Năm tháng trôi qua, các thế hệ ông bà mà bây giờ mọi người quen với từ F1, F2 đều rủ nhau về thế giới bên kia, đàn con cháu F3, F4 phải tự thân vận động mọi chuyện.Họ hiểu rõ qui luật: muốn đi đến đích thì phải tập cho gân cốt dẻo dai từ điểm bắt đầu,kiểu như anh Đanuýp xanh của hai bà Bé Tre , để thi có kết quả,anh ấy đã bền bỉ tập tành,ôn luyện từng giây phút, dù là môn Thể dục . Các qui chế của chính phủ cũng thay đổi,chẳng hạn hệ thống đại học dự bị không còn,diện cử tuyển cũng giảm,cách tổ chức thi “ hai trong một” giúp bản thân thí sinh và phụ huynh nhẹ bớt một gánh lo, phàm trời sinh như qui luật, gánh đôi quang gióng có hai thúng nặng,dù đi đường xa vẫn chóng tới đích, vì theo quán tính ,bước chân đi tới phải có một cánh tay ve vẩy,tay kia giữ lấy đòn gánh, mới có đà mà đi nhanh và đỡ mệt, chứ mà hai bên hai đôi thúng gióng, ( tức là thi tốt nghiệp xong, quay ra thi đại học, ) có khi phải đội trên đầu một thúng nặng nữa ( thi đại học thứ hai,lỡ rớt đợt kia thì còn đợt này )thì rồi, sau đợt thi thì kinh hồn khiếp vía .
Hai bà Giang Thanh chuyển ngành sau mấy năm vật vã với nghiệp,còn bà Bé và Tre vẫn kiên trì đeo đuổi cho đến khi được nghỉ hưu. Bà kia hồi hương,thật may không phải học thêm lớp dự bị, và rồi có những biến cố ,mà tiếng gọi của học trò rồi quên tất cả. Một năm ròng lên lớp,hè về lại mò mẫm nghiền ngẫm để xem năm sau dạy làm sao,dỗ làm sao, cho “nói ít mà học sinh chúng nó hiểu nhiều”. Bắt đầu hè là đi làm giám thị theo sự phân công của Ban giám hiệu,sau đó lại có một đợt “ đăng ký đi coi thi đại học”. Số là trường Đại học trong thành phố cứ vào hạ lại nhận giáo viên phổ thông vào làm giám thị cùng đội ngũ cán bộ giảng dạy nhà trường . Thầy cô hân hoan lắm,vì nhiều lẽ: không phải đi qua huyện khác xa nhà, lại có khoản thù lao tương đối hơn so với đợt đi làm nhiệm vụ chính của một người thầy. Nhưng trách nhiệm thì hẳn nhiên lớn hơn. Đợt kia chỉ là tốt nghiệp,cứ đạt điểm là đỗ.Nhưng bây giờ thì trường lấy số lượng, thí sinh giành giật chỗ ngồi ở giảng đường, người thầy phải nghiêm khắc hơn xưa gấp bội. Cao nguyên vào mùa hạ cũng là mùa mưa, tôi có dịp đưa bà bạn này đi làm giám thị, dù từ nhà bà này lên trường không xa, xe gắn máy chúng tôi bò từ từ lên con dốc dẫn vào khuôn viên trường đại học, thí sinh hàng ngàn em co ro trong tấm áo khoác mỏng vốn chỉ quen với cư dân miền nhiệt đới, cứ bám vào nhau mà đi, chúng tôi bước dưới một rừng ô dù đủ màu, đứng bên kia đồi nhìn thấy một vòm vải khổng lồ cứ nhúc nhích di chuyển chầm chậm,cứ như một đàn kiến lá hàng vạn con đang đỡ lấy một chiếc lá cực lớn chưa từng có trên đời,làm sao để đưa chiếc lá ấy tới đích. Trên đầu mỗi thí sinh,phần lớn từ miền Trung tìm đến, đều đội trên đầu một chiếc lá hy vọng. Bổn phận giám thị là phải giúp đưa những em xứng đáng và chiếc lá tươi xanh đến ngồi đúng chỗ của mình trong khuôn viên ngôi trường có tiếng đẹp nhất đất nước này . Bà Bé kể rằng,phòng thi đông vô kể, có khi cả hội trường với hàng trăm em,giám thị đứng rải rác khắp nơi,có rất nhiều thanh tra. Coi chéo,tức nếu dạy môn tự nhiên ở trường,thì giám thị đó sẽ “canh chừng “thí sinh thi các phân môn thuộc khoa xã hội. Đó là tiêu chí thứ nhất để tránh “ bày bài”. Có khi gặp học sinh ở trường,hay chính lớp mình từng dạy không ? Có chứ, nhưng cả thầy lẫn trò cứ coi như không quen,vì ở đây bạn là thí sinh,tôi là giám thị trường đại học,nhớ cho nhé . Điều nhắc nhở thứ hai hẳn hiếm,nhưng thứ ba,thứ tư là phải nhớ : đừng để sau đợt coi thi này,trường đại học sẽ “kể tội”mình với Ban giám hiệu chính trường, rằng thì là …Ồ thì ôm vô làm chi cho mệt,trên bảo sao thì cứ làm vậy, vì tương lai còn dài,chuyên thi đua,lên ngạch lương,mới là quan trọng, và còn lương tâm trách nhiệm nhà giáo thì để đâu..Thí sinh dù họ không nói ra, nhưng họ cười vào mặt đấy,hay họ sẽ tố cáo khi có thể . Và điều nữa,nhận thù lao cao,thì công việc phải xứng chứ . Bà này tâm sự thêm,ở trường do đặc trưng môn học,có một thời giám thị mà gặp buổi thi môn Văn thì ..ôm báo vô ngồi tréo chân đọc, cuối buổi thu bài về,và có người từ đó suy ra mà bảo : mấy cô dạy Văn coi thi dễ lắm . Không có đâu,thầy ơi ! Ừ thì đề ra có mấy chữ, đại khái “ phân tích tính chất nhân đạo trong tác phẩm Vợ nhặt”. Sách văn mẫu đầy ra đấy,không canh cho chặt là chúng nó lật ra chép,chả nhẽ chấm cho ăn ngỗng hả,phụ huynh họ kiện cho ! Rồi sau một buổi coi chung với một cô giáo Văn, khi thi thử ,mỗi phòng dù hăm bốn thí sinh cũng cần có hai giám thị,thì ông thầy này lè lưỡi : bả coi mà tui cũng muốn ..ngưng thở ! Tôi có một đứa cháu,cháu nội chú Q.của tôi, em ruột ông Bọ nhà tôi, kể : Trời, trường con hả, có cô hiền, cô dữ,cô dạy vui, dễ hiểu,cô dạy hơi khó hiểu lúc đầu, nhưng khi vô phòng thi thì cô nào cũng là ... Tụi con phải kéo từng cặp bàn ghế cách xa nhau,để thầy cô đi lại sau lưng thoải mái,có thể nhòm thấu từng góc kẹt trong hộc bàn trống không của từng đứa ,vì các thứ đều phải lôi ra nền nhà,hay chất lên bục,lên bàn giáo viên. Vào giờ thi là cấm nhúc nhích,ho hen,chỉ được hỏi cô ấy mà thôi,mà cấm hỏi đề thi. Sau chín chục phút,khi bà cô ôm bài đi,tụi con mới thở phào như trút đi chín chục phút tra tấn dã man.Mà đề ra ác nhơn lắm,cắm đầu cắm cổ làm mới kịp,chứ mà ra sớm là coi như ít điểm,còn ra trễ thì ai mà cho ! Á,đó là qui tắc ra đề của mấy ông thầy bà cô mà . Đứa nào mà là lỡ liếc,hay bày cho đứa khác,xui bị bắt được, là bị ghi tên,cuối học kỳ,cuối năm bị xét đạo đức.Mấy đứa học khá muốn thi vô ngành công an càng phải cố sức giữ gìn,vì lỡ hạnh kiểm loại C là coi như rớt ngay vòng gửi xe !
Tôi gặng :
-Nói thiệt nghe,chứ hồi nào giám thị từng đi học, đi thi..có cóp bi bài của ai chưa ?
Tôi nghĩ bà già kia lắc đầu ,nhưng nào ngờ nàng ta “ tự thú trước bình minh “ ngay :
- Cũng ..có .
Rồi cô nàng kể :
- Ngày đi học, tớ nhọc nhằn với môn Toán lắm , trong khi Vĩnh bạn tớ thì cực kỳ giỏi . Nó có một kho sách bài tập của anh chị chuyền qua,dù toàn bằng tiếng Pháp,nhưng cách giải rất dễ hiểu, chứ nó bảo chả có ai chỉ vẽ cho. Nhà nó có một khu trại cưa to đùng,hai mẹ thì làm chủ mấy dãy khách sạn ngoài phố,toàn cho người Mỹ thuê,anh chị đều học trường Pháp,mỗi nó là qua trường nữ công lập, học Tiếng Pháp như một sinh ngữ phụ. Ngồi gần bên suốt bốn năm đệ nhất cấp,tớ giúp nó học Môn Giảng Văn, Tập làm Văn,môn Anh Văn, còn nó giúp tớ giải nhiều bài Toán khó. Tớ sợ nhất môn Hình học,mà nhớ năm đệ tứ,một đề thi khiến bây giờ nghĩ đến,tớ vẫn còn cảm giác kinh hoàng.Bởi từ một cô giám thị. Tớ vốn học yếu môn này, nên cầm đề là đã thấy lo. Bạn giỏi Toán ngồi kế bên, mọi khi huých tay tranh thủ khi giám thị đi khuất tầm mắt là được hiến kế,không hiểu sao hôm ấy, cái cô tuổi cũng đã tứ tuần,tức là thâm niên trong nghề rồi, bọn tớ đôi khi gặp ở sân trường, kính cẩn chào, Vĩnh còn bảo rằng bố mẹ nó quen với cô này,vì họ thường gặp nhau ở Nhà thờ Con Gà những chiều chủ nhật đến đây dự thánh lễ . Vậy là cô ấy với Vĩnh là người quen,còn tớ là đứa có ý đồ muốn cóp pi kẻ giỏi Toán kia. Tớ chọn các đề Đại số giải trước, đến bài Hình học thì … Biết giám thị canh me đến ngộp thở, tớ cố tự kỷ ám thị “ cứ tự tin,sẽ nghĩ ra cách chứng minh”.Có lẽ thấy tớ có ý thức chấp hành nội qui phòng thi, cô giám thị rảo qua chỗ khác, vừa lúc đó một đứa ngồi bàn trên quay lưng xuống thản nhiên mượn chiếc thước đo độ của tớ. Đây là thứ thước có hình nửa vòng tròn,bằng nhựa, trên mặt kẻ đủ các số đo độ. Nhỏ này có tật ngồi nghiêng từ thuở nào, tức là nó kê vở lên bàn song song với chiều ngang của chiếc bàn học trò, thay vì theo chiều dọc, nên nét chữ của nó đổ nghiêng về một bên.Do quen ngồi nghiêng, nó quay xuống bàn dưới, vớ bút thước của bọn ngồi sau lưng là việc bình thường, mà cặp nó chúng tớ cũng dễ lục lọi, vì nó không nhét vô học như bao nhiêu đứa khác mà để ngay bên hông, chiếc cặp to cứ rơi xuống sàn liên tục, nó mặc kệ.
Do nó quay xuống,tờ giấy bài làm cũng đặt nghiêng,nên vô tình khi nó quay lại trả thước,tớ thấy nó vẽ một hình hai đường thẳng,tạo thành một góc bẹt như đề bài,nhưng có thêm một đường thứ ba.. À,nó mượn thước để tính toán số độ mà kẻ thêm.. Tớ
mừng húm : kẻ thêm một đường thẳng tạo góc ba mươi độ ở giữa góc bẹt…
Tôi bảo:
- Thi học kỳ thì có gì đáng nói,ý tớ là thi những cuộc quan trọng hơn kìa .
Bà kia cãi :
- Quan trọng chứ. Đời học trò gắn với những con điểm, mà có kiểm tra,có thi,mới có điểm,quan trọng hơn là đo được khả năng học tập của mình . Tớ thấy hễ đứa nào học hành chăm chỉ, thi cử nghiêm túc thì ắt có kết quả tốt.Cho nên tớ có nghe người ta bảo , học tài thi phận, hay cụ thể hơn một bài hát xưa : Đây bao bộ mặt cười ra nước mắt,than câu học tài thi phận ( ứ ư) Đây bao tiếng cười khúc khích khoe rằng,phen này tao trượt thì ai đậu cho,là điều hiếm hoi mới gặp.
Bà này tâm sự :
-Hồi nhỏ, tớ học hành chả có ai nhắc nhở, trừ một người,anh Đa nuýp xanh.Khi tớ mới vào đệ thất,mười một tuổi, thì anh ấy đã hai mươi, tức là trưởng thành rồi.Tớ chả hề biết đây là một chiến sĩ cộng sản, mà chỉ thấy là một người ham học, dù cuộc sống thiếu thốn, vất vả trăm bề .Lý do ham học :
-Tao nói mày nghe nhe, là mai mốt mày muốn làm thầy giáo dạy học trò chứ gì ! Mày phải học mấy năm ròng ở đại học,nhưng kiến thức ở đó toàn dạng nâng cao,còn những điều mà học sinh cần, là tất cả những gì người thầy tích lũy suốt mười hai năm học từ tiểu học, lên trung học nhất cấp ( cơ sở ) và nhị cấp ( phổ thông )…
-Nhưng anh muốn vô làm trong nhà băng mà ,thì anh có cần học đủ thứ ở trường không ,bộ chỉ giỏi tính toán là không đủ sao ?
Hai đứa em vặn vẹo,Tre còn lo :
- Em tính vô sư phạm như chị Bé,nhưng cái tay em..Mà người ta có bắt thi vấn đáp,để chấm điểm ngoại hình vào cách đối đáp,viết bảng của người đi thi ..
-Thì con bé Tre học làm thầy kiện đi,học ngành Luật á. Muốn xử một vụ án, mày cần phải hiểu vì sao người ấy phạm tội,đâu phải cứ hễ ăn trộm là xấu,vì đằng sau hành động ấy là gì chứ .. Rồi con Bé chị muốn học khoa sư phạm,thì cũng cần hiểu về con người hơn ai hết.. Thì tao..
Anh chưa thể nói những nỗi lòng của anh với lũ trẻ con.Mãi đến lúc anh thấy mình sắp phải chia tay với miền quê này ..
Tôi không là phụ huynh của một cô cậu học trò nào ở ngôi trường bà bạn tô làm nghề giáo mấy chục năm. Trường này một dạo có hai cấp,bọn trẻ luôn suýt soa những cô giáo “dạy vui,dễ hiểu “ đa phần là những cô ..chống ề ,đặc biệt khối cấp hai. Tôi hiểu,vì son rỗi nên dồn hết niềm vui cho công việc , cho học trò. Nhưng chúng cũng thêm:các cô này coi thi..thì sợ luôn! Thế đấy, bởi có dịp “ rà soát”thời đi học của họ, những ông thầy bà cô này có tiếng chăm chỉ,thông minh, học hành đỗ đạt đâu ra đó,mà họ chọn việc chăm trẻ cũng vì một ước mơ là bọn trẻ sẽ là bản sao của chính mình . Tôi hiểu chàng trai hai mươi ngày ấy vì sao mà ham học đến thế ,sống nghiêm túc đến thế .
Hai bà Bé Tre có lần kể cho tôi nghe một kỷ niệm về người anh đặc biệt này của họ. Hồi ấy chương trình phát thanh mỗi tối, đài địa phương trên chiếc radio nhỏ có đọc thông báo về các chuyến bay trong ngày từ nơi này đến các tỉnh miền Nam.Chị Nhụy hồi ấy luôn ngồi nghe cùng, và cứ đến lúc cô xướng ngôn viên đọc “ xe ca đi phi trường khởi hành lúc …giờ “ thì người chị đã đọc to lên trước câu này,chỉ thiếu cụm từ “lúc ..giờ “. Ba đứa bé, kể cả nhỏ Vĩnh, cũng cay cú lắm. Chỉ biết chạy đi nhờ anh Đa nuýp xanh hiến kế. Anh này bỏ công bỏ chuyện ngồi rình nghe, vì ảnh không có radio, mãi thì cũng tìm ra đáp số .Tức là cứ có ba chuyến bay đưa khách từ Dalat đến khắp các tỉnh từ Quảng Trị đến Cà Mau,trong cùng một thời điểm,thì sẽ có một chuyến xe ca,tức là xe hơi lớn chở khách, sẽ đón khách tập trung ở khu Hòa Bình, đưa họ đến phi trường tận Liên Khương, Đức Trọng. Chị Nhụy tuổi cũng cỡ anh Đa nuýp Xanh nên phát hiện ra qui luật này,nên cứ hễ nghe xướng ba chuyến bay là hiểu câu kế tiếp : xe ca đi phi trường sẽ khởi hành lúc .. để khách biết trước mà chuẩn bị . Khỏi phải nói ba con nhóc mừng đến cỡ nào,còn ông anh kia chỉ tủm tỉm cười.. Bây giờ già đầu mới thấy thương ông ấy,sao việc nhỏ xíu vậy mà cũng bỏ công bỏ chuyện giúp chúng nó,là chỉ vì muốn đàn em được vui vẻ,hạnh phúc. Những điều ấy anh chiến sĩ cách mạng kia học ở đâu?Ở sách vở, ở nhà trường,ở cuộc sống, và cũng đã phải trả giá ,tức là cũng phải qua những kỳ thi nghiêm nhặt.
Bà Bé còn kể thêm:
- Hồi nhỏ tớ với Vĩnh Tiến tham gia phong trào hướng đạo. Cứ sáng vô chùa, dù nó có đạo, nhưng đi lễ với gia đình chiều chủ nhật, sáng nó cũng chịu khó qua chùa Linh Sơn với tớ rồi cùng nhau ra đồi cù,vì hướng đạo sinh tập trung ở đây khá đông .Lễ ngắn,chỉ độ dăm phút.Có một nhà sư già ra thỉnh lễ.Ông người miền Nam,đọc xướng một câu kinh mà mãi mấy chục năm sau, tớ mới nghiệm ra,là nhờ học thơ thời Tiền Lê,một bài thơ của nhà sư Pháp Thuận có từ “Vô vi”
Câu kinh ngày ấy tớ nghe là “ đệ tử chúng con thường vô vi. Nhưng gây bao tội ác bởi lòng mê. Sống trong sinh tử đã bao ngày”. Do sư thầy người gốc Nam Bộ nên đọc hai từ “vô vi “mà nghe như là “ vô vị” và Tre còn khẳng định “ đó là ..xôi vị “, một món bánh rất phổ biến ở đất Nam Bộ . Anh Đa nuýp xanh nghe bọn con nít tranh cãi thì cười rũ ra,rồi sau đó đi hỏi nhiều người,hẳn thế, anh bảo :
- Vô vi có nghĩa là không làm điều xấu. Còn cụ thể thì tụi bay cố học lên nữa là sẽ hiểu thôi.
Bà lão này đã mang theo tâm tình “vô vi”suốt mấy chục năm qua, trong quan hệ với người thân, với hàng xóm, công việc, hẳn nhiên có những buổi lên lớp, rồi học chuyên môn, rồi coi thi,chấm thi, cố gắng “ vô vi” :đừng làm điều xấu.Lắm khi bị hiểu lầm,bị lợi dụng, bị khinh dễ,rồi thấy tổn thương, nhưng rồi tất cả đều qua .
Thời gian trôi nhanh.Người anh kia đã thực hiện được ước mơ khao khát “ giữ đất,giữ đất, xây dựng một chính quyền thương dân như Bác Hồ từng mong mỏi”, còn đám trẻ con ngày nào nay tóc cũng đã bạc,mắt mờ, chân chậm. Mấy hôm nay miền cao nguyên nắng đẹp,thời tiết thật hiếm hoi khi đất trời vào hạ,tôi rủ bà bạn già này đi lên nghĩa trang viếng mộ những người bạn của anh Đa nuýp xanh ngày xưa . Tôi quen một chị có chồng làm công việc quản trang ở đây,mỗi lần ghé là chị cho mấy nải chuối sứ,đều quả to tròn,chín vàng hườm,bảo mang về mà nấu chè.Ở đây chuối được người dân mang đến thắp nhang rồi để lại, anh chị gom về dấm chín rồi đem sấy khô , ai đến thì tặng họ. Nhưng chúng tôi chỉ mải mê ngắm những cành hoa đỏ thắm quanh các bức phù điêu ở nghĩa trang. Tôi không rõ tên loài hoa này, đó là những câu cổ thụ ,cao to như cây vối, mà hoa thì từng chùm,xinh xắn vô cùng.Còn vô số loại hoa khác, đều có màu đỏ . Bà bạn già bất chợt đọc khe khẽ :
Đất cao nguyên thắm máu anh hùng
Nên Dalat có nhiều hoa đỏ .
Tôi đi giữa núi đồi lộng gió
Nhớ vô cùng các chị các anh
Tôi nhớ ra đây là mấy câu thơ của nhà thơ Giang Nam.
Dalat,mùa lễ Thương Binh liệt sĩ 27.7
No comments:
Post a Comment