp một  người  duy nhất, là viên linh mục già . Mỗi sáng, ông  tập trung chúng tôi, lật sách thánh  giảng  giải mấy điều, có liên quan giữa  chúng tôi và  thượng đế, rồi mặc cho chúng tôi tản ra, vào nhà nguyện, ra vườn cây,ngồi trầm ngâm suy nghĩ. Trong lúc đó, ông   đón từng chị đến xưng tội khi họ có nhu cầu.  Hết bài một, qua bài hai, ăn trưa,   nghỉ ngơi, rồi chiều,bài ba, bài bốn . Đã có chị khóc,mắt mũi sưng húp, có chị thì tối về  lịm đi . Viên linh mục già không còn nét vui vẻ mà  tia  nhìn đầy nghiêm khắc . Nhưng tôi  để ý là  bữa ăn có nhiều món ngon hơn , chúng tôi ngày nào cũng có thêm sữa, trái cây, bánh kẹo để  bồi dưỡng, bút vở bày sẵn thêm, ai có nhu cầu  thì tha hồ dùng, rồi thuốc men, vì đã có  người đau đầu ,mất  ngủ, sốt cảm. Quả là  một cuộc chiến.

  Đây là lần đầu tiên tôi đi xưng tội. Tôi  phải  mất  một đêm  nằm  sắp xếp mọi biến  cố  xảy ra trong đời, từ thuở có ý thức, tuổi học cấp  một,đến khi  làm cô giáo. Lúc này tôi đang  đứng ở một ngã ba,  nếu đi dạy thì làm sao, mà  bỏ dạy thì tôi làm gì,   tài chính  chưa có gì , người thân ở xa,  có ông bố già đã  bươn bả lo toan cho tôi mấy chục năm, nay cụ  đã luống tuổi, bệnh lão  và quả là quá mệt mỏi  vì tôi .

  Bên này khung gỗ có che một tấm màn mỏng,tôi   quỳ  gối, thoạt đầu nghe   tê tê  nhưng sau đó, mải mê kể lể rồi tôi quên hết cả . Ngồi bên kia, ông linh mục già kiên nhẫn lắng  nghe,  có khi  cầm bút ghi sột  soạt lên giấy thì phải,vì  câu chuyên của tôi có quá nhiều tình tiết,    mà hai bà bạn sau này có lúc chế giễu,xuyên biên giới,từ Bắc vào Nam, xuyên thế kỷ, từ  kháng  chiến chống Pháp đến chống Mỹ, và xây dựng hoà  bình  .

Trọn  cả giờ kiên nhẫn  nghe  tôi kể lể, ông  cụ già  sau rèm  cửa   đằng hắng, rồi khuyên tôi bằng ngôn ngữ ôn tồn, như lời người cha dành cho con . Ông   bảo tôi không nên về quê, vì   tôi đã có nhà, hơn nữa bố ốm, mẹ mất  rồi, chứ  ở đây  tôi có bạn bè .  Theo ông,  tôi còn trẻ, vì ba mươi mới là tuổi bắt đầu. Ông chỉ ra rằng nghề giáo là đề đòi hỏi cao, có sự sàng lọc lớn, lắm khi  nghiệt ngã và đau đớn. Theo ông, tôi có thể  chọn một nghề  khác. Rồi ông khuyên tôi hãy tự tin. Khi tôi  chuẩn bị đứng lên, ông  còn căn dặn : hãy  vững tâm, không dựa vào ai, mà chỉ dựa vào chính mình, sống ngay thẳng, lương thiện .

 Viên linh mục già cũng dành  nhiều thời gian cho các chị kia   xưng tội. Tôi nhớ  những  buổi giảng  ban đầu, giọng ông còn ôn tồn, nhưng càng về sau, thì ông trở nên  nóng nảy, có lúc cáu gắt. “ Lý lịch” từng chị,  thì ông Minh Tiến đã tóm tắt để ông này nắm, vì muốn dẫn đường và “ chữa lành “ thì phải biết bệnh nhân đang  rúc vào con đường hầm nào, bệnh tình ra sao chứ. Nhưng ông có vẻ đã mất kiên nhẫn.

 Sau một tuần, vẻ   nôn nao chờ đợi trên  gương mặt các  chị đã  biến thành nỗi mệt mỏi,phờ phạc. Có chị  nom như gầy đi vì  những đêm mất  ngủ . Chúng tôi đã     chiến đấu một tuần, với  mấy trăm tiếng đồng hồ và hàng ngàn giây phút, với  những cái tôi có lúc bi quan, lúc  ích kỷ, lúc chán chường, lúc yếm thế, thậm chí có  lúc  muốn buông xuôi , nhưng nay thì sao ..? Một nét chung là mắt  người nào cũng đỏ hoe,sưng húp.

  Buổi trưa cuối cùng,    chúng tôi tập trung trước sân nhà  nguyện  để nói lời chia tay.Ông cụ già  bây giờ trở về   vai  một  người cha  nhân từ,ân cần  dặn dò tiễn đưa. Đột nhiên ông nhỏ giọng,  mắt  nhìn từng chị :

-Khó mong gặp lại,vì   tôi sắp đi   an  dưỡng tận ngoài  Bắc . Cho nên, trước lúc chia tay, tôi  mong các chị  hiểu rằng … coi như tôi chưa nói gì cả !

Chúng tôi   trố mắt  nhìn ông rồi  nhìn nhau, khi quay ra tìm thì ông đã  khuất bóng sau khu nội vi, khu vực mà  bọn giáo dân như  chúng tôi không được phép  lai vãng. Chúng tôi lặng lẽ  vác  hành  lý lóc cóc đi bộ một đỗi cả cây số mới ra đến quốc lộ, vì tu viện nằm mãi trong rừng  sâu. Vân Thanh sẽ đón xe về Saigon,  nhưng  không ngờ khi bọn tôi lục đục chất lên một chiếc xe vừa trờ tới,  chị này cũng leo lên . Cô nàng trọ ở chỗ tôi mấy ngày, sau  đó   theo mẹ  ra đi . Chuyện xưng tội và  lời cha  giải tội là điều  dấu kín,  Vân Thanh chỉ tóm tắt : thì    ông cha  khuyên tớ  về suy  nghĩ .Việc níu kéo chồng quay lại là  không thể,  mà ở lại lẻ loi quá. Lúc đó tớ không hề có ý  nghĩ định cư  tại Dalat này như hôm nay,  mà chỉ đơn giản rằng,thôi cứ theo má, rồi  bả cho xu nào xào xu nấy.

 Còn bà già vườn chuối thì sao ?

 Hồi này bà ấy đã chuyển từ một trường vùng ven về ngay trung tâm thành phố,tôi thì  với học trò và phấn trắng bảng đen “ta chia tay nhau từ đây “. Bạn tôi  tiếc bao nhiêu năm đeo đuổi, làm sao bỏ, về nhà  làm nông lóng nga lóng ngóng,   đã phóng lao phải theo lao. Có lúc cũng muốn bỏ …

 Một buổi chiều mưa,tôi   đèo bà này lên trường . Hôm nay có  cán bộ tận ngoài Hà Nội vào dự  giờ bọn tớ, tớ có một tiết. Thấy bạn  lộ ra vẻ lo âu cùng cực, tôi an ủi :

- Chỉ là tiết tham khảo thôi mà , với lại bồ cũng đâu phải lính mới tò te !

 Dạy tiết   một, từ mười hai  rưỡi, mà  lúc mười giờ sáng tổ trưởng mới  tìm vào tận nhà báo tin. Bài rất mới, một đoạn truyện Kiều, lớp mười một. Bà này có  một năm lên lớp khi  rời trường đại học, nhưng chỉ dạy mười và mười hai,rồi ốm liệt, nay  quay lại trường thì bài mới, trò mới, mất tự tin nhiều thứ lắm,  hơn nữa  vừa rồi nhiều thành viên trong tổ dự giờ nhận xét rằng  đầy khuyết điểm , phong cách cấp hai,  cho viết ít quá, nói nhanh…

 Viên cán bộ Hà Nội  tuổi ngoài năm mươi,  trầm ngâm, lặng lẽ bước . Ông dự  nhiều  người, rồi  qua trường khác, sau khi gặp từng  người,  góp ý, mà cách gọi thông thường là “ rút kinh  nghiệm “.Hôm sau họp tổ, tổ trưởng  mang vẻ mặt đầy buồn lo,  nhìn qua  một loạt, bắt gặp  những tia  mắt   chán nản, có  người bực dọc, cả nét ánh lên sự thách thức . Đột nhiên viên cán bộ tận Hà Nội  nhẹ nhàng bước vào . Ông nói rằng mai ông mới mua được vé về Bắc, nên hôm nay,bỗng ông muốn quay lại. Đang trọ trên Sở, cách trường này khá  xa, mà ông bỏ công tìm đến, hẳn là … Mọi  người hồi hộp chờ đợi.Người thầy giáo luống tuổi ngập ngừng :

- Tôi cũng từng đứng  lớp như  các thầy cô ở đây,cũng  đón nhận nhiều lời góp ý .

 Vẫn cứ  ngập ngừng, nét mặt không còn tạo khoảng cách như mới hôm qua, mà bỗng gần gũi :

- Những điều tôi   gửi gắm là lời  chân tình của một đồng  nghiệp dành cho đồng  nghiệp. Còn như  ngược lại thì .., xin thầy cô hãy cứ xem như tôi.. chưa nói gì !  Điểm tôi cho cũng chỉ là tham khảo, không lưu vào hồ sơ thi đua của các thầy, các cô .

 Bà bạn  tôi ngày ấy vừa  qua  mùa hè tĩnh tâm   quyết  liệt,  nay thêm lời vị cán bộ Hà  Nội  mà theo bà, cho   mình một niềm tin lớn. Đồng  nghiệp chê “ phong cách cấp hai ư !” Thì tìm  mượn những  bộ giáo án mẫu mực cấp ba , xem họ soạn ra sao . Hễ có tiết dạy tốt nào cố thu xếp để dự, dự để học. Bỏ thời gian đọc  nhiều tài liệu. Thật tình cờ ông Minh Tiến tìm gửi tặng bộ  Từ điển văn học, hai tập, dày cả ngàn trang.   Bà này có dự tính mua, khi   ở trường cũ cả thư viện đồ sộ , đủ loại sách mà không có, về trường mới cũng thế.Cậy nhờ Cô Kê thì cô đành hẹn . Không  mượn được  giáo án thì tự soạn.   Đọc văn bản thật kỹ, nghiền ngẫm tìm ra thần thái  của nhân vật  truyện, trục cảm xúc chính của bài thơ… Cứ thế mà quên hết chuyện  rằng   khó khăn, bế tắc . Tôi an ủi theo lời bố tôi :

- Năm năm  là bồ sẽ làu giáo án  ba khối !

 Bạn tôi lắc đầu

-Có bài khi sắp  nghỉ hưu tớ mới tìm ra  cách giảng hợp  lý nhất đó !

  Dalat đã thực sự vào  hạ,khách du lịch từ bốn phương trời tìm đến rất đông, có lúc họ tràn vào, tiếp đón  không   xuể, Vân Thanh phải  năn nỉ bà má ra phụ lấy hàng, thu tiền. Tôi chỉ có  một khoảng thời gian rỗi   sau khi  ngủ bù,  ăn uống no, chờ ra  tiệm. Tôi luôn nghĩ về  một  người, không phải ông  xã, một nửa của tôi, mà  bà bạn vườn chuối.

 Có hôm hai đứa tôi đã   tìm đến gặp  người chị ruột gần sát nhà của  bà này .  Thật khó ngờ là bà kia  đon đả trước :

- Tính sai con Th  hỏi coi  dì ra sao ?

 Người con  gái là mẹ đơn thân  có nhà sát vách với mẹ láu táu :

- Tại Mợ P gọi điện lên, ngay nửa đêm, bảo mẹ con xuống đưa dì Bé đi nhà thương điên. Vì  đêm  hôm nổi cơn dậy đập phá nhà  người ta .

  Hai đứa chúng tôi im  lặng. Tôi   nhẹ nhàng bảo :

- Có gì đâu,  qua hết rồi !

 Gã  con trai bên kia bước qua :

-    Xế chiều con nghe dì ấy  gọi lên, bảo nhờ báo các chú công an trên Phường , nhưng mẹ con không cho,bảo cứ kệ bọn họ .!

 Rồi ba  người cùng xúm  vào :

- là có chuyện  gì ?

  Hai bà già đang ở thân phận  khách đưa mắt nhìn  nhau. Có lẽ như đọc được   tia nhìn ấy, rằng chẳng có gì, người chị mệt mỏi:

- Bà  Cầu Đất lâu nay , ba tháng rồi,cũng không   hỏi han trên này. Tui cũng buồn quá .

- … ?

- Tại bữa mồng hai, bà ấy và đám các cô con gái ban lệnh cho tui ra giêng đem sổ đỏ lên chia hai. Tui nói chờ khi nào   dì Bé chết đã.!

 À ,thì ra vậy.Chúng tôi đứng lên chào ra   về,   cả nhà bịn rịn tiễn. Người mẹ ân cần:

- Khi nào dì hết tiền chợ thì lên đây, tui bao ăn ba bữa,  muốn ở lâu thì phòng trọ lu bù đó, cho dì  một phòng,tha hồ bày biện, miễn phí điện nước .

 Tôi cười :

- Cả cái Giang này nữa chứ !

 Chị trừng mắt :

- Ông chồng mày  có cho phép không đã .

 Trên đường về, tôi nắm tay bà này. Thôi coi như tất cả chưa ai nói gì cả .

 Bà kia cũng hiểu .Hãy  vững tâm, không dựa vào ai, mà chỉ dựa vào chính mình, sống ngay thẳng, lương thiện .

           THU GIANG .

 

 

 

 

 

NHỮNG NGÔI PHÁO ĐÀI

 Hôm nay bà bạn già của tôi tái khám . Từ chiều bà này đã  khăn gói qua  bên nhà tôi, ngủ lại để  bốn giờ sáng chạy qua  bệnh viện nộp phiếu, rồi  quay về nhà tôi  ngủ tiếp, để chừng năm rưỡi qua  nhận  số.Tôi chưa  một lần nằm viện,nhưng  nhiều  buổi đưa bố và chống đi chữa  bệnh nên thấm thía   với  nỗi lòng   các bệnh nhân.Toa thuốc dùng  ba  mươi ngày,nhưng mới đến mức hăm sáu,hăm bảy  là  người bệnh  nơm nớp việc “ visit doctor”.Đi thăm bác sĩ thì ông thầy thuốc kia mới là  người chuẩn bị đón  khách, nhưng  ngược lại .. Tiền vé xe, ăn ở đi lại, tiền thuốc,cả khoản  đề phòng bị mất  ví . Chị cả của bà già bệnh nhân này luôn bị ám ảnh một lần như thế, mà hồi ấy đi cùng chị thứ,hai bà được các nàng tiểu thư  của bà chị thứ   tình  nguyện làm tài xế, đón từ bến xe vào tận bệnh viện, vậy mà bà chị lớn tuổi lớ  ngớ, vì có bao giờ về phố,  đeo chiếc túi  vừa hành  lý vừa tất cả tiền bạc,  bọn cướp giật nhanh chóng phát hiện ra . Chị tiếc là bộ quần áo đẹp cô con gái bỏ công may, mang về phố lớn chưa kịp diện. Bà bạn già bảo, tớ cứ lủi thủi một thân, đôi khi Tre rảnh đi đón, nhưng phần lớn là “ đường ta ta đi” . Mất rất  nhiều thứ, từ dép, đến võng , đến điện thoại, laptop,thức ăn đi đường,    nói gì đến tiền,ví  và áo quần,chỉ may có hai thứ do  đeo lấy  người nên không sao , hay chưa bị cuỗm,đó là giấy tờ,hồ sơ bệnh án và.. cái mạng bốn chục  ký của tớ. Tôi thêm,còn  mỗi  ngày lương hơn hai trăm bạc, đáng  giá lắm chứ,   còn tớ  mấy hôm nay   cửa hàng đóng,  một xu hào cũng không biết tìm đâu ra .Nói thế chứ  thấy tôi ở không, ba ông lão  chủ quán ( hai ông nhà tôi và ông chú, em ruột Bọ tôi ) giao cho tôi    việc phù hợp với  đôi chân   đà điểu của tôi : sáng  trưa  giao hàng tận nhà, chiều thu ly   tách và  tiền, rồi đi  chợ  mua đồ ăn .Thế là dù   làm bộ than vãn nhưng chiếc ví tôi luôn đeo  bên hông lúc nào  cũng  xu hào rủng  rỉnh .

 Bà bạn dạo này xem ra có vẻ vui, là vì  ít phải  lặn lội  đáp nào tàu bay,tàu hoả hay tàu  ..cạn để   đi thăm bác sĩ,lượng thuốc cũng  ít dần,ăn ngủ cũng  ổn dần.Chỉ còn một nỗi..Ông bọ là   người lớn tuổi trong nhà, mỗi khi bà già này qua quán cà phê nhà tôi, chịu khó  ngồi nghe ông   nói chuyện. Ông bảo hai câu khiến chúng tôi, bọn hậu sinh khả uý   , giật mình :

- Nhiều khi mình cũng là cái cớ cho  người ta vấp phạm.

 Và :

-  Có câu này :  có nhiều điều tốt ta biết  nhưng không làm, còn điều xấu muốn tránh thì lại ..làm !

  Thực ra đây là  mấy lời có trong  những buổi ông bố dượng của tôi đi lễ và nghe các ông cha cố giảng .

 Bà bạn già thở dài :

- Ông bố Minh Tiến của tớ cũng luôn bảo : hãy nhìn mặt tốt của  người ta để sống.Tớ cũng cố tập, nhưng  vì mình sống rơi vào  bi  kịch  nên bi quan, và  lắm lúc rất … bi  phẫn !Bây giờ, đúng như gã cháu rể  hôm nọ mắng mỏ và mách  tớ  với chú công an,tớ ăn ở làm sao mà  cháu chắt họ hàng không  còn ai buồn ngó đến .

 Tôi là  kẻ rất ít xem tivi, lên mạng đọc báo hoặc là  ngồi nghiêm   túc trước một trang sách, nhưng tôi vẫn tỏ ra thành thạo :

- Ừ, thì   bây giờ  truyền thông vẫn chủ trương  đề cao cái đẹp trong xã hội mà !Còn cháu con ư ? Rồi có một ngày họ sẽ hiểu .

 Bà bạn già tái khám rồi về nhà. Tôi kịp đón ở cổng, chở bà này qua một khu chợ để mua cá trắm .Hôm  đi tiêm chủng  mua một con khá to , bà này nhận kho,    rồi   lại  đưa hết cả    nồi  cho tôi, vì tôi lỡ mồm bảo  muốn biếu bà Vân Thanh một ít.Hôm sau tính đi chợ thì bị  “ thập diện mai phục “ nên cũng  không  dám điện cho  cửa hàng cá mang đến tận nhà .Tre đọc trên blog thắc mắc : bộ cá kho bị  cháy hay để mèo vục nồi, đến độ  phải ăn  chay  khổ  sở như vậy  !Tôi làm bộ than thở : ai mà ngờ ! Giá như mày ở gần đây một tị thì  đã không    khốn khổ thế !  

  Hai bà già  giúp nhau rửa cá, ướp rồi kho. Nhà bà bạn   nằm  giữa một khu ba bề bốn bên có hàng trăm khách trọ,  nhưng rất yên tĩnh. Cửa  phòng nào cũng  im ỉm  khoá,  khách  ra đi từ sáng và có  người đến tối  mịt mới về. Hai nhà hàng xóm cũng có lối sống  kín cổng cao tường .Ngày   cậu em còn sống,mỗi bận qua đây tôi  gặp ông  lão  ngồi co ro phơi nắng, bây giờ thì khoảng sân trống vắng,  thật buồn !  Chỉ  đôi khi có  giọng của nữ chủ nhân và  người con rể  cả   là lanh lảnh .   Người ta bảo  có giọng sang sảng như  vậy là rất khôn ngoan , tháo vát , giỏi quyền biến . Bên nhà tôi,  bà thím nay cũng  nghỉ ở nhà, giao  cửa hàng khô dưới chợ  Dalat cho  hai cô con gái.Họ đều là    những  gia đình công chức,nhưng do đồng lương  mẫu  giáo eo hẹp của bà vợ ,mà lại  vất vả,họ bèn hùn hạp và cuối cùng thì bà mẹ  san cho,mỗi tháng họ   trả cho bà  một khoản chấp  nhận được  . Bà ở  nhà, giúp ba ông  những bữa ăn  khi tôi xoay không  kịp .    Lãi quán  chia ba, có tôi  ké thì   thì chia bốn  .  Giá như không có  cái quán và  khách, toàn là đàn ông, thì ba ông lão kia cũng sáng sáng ra sân phơi nắng như thế.

 Đã  là quán xá thì ồn ào,mịt mù trong  khói thuốc. Mùi khói thuốc lá lấn át hương cà  phê, tôi lo cho ba ông lão “ hút gián tiếp” nhưng biết làm sao .Ba ông lão tối về  ngồi tập thở,tập thiền hơn cả  giờ đồng hồ trước khi đi ngủ và  sau khi thức  dậy. Cũng may là không ông nào  nghiện một thứ gì, rượu hay thuốc, cả trà . Nhưng họ đều  nghiện một thứ :tivi. Từ hồi mở quán đến giờ đã   sắm tới chiếc thứ ba !  Khách đến , có  người vừa xuống giường, xỏ chân vào dép là  bước ra đây ngay,  coi tin  tức ở  khắp các đài, đài Nhân  Dân, đài Công An, đài Việt Nam… là những  nơi họ chọn,mà chính là vì  đài mà họ nán lại, bàn bạc,   sau  đó khi mặt trời lên thì lửng thửng  ghé vào một quầy ăn sáng.Cô  con dâu của bà thím cùng em gái lại  chung nhau mở  một  quán bún nho nhỏ, bún bò giò heo,mì quảng,bánh mì,bánh giò,bánh chưng … Bà bạn già của tôi lần đầu đến nơi này ngỡ ngàng. Bà này bảo hồi còn học  ở trường nữ trong phố,có mấy lần qua đây,theo bạn ngủ lại đêm để sáng hôm  sau lên khu nhà thờ trên đồi kia dự hội chợ  Giáng sinh, nơi này là đầm nước,chỉ trồng rặt một thứ  là  cây cần tây, lác đác vài ngôi nhà gỗ cũ   kỹ, ọp  ẹp,và địa danh hồi ấy là “hố bà xơ” .  Bà thím bảo , lẽ ra ban đầu,khi hai ông bà và mấy  người con còn nhỏ  theo anh con trai lớn  rời quê vào đây, thì tính mua đất mãi bên khu  Đống Đa,  Tô Hiến Thành,phường mười, nơi ấy những năm  tám mươi rừng thông  heo hút đìu hiu lắm,  anh con trai được cấp mấy sáo,  rồi   mua thêm, do  dân cư thưa thớt,  đất trống    nhiều, xa   phố , chẳng ai  buồn ngó  ,nói theo  ngôn ngữ bà thím “ chẳng ai  kêu của mi của tau “ . !  Sau đó, ông chú  làm bảo vệ trong bệnh viện tỉnh, được bệnh viện cấp cho một lô  ở đường Hải Thượng bây giờ,sát bệnh viện..

- Chú mày sáng nào không trực lại mò mẫm đi lễ, đi thấý xa , có   người chỉ cho  vùng này, thế là  bán   ,  anh con trai cũng thế, kéo cả “ ba ổ “ (  toàn  gia đình  đông đảo   ) về đây. Bán đất hai lô,mà về đây,mua hai lô  khác ,có tiền dư  làm nhà,còn phần bán cho con  Giang này nữa,mới xuống chợ mua một quầy hàng khô .

 Một thung lũng nép mình dưới ngọn đồi thoai thoải,trông lên cao có ngôi nhà thờ,như một  pháo đài  tâm linh chở che, khiến những  con  người ngoan đạo thấy yên lòng  lập nghiệp. Hồi  đó vắng lặng đến độ mỗi tiếng người gọi đều vọng  lên tận đồi,còn bây giờ thì ồn ã  suốt ngày đêm, bốn mùa .

 Khi tôi     đi giao  cà phê  rồi đi chợ mua đồ ăn trong ngày,   bước  qua  quầy, nơi có đặt  chiếc tivi  lớn, thấy mấy ông khách đang   chăm chú xem, tôi cũng nán lại.Mục  “ Người nổi tiếng “ giới thiệu một nhà văn kiếm hiệp Trung Quốc xưa,nhà văn Kim Dung. Ông lão phu quân của tôi mê loại tiểu thuyết kiếm hiệp của ông này lắm . Ông kể thuở bé, nhà nghèo mà em đông, có bà cô  trong họ hiếm con, cứ  mỗi năm dẫn ra phố một đứa, nuôi cho ăn học .Ông  xã tôi do học chăm , đỗ vào trường công lập,  nên ông bà cô dượng   phá lệ, tức là mấy năm sau đó,  ngoài ông này,nhận thêm đứa nữa . Hai vợ chồng có mấy chiếc  xe đò chở khách từ nội đô ra ngoại thành,ông xã  làm phụ xe,thu tiền, những buổi không phải  đến trường..

- Vậy là đọc truyện  ?

-Lo mà học bài,  chứ rảnh đâu mà đọc   .Hồi đó đâu có cảnh học thêm học bớt như bây giờ,  cũng không có nhóm, có tổ,có đôi bạn cùng tiến  gì cả, mạnh đứa nào đứa đó học. Vài nhà khá giả lắm mới thuê gia sư,mà ngoài Huế kìa, vì có sinh viên ở trọ..   Sách vở tài  liệu hiếm vô cùng  . Hồi đó  con trai sợ đi lính nên gồng mình   gồng cổ,học ngày học đêm !

  Tôi  rụt cổ, nhớ những ngày trốn học, vô lớp  ngủ lơ mơ,  vì đêm thức đọc vô số tiểu thuyết Liên Xô mà   bố cho, ngày thì đi xem phim,  còn ở quê thì tha thẩn ngoài đồi ngoài  nương  một mình,  thế mà  có người  thì vừa lo kiếm miếng ăn, vừa chúi mũi dùi mài kinh sử,chỉ vì  đã nhìn thấy trước mắt một  tương lai hai lối rẽ :hoặc là học lên,hoặc là làm anh lính quân dịch .

-  Ông dượng đặt báo ngày, báo nào cũng  dành hẳn một góc để in thứ truyện này,hình như  ông  tác giả đó viết bằng tiếng Tàu  là trong  Saigon cho  dịch ngay. Ông dượng đọc,mà hễ bữa nào báo trễ là nhấp nha nhấp nhổm khó chịu. Bởi truyện đến cảnh “mức “nhất thì ..  “câu chuyện như thế nào,hạ hồi phân giải”Tức là   họ chỉ in một cảnh,một phần  của chương hồi, đủ diện tích trang báo, mà thôi. Mà truyện kiếm hiệp thì tình tiết éo le ,hồi hộp lắm, đã coi đang hay , tự nhiên bị cúp ngang xương, thấy tức,phải rán chờ bữa sau,mà bữa sau báo trễ,ôi thôi ổng điên lên.

  Tui đọc ké,bởi mình tò mò là tại sao ông dượng  vò đầu bứt tai. Lên trường có bận khoe với mấy đứa là tao đọc truyên  chưởng hay lắm,tụi nó  xì  một hơi, tưởng gì, cả nhà tao ai cũng mê..

 Tôi nhớ những ngày  đất  nước  vừa thống nhất hai miền Nam Bắc, đài phát thanh có mục đọc Tam Quốc chí. Bố đẻ tôi  có dịp vào miền Nam,mang về một chiếc radio cũ,nhưng còn tốt lắm, bèn biếu cho ông ngoại. Thế là  cả xóm tối tối kéo đến nghe.Lý do mà họ say mê là hẳn ở đây, như  một phát thanh viên đang đọc trên màn ảnh nhỏ : luật nhân qủa . Bây giờ  có thể không mấy ai   chịu ngồi bó gối ôm cổ lắng  nghe  chậm rãi lời đọc đầy  truyền cảm của  người  phát  ngôn viên ngày ấy,   nhưng có thể sau buổi    phát hình ngắn ngủi hôm nay,có thể  một vài ông lão đó, cùng tuổi với ba ông lão chủ  quán cà phê này, sẽ tìm xem, rồi   suy gẫm.

 Bà bạn già ban ngày không mấy khi mở ti vi, vì có lẽ bà dành thời gian  ngồi thiền,ra vườn,rồi bếp núc,dọn dẹp nhà cửa,  đọc sách.  Dạo bà này chưa  nghỉ hưu, cứ sáng lên lớp,nhưng trước đó cố rán coi  mục thời sự.   Tôi đi xe máy nên ung dung, chứ bà kia đạp xe, phải đẩy lên dốc, vén áo dài, chỉnh nón che, sửa     xe  nhét cặp, vậy mà rán ngồi chờ  nghe cho trọn bản tin.Bà mẹ hối thúc :

- Thì lo đi cho kịp buổi,trưa tối về lại coi,  có ai giành đài đâu!

 Bọn tôi  ra cổng , có khi đài còn đọc oang oang,bà cụ già hoảng hốt :

- Tắt đài đi đã chứ !

 Tôi bảo :

- Để bác coi cho vui, tắt thì nhờ mấy đứa cháu .

 Bà cụ lắc đầu :

- Không ,nỏ coi.

 Tôi thuyết phục :

- Có nhiều thứ hay lắm , bác à !

- Ùi, toàn là những cô ở lỗ  !

 Bà cụ già chẩu mỏ, chê bai, còn hai bà “cụ trẻ “ thì  đỏ mặt phì cười. Hôm ấy tôi được làm tài xế,vì xe đạp bà này bị   xì  bánh đem đi vá chưa  kịp lấy về .  Là  vì có hôm hai bà cụ trẻ đang ngồi há hốc  xem  một buổi biểu diễn của các hoa hậu,màn   “trang phục bikini” của các cô, bà  cụ già   đi qua, thấy hai bà kia  ngẩn ngơ xem nên nhìn vào, rồi cụ bỏ đi ngay,buông một câu như thế. Hôm sau ,  lại có mục   chiếu lại chương trình này …

 Tôi không để tâm,nhưng bà bạn của tôi trầm ngâm :

- Khi con người ta lột hết  những gì che đậy bên ngoài,thì có lẽ..ai cũng giống nhau.

 Tôi chợt ngộ ra điều mà nhiều   dịp đã nghe :“ bị lột trần “:

- Nhưng đó là sự thật sau những lớp mặt nạ .

   - Phải,cho nên  mới có câu “chiếc áo không làm nên thầy tu” .Vẻ bên ngoài chỉ là cái vỏ .

 Tôi là đảng viên, từng dự nhiều buổi họp ở chi bộ khu phố và  nghe không biết bao nhiêu lần : hãy sống vỏ đỏ ruột đỏ, đừng để rơi vào cảnh “cứ tưởng đỏ  những không phải đã chín “.Tức là đừng che đậy, đừng sống giả dối.

 Chiều nay tôi qua nhà  bà bạn nhân tiện đi gom ly và tiền, bà này đang đứng ở  ngay phòng khách  và  trước mặt là  một chiếc thùng giấy to, mới trông như thể có món hàng  vừa gửi từ xa đến . Toàn là vở học trò, bột mì ,bột men,thuốc bổ . Tre gửi cho . Thư emai của Tre hôm nào bảo : Chị nên trộn bột mì số 11,  với bột ngũ cốc, làm bánh mà ăn. Chị bị thận nên không ăn sữa, thì bánh này ăn tốt đó.Chứ nướng bột  mình ên  hoài,   ăn chán lắm . Còn tập vở này chị mang cho mấy đứa cháu nhà chị T.nhé. Cố lên thăm chị ấy.Em thấy chị này dạy con rất tốt, mấy đứa con đều học hành đâu ra đó,người ở nhà cũng  sống có trước có sau, đặc biệt con rể và con dâu   cư xử đúng mực.

 Là do tôi khoe lâu nay vẫn cậy nhờ hai  người này, do mấy người kia ở xa. Đóng tiền điện nước,mua thuốc hộ..

 “Cái vỏ “ của họ  có thể không  khôn khéo,   không xã giao, không giảo hoạt … như mọi  người, nhưng họ  thật thà, tốt bụng và biết đặt  tình người lên trên tất cả . Có   dịp nào đó, một  người trong đám cháu bảo bà dì : cứ gây chuyện,rồi là nhận biến, không phải kiếp sau, mà ngay kiếp này.  Nhân vật kia còn  thấm thía : nhà nào cũng có chuyện, nhưng họ có cách để gỡ . Một người chuyên mở  những trang  video  truyền giảng điều hay lẽ phải trên trang Youtube ,mà  mấy ông lão nhà tôi  khi rỗi cũng mở coi, khẳng định: mọi sự việc xảy ra,thì kết cục đều đi kèm .

 Bà cụ già  ngày xưa  vừa rất quí,vừa  e sợ cô con dâu một. Quí vì cô này  khoẻ mạnh,  cần cù, vén  khéo, sống giản dị,  tiết kiệm,miệng nói tay làm, nhưng dần dà,thì bà sợ, rồi  kinh hãi. Kinh hãi vì bà  lo lắng hai điều : cái vỏ dần  lột ra hằng  ngày và  luật nhân quả sẽ đến ngay hôm nay. Và  dù biết cảnh nhà nào cũng thế, nhưng tuổi tác, tháng năm  không cho cụ có cơ hội để cùng các con  làm điều “ thay đổi sơn hà  “.  Những sự kiện này   đã giúp cô này, về sau thành một nữ chủ nhân tăm tiếng,hét một tiếng là bốn  phương  qui  phục .  Mẹ chồng,các chị chồng, rồi chồng con,ai ai cũng  phải    nể nang.Người đàn bà này tạo ra luật,tự cho mình  có quyền sinh sát trong tay, hễ ai làm sai là trừng phạt ngay.

 Nhưng rồi,như các ông lão nhà tôi,vì sao chọn nhà  nằm nép dưới chân đồi, vì trên kia có một chốn che chở, thì nơi ở của bạn tôi, nay cũng có  một pháo đài vững chải  và   những bàn tay thép chở che, Đồn Công An  Phường  . Họ không chỉ  ban phát giáo điều, mà cũng như nơi  tôi sống,  họ hành động. Lớp vỏ bọc bao nhiêu năm  , theo thời gian, rồi tự nó bóc   tách,như thân cây cỗi phải thay áo mới .Chúng tôi  nhận ra,hãy cứ “nhìn mặt tốt của  người ta mà sống “. Có lẽ khao khát năm  người của bà cụ  , vốn kinh hãi những “ cô ở lỗ “ thì nay có  người  giúp cụ biến chúng thành hiện thực .  Người hàng xóm  của chúng tôi  rất tốt,vì họ  đã tạo ra  thế hệ  con cháu      đang  góp phần tạo dựng tương lai cho đất nước này.Họ chỉ vì con mà  quên mình, và vì con mà .. quên cả  người xung quanh, vì họ chỉ vì con cháu !  Khi bóc lớp  vỏ thời gian, và  họ cũng nhận ra, có   bao người  không đồng tình với  quan điểm,lập trường của họ bây lâu,thì họ sẽ  vui khi “ biết đủ là đủ “.

  Tôi bảo :

- Hôm nào ta ghé thăm chị ấy, chứ   tình hình sức khoẻ của chị,  dù sao cũng lo .

 Bà bạn già cười:

- Tớ đã thử một vài lần,nên..

- Là sao ?

- Chị ấy trong  người không khoẻ ..Tớ sẽ gọi điện cho cô con dâu hoặc anh con trai lớn,rồi bọn trẻ con xuống khênh về . Tớ sẽ hái cho chúng nó  túi trái mát mát.

- Ừ, để tớ bê qua cho chúng nó  túi bánh “ nắm đấm”.

 Cũng như dạo nào ở dưới vùng Định Quán , tôi lo  chuyện ngoại giao,còn bà này thì “nội trị “. Từ mấy chậu cây cảnh mà các chú công an tìm đến, hai bà già này , cũng khoái xem các cô ở lỗ, không phải ở khía cạnh trần tục, mà tính thẩm mỹ của nó, và biết “ hãy nhìn mặt tốt của  người ta để sống “ bởi luật nhân quả  không đâu xa, ở  ngay  bên ta. Còn nội trị là “ đừng tạo ra cái cớ cho kẻ khác  vấp phạm. Vì  điều tốt ta muốn thì không làm, còn điều  xấu không  muốn thì lại làm “.

 Ông bà  ta  xưa thường bảo :cha mẹ sinh con,trời sinh tính . Tôi chột dạ khi  nghĩ đến mình.Bố mẹ tôi là  những chiến sĩ  Điện  Biên dũng cảm,  thời  bình là  những công nhân viên chức mẫn cán,còn tôi thì trái lại..Tôi thấm thía điều Bác Hồ nhận định :

  “ Hiền dữ phải đâu là tính sẵn . Phần nhiều do giáo dục mà nên “.

 Ở tuổi  bà cụ như chúng tôi,thì tự giáo dục là điều cần thiết nhất. Cái thời vỏ bọc để tỏ quyền uy trước lớp trẻ đã qua, và tôi sợ hãi : cái luật nhân quả không chừa  một ai cả .

 Bà Vân Thanh  gọi cho tôi,khoe bà cụ đã đỡ,  dặn tôi đặt món nọ,món kia. Thế là công cuộc “ ngủ ngày cày đêm “ lại đến . Tôi vẫn sẽ kiêm nhiệm  ngoại giao cho bà bạn , còn nội trị thì bà ấy liệu mà lo. Cố  nhìn mặt tốt  của  người ta mà sống, đừng làm cái cớ cho  họ vấp phạm.

                   THU  GIANG .