Kính tặng các Thầy Cô nhân ngày 20.11
Bốn người chúng tôi, Giang, Bé,Thanh,Tre, không hẹn mà cùng tìm về một nơi, trường sư phạm. Đấy là ngôi trường hoạt động sớm nhất,rộng cửa đón tiếp mọi người trẻ sau ngày hai miền Bắc Nam thống nhất . Một lý do có thể nhạy cảm, bạn lý lịch thế nào vẫn cứ mạnh dạn theo học .
Bốn chúng tôi với bốn “lý lịch trích ngang “ khác nhau. Tôi có bố là một cán bộ ngành nông nghiệp, Thanh được bên Tổng liên đội Thanh niên xung phong Thành Phố Hồ Chí Minh cử đi học sau nhiều năm cống hiến , bà Bé tương tự cũng thế,còn Tre là học sinh bình thường,con nhà lao động chân chính. Thực sự Bà Bé là nhân vật có vấn đề, bà này có ông bố từng là Trưởng Ấp của chính quyền Miền Nam, và “vấn đề”này thì bà già vẫn ôm cho đến “ bao giờ cho đến tháng Mười “.
Tôi quen thân cả bốn, gắn bó với nàng Tre qua Bà Bé, tính nói nhiều,soi bói linh tinh, biết Bà Thanh bởi hai đứa đều là những kẻ thèm mẹ, và dính như mủ mít với bà Bé ,nói thẳng ra,bởi hồi đi học làm cô giáo,cả khi về trường cơ sở,tôi vẫn cậy nhờ bà này , người mò mẫm đi soạn từng trang giáo án giúp tôi .Tôi vẫn tin mấy năm sau, cả chục năm sau, vẫn có người chỉ chuyên dùng “giáo án mẫu”còn bây giờ,chỉ một cái nhấp chuột thì ôi thôi,tha hồ mà chọn,chỉ cần ông bà giáo biết cách truyền đạt như thế nào với học trò mà thôi .
Tôi bây giờ có một cửa hàng tiện lợi tại phố núi nhiều sương ,hợp tác với bà Thanh, Tre thì phiêu dạt phương trời,còn Bà Bé quay về với ngôi nhà được bố mẹ sinh ra,nuôi lớn và từng gặp nhiều thầy cô tốt dạy dỗ nên người .Bà này còn có hai ông thầy đặc biệt mà khó tìm thấy ở những bà giáo khác, một ông là cha cố,ông kia là tình bố ( cách gọi hai từ “tình báo” của người miền Trung quê gốc vị này ). Họ truyền cho bà này nguồn động lực để chăm chỉ học hành khi làm trò,ngồi dưới ghế băng dài, và tận tụy soạn giảng, dạy chữ, dạy người khi được vẻ vang bước lên bục giảng , và bây giờ,khi đã ở tuổi “ xưa nay hiếm “ thì “bà đồ “này vẫn miệt mài noi gương cụ đồ Nguyễn Đình Chiểu: Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.
Có lúc chúng tôi hỏi ,có điều gì về nghiệp bảng đen phấn trắng mà “ You “còn thấm thía, bà bảo : đồng tiền và trang sách dường như không chịu thỏa hiệp với nhau.
Bà kể một câu chuyện mà tôi chứng kiến trọn vẹn. Một mùa tết, tôi theo bà Bé về quê của bà để đón xuân. Xe Lam thả chúng tôi đầu con đường Trần Khánh Dư lúc chiều muộn,ngày cuối đông mặt trời đi ngủ rất sớm. Chúng tôi hấp tấp,nôn nao bước qua hai dãy nhà bên đường, khi chuẩn bị rẽ vào một con hẻm,bên hông ngôi đình làng, để hướng vào cổng nhà bà,chợt có tiếng một người đàn ông mà chúng tôi không trông rõ mặt,nhưng giọng nói thì rất quen : chà,cô giáo ở khu đã về, hôm nay lại có hai cô ở khu cùng về. Cả hai khựng lại,nhìn quanh,mặt mũi nóng bừng, mà gió đông miền cao nguyên lùa se sắt vào người,chúng tôi mỗi đứa chỉ có một chiếc áo len rất mỏng xếp kỹ dưới đáy rương suốt bao nhiêu ngày ở miền nhiệt đới khô nóng . Tôi quê Hà Tĩnh,lớn lên trên mảnh đất của bao anh hùng hào kiệt,bà kia tuy sinh ra trên vùng cao nguyên,nhưng bố mẹ cũng là người con của xứ Nghệ khẳng khái, từ “ khu “ có nghĩa là chiến khu, và những chiếc ba lô vải chúng tôi đeo trên vai, đó là loại phổ biến,bán đầy các cửa hàng tại phố xá,dành cho thanh niên xung phong cán bộ,công chức, công nhân viên,học sinh, mỗi bận đi công tác, đi học, bởi phương tiện vận tải khó đón, đường sá nhiều nơi gập ghềnh sỏi đá,thì vác chiếc ba lô mà dạo từ sau ngày hòa bình, nhiều chú bộ đội từ chiến khu về thành phố,giản dị,tiện gọn đeo vai. Hai đứa tôi không có dép râu,mà đi xăng đan, cũng bởi Bà Bé muốn đưa tôi về chơi quê mình,chúng tôi cuốc bộ từ trường tôi , cây số 113 xuống cây số 108 trên quốc lộ Hai mươi,sau đó cuốc bộ từ đây xuống La Ngà,cây số 101,mới đón được xe về Biên Hòa,rồi cuốc bộ đi cả cây số mới tìm bến xe về Thành phố Hồ Chí Minh. Rồi từ đây mua được chiếc vé,cũng đứng chen lấn,xô đẩy … Ba lô trên vai,đôi xăng đan dưới chân,mới có thể cùng chúng tôi lên đến xứ sở ngàn hoa thơ mộng này .
Nhưng khi ngẫm nghĩ, theo phương ngữ, tức từ vùng quê tôi và cô giáo kia ,thì “khu”còn có nghĩa là …hậu môn .Bởi các bà cụ xưa thường thỏa hiệp với những ai lỡ “ nổ bom”do ăn hạt mít rang,khoai lang nướng “ khu mệt khu thở,ai nỡ mắng khu, kẻ phàm phu mắng khu có tội”. Chúng tôi,hai cô giáo từ vùng kinh tế mới miền Đông nắng lửa nhọc nhằn lắm mới có thể tìm về quê ăn tết,nhưng với người đàn ông kia,thì chúng tôi là kẻ từ … bước ra ! Bà Bé từng khen ngợi chủ nhân của câu nói kia,một người anh cả trong gia đình bố mẹ là nông dân chất phác,anh ở vai vế “quyền huynh thế phụ”chăm lo,bảo ban,hướng dẫn ba bốn người em học hành đỗ đạt.Cô em út của chú ấy cũng đang là giáo viên ở phố,nơi dạy- như bà Thanh thuở nào,- sát hiên nhà . Cô giáo kia tâm sự,ngày ra trường,ông anh dẫn người em đi tìm các thầy để gửi gắm . Và hẳn nhiên,cô gái ấy cứ thong thả,nhàn hạ sáng lên lớp,chiều về nhà soạn bài,rồi một ngày kia lọt mắt xanh một chàng trai tuấn tú, con nhà gia giáo.Cô theo chồng về xuôi lập nghiệp , sinh con, và nuôi dạy con với nghề phấn trắng bảng đen,mở cửa hàng buôn bán lặt vặt tại trường.Giờ con lớn thì lên chức bà, chăm cháu, rỗi thì đi chùa,đi thiện nguyện, chả phải suy tư điều nọ,chuyện kia như chúng tôi,như bà già Bé. Người anh có gia đình,một đàn con,cứ hễ cháu nào học hành hơi chểnh mảng,thì bố lại vội vã gửi chút quà cho thầy,cho cô. Khi họ lớn lên,nhà có nhiều đất,cứ xây nhà trọ, chia đều. Đàn con cháu sáng ra hiên phơi nắng,nhâm nhi ly cà phê, đùa nghịch cùng những chú chó cảnh,tiền bạc thì tháng tháng khách trọ gửi vào tài khoản .Họ sinh những đứa bé cũng thế,cứ phong bì đều đều gửi “chút quà”cho thầy cô,mọi thứ đều về vị trí “hạng A” trong lớp.
Còn chúng tôi,những cô giáo về “từ khu “ thì trăn trở không thôi.
Bà Bé có một dạo túng quẫn,gom sách cũ đi bán,trong những ngôi nhà hàng xóm sách báo cũng nhiều,xếp đẹp đẽ đầy các tủ kính sáng choang, rất nhiều cuốn không mua được ở bất cứ hiệu sách nào,mà tài chính có lúc chúng tôi cân nhắc,thì tìm đến đây,nhiều chủ nhân rất sẵn lòng cho mượn, bởi có thứ gì dùng tới dùng lui mà bổn cũ vẫn không hề thay đổi, đó là sách. Người ngoài mượn ,nhưng con cháu chẳng buồn lật ra ,dù là trang đầu .
Tôi có thời gian trọ nơi nhà Bà Bé,gặp các ông bà cụ,họ tự hào khi con cháu họ “ăn rau xanh ruột,đọc sách thầy cho,đỗ đạt nên người “. Bây giờ,nhiều tủ sách nằm lặng lẽ trong tủ,gáy bày ra những tiêu đề vô cùng ý nghĩa,lôi cuốn, nhưng chả ai buồn đọc.Đọc sách cho lắm nhưng không no, không hay, bằng các món ăn khác.
Bây giờ có nhiều thứ lôi cuốn hơn.
Nhưng tôi vẫn tin,người ta có đánh đồng trang sách và tiền bạc không ? Mong các bạn cho câu trả lời .
GIANG THANH .
